Nông dân số đang trở thành hình ảnh mới trong quá trình phát triển nông nghiệp đô thị TP.HCM. Chuyển đổi số không chỉ giúp người sản xuất tiếp cận công nghệ, mở rộng thị trường, mà còn tạo động lực nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của nông sản.
Trong giai đoạn phát triển mới, TP.HCM xác định nông nghiệp đô thị hiện đại, sinh thái, ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số là những trụ cột quan trọng. Đây là xu thế tất yếu khi thành phố vừa phải nâng chất lượng sống của người nông dân, vừa thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng hiệu quả, bền vững và gắn với nhu cầu thị trường.
Nông dân số trong không gian nông nghiệp đô thị
Theo Chủ tịch Hội Nông dân TP.HCM Nguyễn Thành Trung, hiện nông dân chiếm khoảng 20% dân số thành phố. Lực lượng này đang từng bước thay đổi tư duy, từ sản xuất truyền thống sang nông nghiệp đô thị hiện đại, biết ứng dụng công nghệ sinh học, tự động hóa, thương mại điện tử và các nền tảng số trong sản xuất, kinh doanh.
Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM nhiệm kỳ 2025-2030 xác định rõ định hướng phát triển nông nghiệp đô thị hiện đại, sinh thái, công nghệ cao; đồng thời xây dựng người nông dân văn minh, chuyên nghiệp và đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Cùng với đó, phong trào “Bình dân học vụ số” được Thành ủy TP.HCM chỉ đạo triển khai mạnh mẽ nhằm nâng cao kỹ năng số cho cán bộ, hội viên và người dân.
Dù vậy, quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp vẫn đối mặt không ít thách thức. Quy mô sản xuất ở nhiều nơi còn nhỏ lẻ, trình độ ứng dụng công nghệ chưa đồng đều, một bộ phận nông dân còn hạn chế kỹ năng số. Hạ tầng số tại một số địa bàn chưa đáp ứng yêu cầu; liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ chưa thật bền vững; năng lực dự báo thị trường và xây dựng thương hiệu nông sản còn hạn chế. Trong bối cảnh đó, vai trò đồng hành, hướng dẫn và kết nối của các cấp hội, sở, ngành ngày càng quan trọng.
Đưa kỹ năng số đến từng hội viên nông dân
Trước yêu cầu nâng cao giá trị gia tăng, thích ứng với biến đổi khí hậu và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, phát triển nông nghiệp theo hướng thông minh, tuần hoàn, hiện đại và bền vững trở thành lựa chọn tất yếu. Theo ông Nguyễn Thành Trung, chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng để tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm chi phí, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
Những năm qua, TP.HCM đã tập trung đầu tư hạ tầng, hình thành các đơn vị tiên phong trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao như Khu Nông nghiệp Công nghệ cao Thành phố, Trung tâm Công nghệ sinh học Thành phố, Trại trình diễn và thực nghiệm chăn nuôi bò sữa công nghệ cao. Đây là nền tảng để nông dân có điều kiện tiếp cận phương thức sản xuất mới, không chỉ ở khâu canh tác mà còn trong quản lý, truy xuất và tiêu thụ.
Ông Trung nhận định: “Người nông dân từng bước nâng cao trình độ, kỹ năng nghề nghiệp, ứng dụng có hiệu quả công nghệ số vào các khâu quản lý, tổ chức sản xuất, tiêu thụ nông sản như: hệ thống tưới tự động, cảm biến nhiệt độ, độ ẩm, nhật ký điện tử, sử dụng mã QR truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số”.
Công nghệ cao tạo nền tảng cho sản xuất bền vững
Hiện nay, TP.HCM có 692 cơ sở trồng trọt ứng dụng công nghệ cao với diện tích hơn 18.432 ha; 734 trang trại chăn nuôi ứng dụng công nghệ cao với quy mô khoảng 11,83 triệu con gia súc, gia cầm; cùng 50 cơ sở nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao. Những con số này cho thấy chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao không còn là câu chuyện thử nghiệm đơn lẻ, mà đã mở rộng trong nhiều lĩnh vực sản xuất.
