Giá cà phê trong nước tăng mạnh trở lại, tiến sát mốc 100.000 đồng một kg, nhưng niềm vui không đến trọn vẹn với nhiều nông dân Tây Nguyên. Sau đợt giảm sâu hồi đầu tháng 6, không ít hộ đã bán phần lớn lượng hàng tồn vì lo thị trường còn đi xuống, nay chỉ biết tiếc khi giá phục hồi nhanh.
Hơn một tháng trước, khi cà phê giảm về quanh 84.000 đồng một kg, chị Hoàng Oanh ở Đăk Lăk quyết định bán hết 5 tấn hàng còn lại. Thời điểm đó, chị lo Brazil sắp vào vụ thu hoạch, nguồn cung tăng có thể kéo giá xuống sâu hơn. Đến nay, khi giá tiến sát 100.000 đồng một kg, chị Oanh không còn cà phê để bán. Chị cho biết khi ấy sợ giá rơi về 70.000 đồng một kg nên bán ngay, dù thực tế chưa cần tiền.
Giá cà phê phục hồi mạnh sau vùng đáy tháng 6
Không riêng chị Oanh, nhiều nông dân tại Tây Nguyên cũng đã bán mạnh khi thị trường giảm sâu hồi đầu tháng 6. Vì vậy, đợt tăng lần này diễn ra trong bối cảnh lượng hàng còn lại trong dân không nhiều. Với những hộ đã chốt bán ở vùng giá thấp, mức tăng hiện nay trở thành một bài học rõ nét về rủi ro của việc ra quyết định trong thị trường nông sản biến động nhanh.
Ghi nhận trong phiên sáng ngày 15/7, giá cà phê tại Gia Lai, Đăk Lăk và Đăk Nông đồng loạt tăng thêm 1.200 đồng một kg so với một ngày trước đó, chạm mốc 97.300 đồng một kg. So với mức 84.300 đồng một kg, là đáy hai năm được ghi nhận vào ngày 10/6, mặt hàng này đã phục hồi khoảng 15,4% và tiến sát ngưỡng 100.000 đồng một kg.
Diễn biến này cho thấy thị trường cà phê vẫn đang chịu tác động đồng thời từ cung cầu thực tế, tâm lý nắm giữ hàng của người sản xuất và biến động trên các sàn giao dịch quốc tế. Khi giá giảm, nông dân thường bán để phòng rủi ro giảm tiếp; nhưng khi giá bật tăng, lượng hàng trong dân đã cạn lại khiến cơ hội hưởng lợi bị thu hẹp.
Nguồn cung, thời tiết và đầu cơ cùng chi phối thị trường
Theo ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, giá cà phê tăng do nhiều yếu tố xuất hiện cùng lúc, từ lo ngại về thời tiết, nguồn cung đến hoạt động đầu cơ trên các sàn giao dịch hàng hóa. Trước đây, thị trường lo mưa bão tại Brazil làm chậm tiến độ thu hoạch. Tuy nhiên, đến nay vụ thu hoạch tại quốc gia sản xuất cà phê lớn nhất thế giới nhìn chung vẫn thuận lợi.
Dù vậy, giới đầu tư vẫn theo dõi nguy cơ khô hạn do biến đổi khí hậu và khả năng El Nino quay trở lại vào cuối năm nay hoặc năm sau. Tâm lý lo ngại về nguồn cung vì thế chưa hạ nhiệt. Ông Hải nhận định yếu tố tác động lớn nhất hiện nay là giao dịch trên các sàn hàng hóa, khi các quỹ đầu cơ liên tục mua vào, bán ra khiến giá biến động rất mạnh.
Khi giá giảm về vùng 84.000-85.000 đồng một kg hồi đầu tháng 6, nhiều nông dân đã bán mạnh. Đến lúc giá phục hồi, lượng hàng còn lại không đáng kể. Theo ông Hải, bà con thấy giá lên thì có xu hướng giữ hàng, nhưng thực tế tồn kho trong dân hiện không còn nhiều. Ngoài ra, chi phí logistics và vận chuyển quốc tế tăng cũng góp phần hỗ trợ mặt bằng giá.
