Cà Mau đang đặt mục tiêu xây dựng vùng nuôi cua biển 50.000 ha phục vụ xuất khẩu, trong đó trọng tâm không chỉ là tổ chức lại không gian sản xuất mà còn nâng chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ. Theo kế hoạch do Sở Nông nghiệp và Môi trường Cà Mau ban hành, đến năm 2030 tỉnh phấn đấu có ít nhất 30.000 ha đạt VietGAP hoặc tương đương và 20% sản lượng cua được đưa vào chuỗi liên kết với doanh nghiệp.
Đây là định hướng có ý nghĩa quan trọng đối với ngành cua biển Cà Mau, một sản phẩm thủy sản đã có vị trí rõ nét trên thị trường nhờ chất lượng thịt chắc, ngọt và được người tiêu dùng ưa chuộng. Khi yêu cầu của thị trường xuất khẩu ngày càng nhấn mạnh đến vùng nuôi, tiêu chuẩn sản xuất, hồ sơ truy xuất và kiểm soát chất lượng, việc xây dựng vùng nuôi trọng điểm được xem là bước đi nhằm đưa con cua Cà Mau từ thế mạnh tự nhiên sang lợi thế cạnh tranh được quản lý bằng tiêu chuẩn.
Định hình vùng nuôi trọng điểm phục vụ xuất khẩu
Theo kế hoạch, tỉnh sẽ rà soát, xác lập vùng nuôi trọng điểm tại các huyện Năm Căn, Ngọc Hiển, Đầm Dơi, Phú Tân và một số khu vực tiềm năng. Việc rà soát này giúp địa phương nhận diện rõ khu vực có điều kiện phù hợp để phát triển cua biển theo hướng hàng hóa, đồng thời tạo cơ sở cho quản lý môi trường, giống, quy trình nuôi và liên kết tiêu thụ.
Với mục tiêu vùng nuôi 50.000 ha phục vụ xuất khẩu, Cà Mau không chỉ đặt vấn đề về diện tích mà còn nhấn mạnh yêu cầu chuẩn hóa. Trong sản xuất thủy sản, đặc biệt là sản phẩm hướng đến xuất khẩu chính ngạch, vùng nuôi được xác lập rõ ràng giúp doanh nghiệp và cơ quan quản lý dễ kiểm soát đầu vào, theo dõi quá trình nuôi, ghi nhận sản lượng, cũng như đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật từ thị trường nhập khẩu.
Đến năm 2030, việc phấn đấu có ít nhất 30.000 ha đạt VietGAP hoặc tương đương cho thấy tỉnh muốn nâng tỷ lệ diện tích nuôi cua có chứng nhận, có quy trình và có cơ sở kiểm chứng. Tiêu chuẩn VietGAP hoặc tương đương không chỉ gắn với chất lượng sản phẩm cuối cùng mà còn liên quan đến cách tổ chức sản xuất, an toàn thực phẩm, môi trường nuôi và trách nhiệm của người nuôi trong từng khâu.
Mục tiêu đưa 20% sản lượng cua vào chuỗi liên kết với doanh nghiệp cũng là điểm nhấn đáng chú ý. Khi có chuỗi liên kết, người nuôi có thêm cơ hội tiếp cận yêu cầu thị trường, quy trình kỹ thuật và hợp đồng tiêu thụ ổn định hơn. Về phía doanh nghiệp, chuỗi liên kết giúp bảo đảm nguồn hàng có nguồn gốc rõ ràng, chất lượng đồng đều và thuận lợi hơn khi thực hiện các thủ tục thương mại.
Phát triển mô hình giá trị cao và kiểm soát chất lượng giống
Bên cạnh việc xác lập vùng nuôi trọng điểm, Cà Mau định hướng phát triển các mô hình nuôi giá trị cao như cua lột, cua gạch và hệ thống nuôi tuần hoàn. Đây là những hướng đi nhằm nâng giá trị trên cùng một sản phẩm cua biển, thay vì chỉ phụ thuộc vào sản lượng khai thác hoặc nuôi truyền thống. Cua lột, cua gạch và các sản phẩm có chất lượng đặc thù thường đòi hỏi quy trình chăm sóc, phân loại, thu hoạch và bảo quản chặt chẽ hơn.
Việc phát triển hệ thống nuôi tuần hoàn cho thấy tỉnh chú trọng đến kiểm soát môi trường nuôi. Trong nuôi thủy sản, yếu tố môi trường có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe vật nuôi, tỷ lệ sống, chất lượng sản phẩm và khả năng kiểm soát rủi ro. Dù mô hình này cần tổ chức kỹ thuật phù hợp, định hướng đưa vào vùng nuôi cho thấy Cà Mau muốn tiếp cận các phương thức sản xuất chủ động hơn, giảm phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên.
Kế hoạch cũng nhấn mạnh nội dung gia hóa giống cua bố mẹ, kiểm soát chất lượng giống và quan trắc môi trường. Đây là những khâu có vai trò nền tảng. Chất lượng giống quyết định một phần quan trọng đến năng suất, kích cỡ và khả năng phát triển của cua trong quá trình nuôi. Nếu giống không được kiểm soát tốt, người nuôi có thể gặp rủi ro ngay từ đầu vụ, làm tăng chi phí và ảnh hưởng đến nguồn cung cho doanh nghiệp.
