Giá gạo xuất khẩu của Việt Nam được dự báo có xu hướng hồi phục trong những tháng cuối năm, khi nhu cầu từ các thị trường chủ lực như Philippines và Trung Quốc vẫn ở mức đáng chú ý. Diễn biến mới nhất là Việt Nam vừa trúng thầu 10.000 tấn gạo tấm hạt dài, với giá 435,90 USD/tấn, để xuất khẩu sang Hàn Quốc.
Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh thị trường gạo khu vực đang phân hóa rõ nét. Một số nước nhập khẩu tăng cường dự trữ để ứng phó rủi ro thời tiết, trong khi một số thị trường khác lại đối mặt áp lực dư cung, tồn kho cao và giá bán lẻ giảm. Với Việt Nam, các tín hiệu từ đấu thầu quốc tế, nhu cầu nhập khẩu của Philippines và Trung Quốc, cùng hướng đi gạo chất lượng cao, phát thải thấp đang tạo thêm cơ sở cho triển vọng cuối năm.
Giá gạo xuất khẩu có thêm tín hiệu từ gói thầu Hàn Quốc
Theo bản tin của Hiệp hội Lương thực Việt Nam, Tổng công ty Thương mại Nông nghiệp, Thủy sản và Thực phẩm Hàn Quốc, KAFTC, đã phân bổ 114.833 tấn gạo trong đợt đấu thầu TRQ lần thứ bảy năm 2026, kết thúc ngày 15/9. Đây là đợt phân bổ có sự tham gia của nhiều nguồn cung lớn, phản ánh nhu cầu nhập khẩu gạo theo hạn ngạch thuế quan của Hàn Quốc.
Trong kết quả đấu thầu, Trung Quốc giành được phần lớn nhất với 57.222 tấn gạo lứt hạt ngắn, giá từ 899,40 đến 904,91 USD/tấn. Mỹ đứng tiếp theo với 36.111 tấn gạo xay xát và gạo lứt hạt trung, giá từ 856,03 đến 1.048,02 USD/tấn. Việt Nam trúng thầu 10.000 tấn gạo tấm hạt dài, giá 435,90 USD/tấn. Thái Lan giành được 11.500 tấn gạo tấm hạt dài và gạo thơm, với giá từ 481,50 đến 1.193,00 USD/tấn.
Việc Việt Nam có mặt trong gói thầu của Hàn Quốc không chỉ mang ý nghĩa về sản lượng, mà còn cho thấy gạo Việt tiếp tục duy trì khả năng tham gia các kênh mua hàng chính thức, có yêu cầu chặt chẽ về chủng loại và hồ sơ. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nguồn cung gạo châu Á vẫn gay gắt, từng hợp đồng xuất khẩu cụ thể sẽ góp phần củng cố niềm tin thị trường, qua đó hỗ trợ giá gạo xuất khẩu trong giai đoạn nhu cầu cuối năm tăng lên.
Thị trường Nhật Bản chuyển từ thiếu hụt sang dư thừa
Trái với xu hướng tăng dự trữ tại một số quốc gia nhập khẩu, thị trường gạo Nhật Bản đã chuyển nhanh từ thiếu hụt sang dư thừa trong hai năm qua. Nguyên nhân đến từ tác động của thời tiết, sự thay đổi nhu cầu và việc sản lượng tăng khi giá cao. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, tình trạng lao động nông nghiệp già hóa và diện tích đất bỏ hoang vẫn là những rủi ro dài hạn đối với nguồn cung của nước này.
Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản Nhật Bản, MAFF, đã phân bổ 837 tấn gạo trong đợt đấu thầu mua bán đồng thời SBS lần thứ ba theo CPTPP cho năm tài khóa 2026/2027, tổ chức ngày 29/9/2026. Con số này thấp hơn mức 1.240 tấn mà cơ quan này dự kiến nhập khẩu. Toàn bộ lượng gạo được phân bổ là gạo nguyên hạt, với hồ sơ dự thầu được nộp cho toàn bộ 837 tấn.
MAFF cho biết sẽ tiến hành một quy trình báo giá bổ sung vào ngày 30/9 đối với lượng chưa được phân bổ còn lại. Đợt đấu thầu này nằm trong các cam kết của Nhật Bản theo Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương, CPTPP, gồm 11 quốc gia thành viên.
Nguồn cung và tồn kho tăng đang kéo giá gạo Nhật Bản giảm. Giá bán lẻ bình quân còn 2.971 yen/5 kg, trong khi tồn kho tư nhân đạt 1,62 triệu tấn trong tháng 7. Năm 2026/2027, sản lượng được dự báo ở mức 7,37 triệu tấn, tiêu dùng 7,94 triệu tấn, nhập khẩu 686.000 tấn, tồn kho cuối kỳ 2,52 triệu tấn và xuất khẩu 80.000 tấn. Chính phủ Nhật Bản dự kiến mua 210.000 tấn để bổ sung dự trữ.
Theo The Japan Times, dư cung tiếp tục gây áp lực lên giá khi tồn kho vụ 2025 đạt 2,43 triệu tấn, sản lượng năm 2026 dự kiến 7,54 triệu tấn, cao hơn nhu cầu 7,11 triệu tấn. Vì vậy, triển vọng giá tại thị trường này vẫn chưa chắc chắn. Những biến động ở Nhật Bản cho thấy thị trường gạo châu Á không vận động theo một chiều, mà phụ thuộc mạnh vào tồn kho, thời tiết, chính sách dự trữ và sức mua nội địa.
Philippines tăng dự trữ, nhu cầu nhập khẩu vẫn là yếu tố then chốt
Philippines, thị trường mà Việt Nam đang xuất khẩu gạo nhiều nhất, cũng đang có những động thái đáng chú ý. Cựu Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines, ông William Dar, cảnh báo lượng dự trữ gạo hạn chế của nước này có thể tạo ra rủi ro đối với an ninh lương thực, khi El Nino được dự báo sẽ làm sản lượng gạo giảm khoảng 12%.
