Dâu tây là cây ưa khí hậu mát, cho giá trị kinh tế cao nếu quản lý tốt giống, nước, dinh dưỡng và bệnh hại. Cần trồng trên luống cao, đất thoát nước, hạn chế mưa tạt.
Cây dâu tây là cây ăn quả ôn đới có nguồn gốc từ vùng khí hậu mát, hiện được trồng nhiều tại Đà Lạt, Mộc Châu, Sa Pa và một số vùng cao có nhiệt độ phù hợp. Cây có thân thảo thấp, rễ chùm nông, lá mọc thành cụm, hoa trắng và quả giả màu đỏ khi chín.
Ở Việt Nam, dâu tây có giá trị kinh tế cao nhờ nhu cầu ăn tươi, làm mứt, nước ép và phục vụ du lịch nông nghiệp. Nếu canh tác đúng kỹ thuật, cây cho thu hoạch nhiều đợt, mẫu mã đẹp và dễ tiêu thụ tại thị trường địa phương.
Cây dâu tây nhạy cảm với úng nước, nắng gắt và bệnh nấm, vì vậy khâu làm đất, che mưa, tưới nhỏ giọt và vệ sinh vườn rất quan trọng. Trồng trong nhà màng hoặc có mái che nilon giúp hạn chế thối quả và giảm áp lực sâu bệnh.
Với hộ gia đình, có thể trồng chậu, thùng xốp hoặc máng treo ở nơi thoáng mát, có nắng sáng. Với sản xuất hàng hóa, nên quy hoạch luống cao, dùng màng phủ, chọn giống sạch bệnh và quản lý dinh dưỡng theo từng giai đoạn.
Nên chọn cây giống dâu tây từ vườn ươm uy tín, cây có 4-6 lá thật, cổ rễ mập, rễ trắng khỏe, không dập nát, không có vết đốm lá hoặc dấu hiệu thối gốc. Cây giống nuôi cấy mô hoặc cây ngó đã thuần dưỡng thường đồng đều và ít mang mầm bệnh hơn.
Trước khi trồng, loại bỏ lá già, lá sâu bệnh và rễ bị thối đen. Có thể ngâm nhanh phần rễ trong dung dịch nấm đối kháng hoặc chế phẩm sinh học phòng nấm, sau đó để ráo nơi mát trước khi đưa ra ruộng.
Không trồng cây quá sâu vì dễ thối cổ rễ, cũng không trồng quá cạn làm rễ bị khô. Vị trí cổ rễ nên ngang mặt giá thể hoặc mặt luống, phần tim cây phải thông thoáng, không bị đất hoặc màng phủ che lấp.
Nếu tự nhân giống bằng ngó, chỉ chọn ngó từ cây mẹ khỏe, không lấy từ ruộng đã nhiễm bệnh nặng. Cây con sau khi ra rễ nên dưỡng riêng 2-3 tuần để rễ ổn định rồi mới trồng đại trà.
Dâu tây cần đất tơi xốp, giàu hữu cơ, thoát nước tốt, pH thích hợp khoảng 5,5-6,5. Đất thịt nhẹ, đất phù sa pha cát hoặc giá thể phối trộn có xơ dừa đã xử lý, trấu hun, phân hữu cơ hoai mục rất phù hợp.
Trước khi trồng 15-20 ngày, cần làm sạch cỏ, phơi đất, lên luống cao 25-35 cm, rộng 0,8-1,2 m tùy số hàng trồng. Rãnh thoát nước phải thông, đặc biệt ở vùng mưa nhiều vì dâu tây rất dễ thối rễ khi bị úng.
Bón lót bằng phân hữu cơ hoai mục kết hợp vôi nông nghiệp nếu đất chua, sau đó trộn đều và tưới ẩm để ổn định đất. Không dùng phân chuồng tươi vì dễ gây nóng rễ, phát sinh nấm bệnh và tuyến trùng.
Nên phủ màng nông nghiệp, rơm sạch hoặc vật liệu phủ gốc để hạn chế cỏ, giữ quả không chạm đất và giảm bệnh thối quả. Nếu trồng chậu, cần có lỗ thoát nước lớn, lớp đáy thoát nước tốt và không để chậu đọng nước sau mưa.