Quan trắc môi trường là công cụ hỗ trợ quản lý vùng nuôi một cách chủ động hơn. Khi các chỉ tiêu môi trường được theo dõi, cảnh báo và sử dụng trong điều hành sản xuất, người nuôi và cơ quan chuyên môn có thêm cơ sở để điều chỉnh quy trình, giảm thiểu nguy cơ bất lợi. Đối với vùng nuôi phục vụ xuất khẩu, quan trắc môi trường không chỉ nhằm bảo vệ sản xuất mà còn góp phần tạo hồ sơ quản lý minh bạch cho cả vùng.
Truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và nhật ký nuôi số hóa
Một nội dung quan trọng trong kế hoạch là hệ thống truy xuất nguồn gốc cua Cà Mau bằng mã QR sẽ được áp dụng thống nhất toàn tỉnh. Theo thông tin kèm theo, hệ thống truy xuất nguồn gốc cua Cà Mau bằng mã QR sẽ được áp dụng thống nhất toàn tỉnh, ảnh: Chúc Ly. Việc áp dụng thống nhất giúp hạn chế tình trạng mỗi nơi làm một kiểu, đồng thời tạo ra cách nhận diện chung cho sản phẩm cua của địa phương.
Truy xuất nguồn gốc bằng mã QR là giải pháp gắn sản phẩm với thông tin sản xuất. Với mặt hàng cua biển, thông tin về vùng nuôi, hộ nuôi, quy trình chăm sóc, thời gian thu hoạch và liên kết tiêu thụ có thể trở thành căn cứ để nâng niềm tin của người mua. Khi sản phẩm đi vào kênh xuất khẩu, truy xuất nguồn gốc càng có ý nghĩa vì nhiều thị trường yêu cầu xác định rõ nơi sản xuất và quá trình hình thành sản phẩm.
Cà Mau cũng áp dụng nhật ký nuôi số hóa trên toàn bộ vùng nuôi. Nhật ký nuôi số hóa giúp việc ghi chép quá trình sản xuất trở nên có hệ thống hơn so với cách ghi chép rời rạc. Đối với người nuôi, đây là cơ sở để theo dõi lịch sử sản xuất của từng vụ nuôi. Đối với hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, dữ liệu từ nhật ký nuôi giúp kiểm chứng quy trình, phục vụ chứng nhận và hỗ trợ truy xuất khi cần thiết.
Khi mã QR và nhật ký nuôi số hóa được triển khai đồng bộ, chuỗi cua Cà Mau có thêm nền tảng để chuyển từ quản lý bằng kinh nghiệm sang quản lý bằng dữ liệu. Điều này không làm thay đổi bản chất của nghề nuôi cua, nhưng tạo ra lớp thông tin cần thiết để sản phẩm đáp ứng tốt hơn yêu cầu thị trường. Trong dài hạn, sự minh bạch này có thể góp phần củng cố uy tín của cua Cà Mau khi tham gia các kênh tiêu thụ có yêu cầu cao.
Phối hợp CCIC, giảm thời gian và chi phí cho xuất khẩu chính ngạch
Cà Mau sẽ phối hợp Công ty TNHH Giám định và Chứng nhận CCIC (Trung Quốc) xây dựng trung tâm chứng nhận tại địa phương, nhằm rút ngắn thời gian và chi phí phục vụ xuất khẩu chính ngạch. Đây là nội dung đáng chú ý vì Trung Quốc là thị trường quan trọng của cua Cà Mau, nơi chiếm hơn 70% sản lượng xuất khẩu.
Việc có trung tâm chứng nhận tại địa phương, theo định hướng của kế hoạch, giúp đưa dịch vụ chứng nhận đến gần vùng sản xuất hơn. Trong hoạt động xuất khẩu chính ngạch, thời gian xử lý hồ sơ, kiểm định, chứng nhận và hoàn thiện thủ tục có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh, đặc biệt với sản phẩm thủy sản cần bảo đảm độ tươi, chất lượng và tiến độ giao hàng.
Phối hợp với Công ty TNHH Giám định và Chứng nhận CCIC (Trung Quốc) cũng cho thấy Cà Mau muốn xây dựng kênh kết nối phù hợp với yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Khi công tác chứng nhận được tổ chức ngay tại địa phương, doanh nghiệp và người nuôi có thể thuận lợi hơn trong việc chuẩn bị hồ sơ, đáp ứng tiêu chí và điều chỉnh sản xuất theo yêu cầu của thị trường.
Cùng với truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và nhật ký nuôi số hóa, trung tâm chứng nhận là một phần trong nỗ lực hoàn thiện hệ sinh thái phục vụ xuất khẩu. Các khâu từ vùng nuôi, tiêu chuẩn, dữ liệu sản xuất, chứng nhận đến chế biến và tiêu thụ nếu được kết nối tốt sẽ giúp sản phẩm cua Cà Mau có cơ sở vững hơn khi tham gia thương mại chính ngạch.