Nhiều hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ sản xuất đã chủ động tiếp cận kỹ năng số, tổ chức livestream bán hàng, kết nối trực tiếp với người tiêu dùng. Cách làm này góp phần rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và thị trường, giúp nông dân hiểu rõ hơn nhu cầu của khách hàng, từ đó chuyển mạnh tư duy từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”.
Sự chuyển biến này đặc biệt có ý nghĩa với nông nghiệp đô thị, nơi quỹ đất sản xuất chịu nhiều áp lực và yêu cầu về chất lượng, an toàn, truy xuất nguồn gốc ngày càng cao. Khi biết sử dụng dữ liệu, công cụ số và kênh bán hàng mới, người nông dân có thêm điều kiện nâng giá trị sản phẩm thay vì chỉ phụ thuộc vào sản lượng.
Hình thành lực lượng Nông dân số giai đoạn 2025-2030
Chủ tịch Hội Nông dân TP.HCM cho biết, giai đoạn 2025-2030, thành phố tập trung phát triển nền nông nghiệp đô thị theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp xanh, tuần hoàn và sinh thái; đồng thời gắn sản xuất với các loại hình du lịch học tập, giáo dục trải nghiệm và bảo vệ môi trường.
Với định hướng trở thành trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ nông nghiệp, TP.HCM ưu tiên đầu tư xây dựng Khu Nông nghiệp Công nghệ cao ngành thủy sản tại Cần Giờ và mở rộng Khu Nông nghiệp Công nghệ cao tại Củ Chi với diện tích 23,3 ha. Ông Trung cho rằng đây sẽ là nền tảng quan trọng để nông dân tiếp cận nhanh các tiến bộ khoa học - công nghệ, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và các mô hình nông nghiệp thông minh, hiện đại.
Theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, người nông dân không chỉ là người sản xuất mà còn là chủ thể trung tâm trong tiến trình chuyển đổi số nông nghiệp. Vì vậy, bên cạnh đầu tư hạ tầng và công nghệ, cần đặc biệt quan tâm nâng cao kỹ năng số, năng lực quản trị và khả năng thích ứng của người nông dân với nền kinh tế số.
Đồng hành cùng hội viên, các cấp Hội Nông dân Thành phố tiếp tục phối hợp tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng số theo hướng thực hành, “cầm tay chỉ việc”; phát huy hiệu quả các mô hình “Tổ nông dân số”, “Chi hội nông dân số”, “Câu lạc bộ nông dân với chuyển đổi số”. Qua đó, TP.HCM hướng tới hình thành lực lượng Nông dân số năng động, sáng tạo, có tinh thần đổi mới và thích ứng linh hoạt với thị trường.
Chính sách và liên kết chuỗi giá trị giữ vai trò then chốt
Bên cạnh đào tạo kỹ năng số, TP.HCM tăng cường kết nối doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học và các tổ chức tín dụng nhằm hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn, công nghệ mới, thị trường và các chương trình khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo. Đây là hướng đi cần thiết để thúc đẩy nông nghiệp đô thị phát triển hiện đại, bền vững và có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Ông Vũ Ngọc Đăng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, cho biết thời gian qua, ngành Nông nghiệp và Môi trường đã tham mưu UBND TP.HCM trình HĐND TP.HCM ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và thúc đẩy liên kết sản xuất - tiêu thụ nông sản. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành khung chính sách thống nhất cho vùng nông nghiệp TP.HCM mới.
Các chính sách đã góp phần thu hút đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, hỗ trợ hợp tác xã đổi mới sản xuất, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị và thúc đẩy sản xuất theo nhu cầu thị trường thay vì manh mún, tự phát.
Từ hạ tầng công nghệ, chính sách hỗ trợ đến đào tạo kỹ năng, TP.HCM đang từng bước tạo dựng môi trường để người nông dân chủ động đổi mới. Khi người sản xuất biết làm chủ công nghệ, kết nối thị trường và quản trị sản xuất hiệu quả hơn, lực lượng Nông dân số sẽ trở thành nền tảng quan trọng cho nông nghiệp đô thị hiện đại, sinh thái và bền vững.
