Cẩm nang trồng chăm sóc cây dừa

Cẩm nang trồng chăm sóc cây dừa phù hợp cho vùng nhiệt đới Việt Nam, đặc biệt ở Đồng bằng sông Cửu Long, duyên hải miền Trung và một số vùng đất pha cát, đất phù sa ven sông. Cây dừa có nguồn gốc nhiệt đới, ưa nắng, chịu mặn nhẹ và có khả năng thích nghi khá rộng nếu đất thoát nước tốt.

Dừa là cây lâu năm, thân đơn, rễ chùm phát triển mạnh, tán lá rộng và cần không gian thoáng. Tùy giống, cây có thể cho trái sau khoảng 3-5 năm đối với dừa xiêm, 5-7 năm đối với dừa ta hoặc dừa cao. Một cây chăm sóc tốt có thể khai thác ổn định nhiều năm.

Giá trị kinh tế của cây dừa đến từ nước dừa, cơm dừa, dầu dừa, xơ dừa, gáo dừa và thân lá phục vụ nhiều ngành chế biến. Trồng dừa theo hướng thâm canh, quản lý dinh dưỡng và sâu bệnh tốt sẽ giúp năng suất trái ổn định, chất lượng nước ngọt và ít rụng trái non.

Cẩm nang trồng chăm sóc cây dừa cần được áp dụng linh hoạt theo giống, tuổi cây, loại đất và điều kiện nước tưới. Với vườn mới trồng, ưu tiên giúp cây bén rễ khỏe; với vườn đang cho trái, tập trung cân đối kali, hữu cơ, nước tưới và vệ sinh vườn.

Chọn giống dừa khỏe, đúng mục đích sản xuất: dừa xiêm để lấy nước, dừa ta hoặc dừa cao để lấy cơm dừa, dừa dứa nếu có điều kiện thị trường phù hợp. Cây giống tốt cao khoảng 60-100 cm, có 4-6 lá thật, cổ rễ cứng, không sâu bệnh, không nứt thân và không bị thối đọt.

Nên chọn trái giống từ cây mẹ sai trái, trái đều, ít sâu bệnh, nước ngọt hoặc cơm dày tùy mục tiêu. Trái làm giống phải già đủ, vỏ nâu, khi lắc nghe tiếng nước rõ, không bị dập. Nếu mua cây ươm, cần kiểm tra bầu đất chắc, rễ không xoắn quá nhiều và lá non không biến dạng.

Trước khi trồng, đặt cây giống nơi râm mát 3-5 ngày để cây hồi sức, tưới vừa ẩm. Cắt bỏ rễ hư, lá khô và xử lý vết thương bằng vôi nông nghiệp hoặc chế phẩm sinh học phù hợp. Không trồng cây giống đang bị vàng đọt, thối gốc hoặc có dấu hiệu bọ cánh cứng gây hại.

Thời vụ trồng tốt nhất là đầu mùa mưa, khi đất đủ ẩm nhưng chưa ngập úng. Ở vùng có chủ động tưới, có thể trồng quanh năm, nhưng cần che nắng nhẹ trong 2-4 tuần đầu và giữ ẩm ổn định để cây ra rễ mới.

Đất trồng dừa thích hợp là đất phù sa, đất thịt pha cát, đất ven sông hoặc đất vườn cao ráo, tầng canh tác sâu và thoát nước tốt. Độ pH phù hợp khoảng 5,5-7,5; nếu đất chua nên bón vôi trước khi trồng 15-30 ngày. Đất phèn, mặn cần rửa mặn, lên mô và bổ sung hữu cơ thường xuyên.

Khoảng cách trồng phổ biến 7 x 7 m, 8 x 8 m hoặc 9 x 9 m tùy giống và độ màu mỡ của đất. Dừa cao nên trồng thưa hơn, dừa xiêm có thể trồng mật độ vừa phải nhưng vẫn phải đảm bảo tán thông thoáng. Trồng quá dày làm cây vươn cao, ít buồng và tăng sâu bệnh.

Đào hố khoảng 60 x 60 x 60 cm hoặc lớn hơn ở đất xấu. Trộn lớp đất mặt với 20-30 kg phân chuồng hoai, 0,5-1 kg vôi, tro trấu hoặc phân hữu cơ hoai mục để cải tạo đất. Ở vùng thấp cần lên mô cao 40-80 cm, có mương thoát nước quanh vườn.

Khi đặt cây, miệng bầu ngang mặt mô, không lấp quá sâu vào cổ rễ. Nén đất vừa phải, cắm cọc cố định để tránh lay gốc. Sau trồng phủ rơm, cỏ khô hoặc lá dừa mục quanh gốc nhưng chừa cổ gốc thông thoáng để hạn chế thối.