5
| Sâu bệnh | Triệu chứng | Cách phòng trị |
|---|---|---|
| Lá non và mặt dưới lá xuất hiện lớp bột trắng, lá cong lên, mép lá khô. Hoa và quả non có thể bị phủ trắng, phát triển kém, quả biến dạng và giảm chất lượng. | Giữ vườn thông thoáng, tỉa lá già và không trồng quá dày. Tránh tưới phun lên lá vào chiều tối, giảm ẩm kéo dài trong nhà màng. Có thể dùng chế phẩm sinh học hoặc thuốc phòng trừ nấm được phép sử dụng, luân phiên hoạt chất và tuân thủ thời gian cách ly. Thu gom lá bệnh nặng đem tiêu hủy, không bỏ lại trên luống. |
| Trên cuống lá, thân bò, hoa hoặc quả xuất hiện vết lõm màu nâu đen. Quả bị bệnh có đốm tròn lõm, lan nhanh trong điều kiện nóng ẩm, làm thối quả hàng loạt. | Dùng cây giống sạch bệnh và không lấy ngó từ ruộng đã nhiễm thán thư. Làm luống cao, phủ gốc, hạn chế nước bắn từ đất lên lá và quả. Tỉa bỏ bộ phận bệnh ngay khi phát hiện, vệ sinh dụng cụ sau khi cắt. Khi bệnh chớm xuất hiện, dùng biện pháp sinh học hoặc thuốc nấm phù hợp, phun khi vườn khô và luân phiên nhóm tác động. |
| Quả chín hoặc gần chín bị mềm, thối nâu và có lớp mốc xám trên bề mặt. Bệnh thường nặng khi vườn rậm, ẩm cao, quả chạm đất hoặc sau những ngày mưa âm u. | Thu hái quả chín kịp thời, loại bỏ quả thối khỏi vườn mỗi ngày. Dùng màng phủ hoặc vật liệu lót để quả không tiếp xúc đất. Tăng thông gió, giảm tưới khi độ ẩm cao và không tưới lên quả. Có thể phòng bằng chế phẩm đối kháng nấm hoặc thuốc được phép sử dụng trước giai đoạn thu rộ, đảm bảo cách ly an toàn. |
| Mặt dưới lá có chấm nhỏ li ti, lá chuyển vàng đồng, khô mép và cây sinh trưởng chậm. Khi mật độ cao có tơ mịn, quả nhỏ, cây suy nhanh, thường bùng phát trong thời tiết khô nóng. | Kiểm tra mặt dưới lá thường xuyên, nhất là trong nhà màng và mùa khô. Duy trì ẩm hợp lý, không để cây khô hạn kéo dài nhưng cũng không làm vườn bí ẩm. Tỉa bỏ lá bị hại nặng và tiêu hủy ngoài ruộng. Khi cần xử lý, dùng chế phẩm sinh học hoặc thuốc đặc trị nhện được phép, phun kỹ mặt dưới lá và luân phiên hoạt chất. |
| Bọ trĩ làm hoa sạm màu, quả non méo, vỏ quả sần và màu không đều. Rệp mềm tập trung ở đọt non, mặt dưới lá, hút nhựa làm lá quăn, cây yếu và có thể kéo theo nấm bồ hóng. | Dọn cỏ quanh vườn, treo bẫy màu để theo dõi mật số côn trùng. Tỉa bớt lá rậm, tránh bón thừa đạm vì đọt non mềm dễ bị chích hút. Có thể phun xà phòng nông nghiệp, dầu khoáng hoặc chế phẩm sinh học khi mật số thấp. Nếu mật số cao, dùng thuốc được phép sử dụng trên rau quả, phun đúng liều và đảm bảo thời gian cách ly trước thu hoạch. |
Sau trồng 7-10 ngày đầu, tưới nhẹ 1-2 lần/ngày tùy thời tiết để giữ ẩm quanh rễ, không tưới mạnh làm lộ rễ hoặc vùi tim cây. Nên tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh tưới lúc nắng gắt.
Giai đoạn cây hồi phục và sinh trưởng lá, duy trì ẩm đất khoảng 60-70%, đất ẩm nhưng không sũng nước. Với cây dâu tây, tưới nhỏ giọt là phù hợp nhất vì giữ lá và quả khô, giảm bệnh nấm so với tưới phun mưa.
Khi cây ra hoa, cần hạn chế làm ướt hoa vì dễ rụng phấn, giảm đậu quả và tăng bệnh thối hoa. Nếu thời tiết âm u, độ ẩm cao, nên giảm lượng nước và tăng thông thoáng vườn.
Giai đoạn nuôi quả, cây cần nước đều để quả lớn và không bị dị dạng. Thiếu nước làm quả nhỏ, cứng; thừa nước làm quả nhạt, mềm và dễ thối. Trước thu hoạch 1-2 ngày nên tưới vừa phải, tránh làm quả quá mọng nước khó bảo quản.
Dâu tây thường bắt đầu cho thu sau trồng khoảng 60-90 ngày tùy giống, thời vụ và điều kiện chăm sóc. Thu khi quả chuyển màu đỏ 70-90%, bề mặt bóng, mùi thơm rõ; nếu vận chuyển xa nên hái khi quả đỏ khoảng 70-80%.
Nên thu vào sáng sớm khi quả còn mát và khô sương, dùng tay bấm hoặc kéo cắt cuống, giữ lại đài quả. Không giật mạnh làm dập cây hoặc rách quả, vì vết thương làm quả nhanh hỏng.
Sau thu hoạch, phân loại ngay: quả đẹp để bán tươi, quả nhỏ hoặc hơi xấu dùng chế biến. Loại bỏ quả dập, nứt, thối để tránh lây lan trong khay chứa.
Bảo quản dâu tây ở nơi mát, tránh nắng trực tiếp và hạn chế rửa trước khi bán nếu chưa dùng ngay. Nếu cần rửa sơ chế, phải để ráo hoàn toàn, đóng khay thoáng và giữ lạnh để kéo dài thời gian sử dụng.
sdasdasd
Sai lầm phổ biến nhất là tưới quá nhiều, trồng trên đất nặng hoặc luống thấp làm rễ thiếu oxy và thối nhanh. Với dâu tây, đất thoát nước tốt quan trọng không kém phân bón.
Không nên bón thừa đạm vì cây sẽ tốt lá, ít hoa, quả mềm và dễ nhiễm bệnh. Giai đoạn ra hoa, nuôi quả cần tăng kali, canxi, vi lượng nhưng vẫn phải bón cân đối, chia nhỏ nhiều lần.
Cần tỉa lá già, lá bệnh và ngó thừa định kỳ để vườn thông thoáng, dinh dưỡng tập trung nuôi hoa quả. Dụng cụ tỉa nên sạch, không tỉa khi vườn đang ướt để tránh lây bệnh.
Ở vùng nóng hoặc mưa nhiều, nên trồng trong nhà che mưa, dùng lưới giảm nắng 20-40% và ưu tiên tưới nhỏ giọt. Luân canh đất, vệ sinh tàn dư cây bệnh và không trồng liên tục nhiều vụ trên cùng nền đất sẽ giảm áp lực sâu bệnh rõ rệt.