Tồn kho robusta toàn cầu vẫn ở mức thấp
Dữ liệu từ sàn ICE London được Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) công bố cho thấy, tính đến cuối tháng 6, lượng tồn kho cà phê robusta được chứng nhận đạt 4.053 lô, tức 40.530 tấn. Con số này có phục hồi nhẹ so với mức đáy hai năm là 3.631 lô ghi nhận vào giữa tháng 5, nhưng dự trữ hạt robusta toàn cầu nhìn chung vẫn duy trì ở ngưỡng rất thấp.
Báo cáo của VNCommodities và MXV cho thấy nguồn cung tháng 6 tiếp tục thắt chặt do lượng hàng nội địa của Việt Nam giảm vào cuối niên vụ, cùng tỷ lệ hạt đạt chuẩn xuất khẩu ở mức thấp. Bên cạnh đó, mưa trái mùa làm gián đoạn thu hoạch trái cà phê tại Brazil, gián tiếp đẩy giá giao dịch trên sàn New York tăng mạnh và tạo áp lực liên thông lên toàn bộ thị trường.
Trong bối cảnh lượng hàng đủ tiêu chuẩn đưa lên sàn đấu giá quốc tế vẫn hạn chế, tồn kho ICE tiếp tục ở trạng thái thắt chặt nghiêm trọng. Đây là một trong những nguyên nhân khiến thị trường nhạy cảm hơn trước các thông tin về thời tiết, vận chuyển hoặc động thái mua bán của các quỹ đầu tư.
Giá cà phê khó đoán vì biến động trên sàn quốc tế
Kết thúc phiên giao dịch đêm 14/7 và rạng sáng 15/7 theo giờ Việt Nam, giá robusta giao tháng 9 trên sàn London tăng 15 USD, lên 3.849 USD một tấn. Trong phiên, có thời điểm giá vọt lên 4.033 USD, tăng gần 200 USD so với phiên trước. Mức dao động lớn này phản ánh rõ vai trò của dòng tiền tài chính trong việc khuếch đại biến động giá.
Ở chiều ngược lại, giá hạt arabica giao cùng kỳ hạn trên sàn New York giảm gần 90 USD, xuống còn 7.190 USD một tấn, sau khi có lúc tăng lên 7.770 USD. Việc robusta và arabica biến động mạnh trong cùng phiên cho thấy giá cà phê hiện không chỉ phản ánh yếu tố cung - cầu, mà còn chịu tác động đáng kể từ hoạt động đầu cơ và chiến lược của các quỹ đầu tư tài chính.
Ông Hải cho rằng rất khó dự báo liệu giá cà phê có vượt mốc 100.000 đồng một kg hay không, bởi diễn biến còn phụ thuộc nhiều vào các sàn giao dịch quốc tế. Với nông dân và doanh nghiệp, điều này đặt ra yêu cầu theo dõi sát thị trường, cân nhắc thời điểm bán hàng, đồng thời tránh tâm lý chạy theo biến động ngắn hạn khi chưa có đủ thông tin.
Thách thức dài hạn từ quy định chống phá rừng của EU
Về dài hạn, thách thức lớn nhất của ngành nông sản, đặc biệt là trái cà phê Việt Nam, là Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu, gọi tắt là EUDR, dự kiến áp dụng từ cuối năm 2026. Theo quy định này, cà phê xuất khẩu vào EU phải chứng minh không liên quan đến hoạt động phá rừng mới được bán trên thị trường.
EU hiện là thị trường tiêu thụ cà phê lớn nhất thế giới, đồng thời là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 40% kim ngạch. Việt Nam được xếp vào nhóm quốc gia có rủi ro thấp trong thực thi EUDR. Thực tế, một số nhà nhập khẩu châu Âu đã thử nghiệm mua cà phê đáp ứng tiêu chuẩn này với giá cao hơn thị trường khoảng 50 USD một tấn, tạo thêm động lực cho doanh nghiệp và người sản xuất.
Đợt tăng hiện nay giúp thị trường lấy lại sự sôi động, nhưng cũng nhắc nông dân về tính khó lường của giá cà phê. Trong ngắn hạn, người còn hàng có thể hưởng lợi từ mặt bằng giá cao; về dài hạn, năng lực đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, nhất là yêu cầu của EU, sẽ quyết định sức cạnh tranh bền vững của cà phê Việt Nam.