Giai đoạn mới trồng, cây dừa cần ẩm đều để ra rễ nhưng rất sợ úng. Trong 1-2 tháng đầu, tưới 2-3 ngày/lần nếu không mưa, mỗi lần đủ ẩm vùng rễ. Nếu gặp mưa lớn kéo dài, phải khơi rãnh thoát nước ngay.

Từ 3 tháng đến 2 năm tuổi, tưới theo thời tiết và loại đất. Mùa khô nên tưới 2-4 lần/tuần, kết hợp phủ gốc bằng vật liệu hữu cơ để giảm bốc hơi. Đất cát ven biển cần tưới nhiều lần hơn nhưng lượng mỗi lần vừa phải.

Cây bước vào giai đoạn mang trái cần nước ổn định, đặc biệt lúc ra hoa, đậu trái và nuôi trái. Thiếu nước kéo dài làm rụng trái non, trái nhỏ, nước ít và giảm độ ngọt. Vườn kinh doanh nên giữ mực nước mương hợp lý, tránh để khô nứt đất quanh tán.

Không tưới nước mặn nồng độ cao cho vườn non. Nếu vùng bị xâm nhập mặn, cần trữ nước ngọt, phủ gốc dày và tưới tiết kiệm vào sáng sớm hoặc chiều mát. Cẩm nang trồng chăm sóc cây dừa luôn xem quản lý nước là yếu tố quyết định năng suất lâu dài.

Dừa uống nước thường thu hoạch khi trái khoảng 6-8 tháng sau đậu, vỏ còn xanh, nước nhiều và vị ngọt thanh. Dừa lấy cơm, làm giống hoặc chế biến thường để 11-12 tháng, vỏ chuyển nâu, cơm dày và cứng hơn. Cần xác định đúng mục đích trước khi thu để đạt giá trị cao.

Khi thu hoạch, dùng dao bén hoặc dụng cụ chuyên dụng cắt cả buồng, tránh làm rách bẹ lá và tổn thương đọt. Không để trái rơi mạnh xuống đất vì dễ nứt, giảm chất lượng nước và khó bảo quản. Người thu hoạch cần đảm bảo an toàn khi leo cây hoặc dùng sào hái.

Sau thu, phân loại trái theo kích cỡ, độ già, hình dạng và tình trạng vỏ. Loại bỏ trái nứt, thối cuống, sâu đục hoặc méo mó. Dừa uống nước nên tiêu thụ sớm để giữ vị tươi; nếu vận chuyển xa cần để nơi mát, tránh nắng trực tiếp.

Sơ chế cơ bản gồm cắt cuống gọn, lau sạch bùn đất, có thể tỉa vỏ theo yêu cầu thị trường. Dừa khô cần phơi hoặc bảo quản nơi thoáng, nền cao, tránh ẩm để hạn chế nấm mốc. Ghi chép ngày thu hoạch giúp theo dõi năng suất từng lứa và điều chỉnh chăm sóc.

Sai lầm phổ biến là trồng dừa ở đất thấp nhưng không làm mô và không có mương thoát nước. Úng kéo dài làm rễ thiếu oxy, cây vàng lá, thối gốc và chậm lớn. Ở vùng mưa nhiều, thoát nước quan trọng không kém tưới nước.

Không nên bón quá nhiều đạm cho cây đang mang trái vì dễ làm lá xanh rậm nhưng rụng trái non, trái kém ngọt và cây mẫn cảm sâu bệnh. Cần cân đối hữu cơ, lân, kali, magiê và vi lượng; ưu tiên bón theo tán lá, kết hợp xới nhẹ rồi phủ gốc.

Giữ vườn thông thoáng bằng cách phát cỏ định kỳ, dọn tàu lá khô, loại bỏ buồng hư và trái rụng. Tuy nhiên không làm sạch trơ đất trong mùa khô vì đất dễ nóng và mất ẩm. Có thể để thảm cỏ thấp hoặc cây che phủ phù hợp để bảo vệ đất.

Cẩm nang trồng chăm sóc cây dừa khuyến cáo theo dõi đọt non hằng tuần vì nhiều sâu hại tấn công từ ngọn. Khi phát hiện lá non bị cắn, thủng, cong queo hoặc có mùi thối, cần xử lý sớm. Phòng là chính, kết hợp vệ sinh vườn, bẫy, thiên địch và chỉ dùng thuốc bảo vệ thực vật khi thật cần thiết.