Củng cố hợp tác xã, thúc đẩy chế biến sâu và nâng giá trị
Song song với các giải pháp về vùng nuôi, giống, môi trường và chứng nhận, địa phương sẽ củng cố và thành lập mới các hợp tác xã nuôi cua. Hợp tác xã là hình thức tổ chức có thể giúp nông dân liên kết lại, cùng thực hiện quy trình kỹ thuật, cùng ghi chép nhật ký, cùng tiếp cận chứng nhận và có tiếng nói rõ hơn khi đàm phán với doanh nghiệp.
Cà Mau cũng xây dựng hợp đồng bao tiêu mẫu. Hợp đồng bao tiêu mẫu có ý nghĩa trong việc tạo khung giao dịch rõ ràng giữa người nuôi, hợp tác xã và doanh nghiệp. Khi các điều khoản cơ bản được chuẩn hóa, các bên có thể hạn chế rủi ro phát sinh, nhất là trong bối cảnh sản phẩm cua biển chịu tác động của chất lượng, kích cỡ, thời điểm thu hoạch và nhu cầu thị trường.
Địa phương khuyến khích doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu như cua bóc nõn, cua cấp đông, cua lột để nâng cao giá trị xuất khẩu. Chế biến sâu giúp sản phẩm không chỉ bán dưới dạng nguyên liệu hoặc hàng tươi sống, mà còn có thêm dạng sản phẩm phù hợp với nhiều kênh tiêu thụ. Với cua biển, các sản phẩm như cua bóc nõn, cua cấp đông, cua lột có thể tạo thêm giá trị từ khâu phân loại, sơ chế, bảo quản và đóng gói.
Việc thúc đẩy chế biến sâu cũng gắn với yêu cầu ổn định đầu ra. Khi doanh nghiệp đầu tư vào chế biến, vùng nuôi cần nguồn cung đều, có chất lượng và có khả năng truy xuất. Ngược lại, khi vùng nuôi được tổ chức theo chuẩn và có chuỗi liên kết, doanh nghiệp có thêm cơ sở để đầu tư nhà xưởng, công nghệ và thị trường. Đây là mối quan hệ hai chiều, trong đó vai trò của hợp tác xã và hợp đồng bao tiêu có thể giúp kết nối người nuôi với doanh nghiệp một cách rõ ràng hơn.
Sản phẩm chủ lực gắn với sinh kế của hơn 45.000 hộ dân
Cà Mau hiện có hơn 365.000 ha nuôi cua biển, sản lượng trên 36.000 tấn mỗi năm. Quy mô này cho thấy cua biển không chỉ là một sản phẩm nông nghiệp đơn lẻ, mà là ngành hàng gắn với không gian sinh kế rộng lớn của địa phương. Cua Cà Mau nổi tiếng chất lượng thịt chắc, ngọt, được ưa chuộng làm quà biếu, qua đó tạo dựng hình ảnh riêng trong nhận thức của người tiêu dùng.
Loài thủy sản này mang lại sinh kế cho hơn 45.000 hộ dân và là sản phẩm chủ lực của tỉnh. Với số lượng hộ dân tham gia lớn, mọi thay đổi trong tổ chức sản xuất, tiêu chuẩn vùng nuôi, truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ đều có tác động trực tiếp đến đời sống nông hộ. Vì vậy, kế hoạch xây dựng vùng nuôi cua biển phục vụ xuất khẩu không chỉ hướng đến mục tiêu thương mại, mà còn liên quan đến ổn định sinh kế và nâng cao năng lực sản xuất của cộng đồng nuôi cua.
Cua Cà Mau được xuất khẩu sang nhiều quốc gia trong khu vực, đặc biệt là thị trường Trung Quốc. Khi thị trường Trung Quốc chiếm hơn 70% sản lượng xuất khẩu, việc đáp ứng yêu cầu của thị trường này có ý nghĩa lớn đối với đầu ra của ngành hàng. Tuy nhiên, phụ thuộc vào thị trường lớn cũng đặt ra yêu cầu phải quản lý tốt chất lượng, chứng nhận và truy xuất, để duy trì khả năng tiếp cận kênh tiêu thụ chính ngạch.
Từ nền tảng hiện có, kế hoạch đến năm 2030 cho thấy Cà Mau đang chuyển trọng tâm từ phát triển theo lợi thế sẵn có sang quản trị ngành hàng theo chuẩn. Vùng nuôi trọng điểm, VietGAP hoặc tương đương, mã QR, nhật ký số hóa, trung tâm chứng nhận, hợp tác xã, hợp đồng bao tiêu và chế biến sâu là các mảnh ghép cùng hướng đến mục tiêu nâng vị thế của cua Cà Mau trên thị trường.
Có thể thấy, xây dựng vùng nuôi cua biển 50.000 ha phục vụ xuất khẩu là bước đi tổng hợp của Cà Mau nhằm chuẩn hóa sản xuất, tăng tính minh bạch và nâng giá trị ngành hàng. Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ, con cua Cà Mau không chỉ tiếp tục giữ vai trò sản phẩm chủ lực của tỉnh, mà còn có thêm nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi xuất khẩu chính ngạch.