Cơ quan Lương thực Quốc gia Philippines, NFA, chỉ thu mua 92.032 tấn lúa trong 9 tháng đầu năm 2026, thấp hơn nhiều so với mục tiêu ban đầu là 790.000 tấn. Dù vậy, cơ quan này vẫn đặt mục tiêu đạt ít nhất 500.000 tấn vào cuối năm. Ông William Dar khuyến nghị xây dựng lượng dự trữ gạo tương đương 30 ngày tiêu dùng trong giai đoạn đầu, sau đó tăng lên 60 ngày và 90 ngày.
Để củng cố năng lực dự trữ, NFA đang đề nghị 10,363 tỷ peso nhằm xây dựng 36 kho chứa hiện đại và cải tạo 128 kho hiện có. Cơ quan này cũng tăng cường thu mua gạo bằng cách đưa ra mức giá cạnh tranh hơn cho nông dân, với mục tiêu mua tới 500.000 tấn lúa trong vụ mùa mưa và khôi phục lượng dự trữ gạo của Chính phủ.
Động thái trên diễn ra khi Philippines chuẩn bị ứng phó với tác động có thể xảy ra của El Nino mạnh, có thể gây gián đoạn sản xuất nông nghiệp và nguồn nước vào cuối năm 2026 và trong năm 2027. Cùng với việc nâng giá thu mua, NFA mở rộng năng lực lưu trữ để tiếp nhận thêm hàng tồn kho. Chiến lược rộng hơn là tăng lượng gạo dự trữ quốc gia sau khi một lượng tồn kho lớn đã được giải phóng thông qua các chương trình gạo trợ giá, đồng thời giảm nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và áp lực giá trong tương lai.
Philippines đang chuẩn bị cho khả năng thiếu hụt nguồn cung gạo, khi El Nino có thể tăng cường thành một hiện tượng rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 9 đến tháng 12/2026 và kéo dài sang nửa đầu năm 2027. Rủi ro này có thể làm gia tăng hạn hán, khiến sản lượng nông nghiệp giảm và gây thiếu nước. Chính phủ nước này đang tăng cường hệ thống thủy lợi, nghiên cứu sử dụng máy bơm nước ngầm chạy bằng năng lượng mặt trời, điều chỉnh lịch thời vụ và mở rộng năng lực kho chứa để xây dựng lượng gạo dự trữ.
Rủi ro càng đáng chú ý vì Philippines ngày càng phụ thuộc vào nhập khẩu. Nước này đã nhập khẩu 3,37 triệu tấn gạo trong năm 2025 và lượng nhập khẩu có thể đạt 5,6 triệu tấn trong năm 2026. Ban đầu, Chính phủ Philippines ước tính El Nino có thể làm sản lượng lúa giảm khoảng 700.000 tấn. Tuy nhiên, lượng mưa và mực nước các hồ đập được cải thiện đã khiến ước tính trong kịch bản xấu nhất được điều chỉnh xuống khoảng 300.000 đến 400.000 tấn, theo Bộ Nông nghiệp.
Mặc dù còn nhiều bất định, Chính phủ Philippines dự kiến tiếp tục duy trì nhập khẩu gạo trong năm 2026 để bảo đảm nguồn cung trong nước trước vụ thu hoạch đầu năm 2027. Đây là yếu tố quan trọng đối với Việt Nam, bởi nhu cầu từ Philippines có ảnh hưởng trực tiếp tới đơn hàng, tâm lý thị trường và giá gạo xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước.
Việt Nam kỳ vọng hồi phục nhờ thị trường chủ lực và gạo phát thải thấp
Theo Cục Thống kê, Bộ Tài chính, trong 9 tháng năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 6,45 triệu tấn gạo, trị giá 3,1 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, lượng xuất khẩu giảm 5,4% và giá trị giảm 12,3%. Diễn biến này cho thấy ngành gạo chịu sức ép đồng thời từ sản lượng xuất khẩu và mặt bằng giá.
Dù vậy, dự báo trong những tháng cuối năm, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam có xu hướng hồi phục nhờ nhu cầu từ một số thị trường chủ lực như Philippines và Trung Quốc. Khi các quốc gia nhập khẩu lớn tăng mua để bù đắp rủi ro thời tiết hoặc củng cố an ninh lương thực, gạo Việt có thêm cơ hội cải thiện đơn hàng, nhất là với các phân khúc đã có thị trường ổn định.
Bên cạnh các hợp đồng thương mại truyền thống, Việt Nam cũng bắt đầu ghi nhận tín hiệu tích cực từ hướng đi gạo chất lượng cao và phát thải thấp. Đến nay, đã có 552 tấn gạo đầu tiên mang định hướng “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” được xuất khẩu sang Nhật Bản, Australia, Singapore và Malaysia. Đây là bước đi ban đầu nhằm tạo uy tín cho sản phẩm gạo chất lượng cao, phát thải thấp của Việt Nam trên các thị trường có yêu cầu cao.
Nhìn tổng thể, thị trường gạo thế giới đang chịu tác động đan xen giữa dư cung cục bộ, rủi ro El Nino, chính sách dự trữ và nhu cầu nhập khẩu của các quốc gia lớn. Với Việt Nam, việc trúng thầu 10.000 tấn gạo sang Hàn Quốc, cùng triển vọng nhập khẩu từ Philippines và Trung Quốc, là những yếu tố có thể hỗ trợ giá gạo xuất khẩu trong giai đoạn cuối năm. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội, ngành gạo vẫn cần giữ ổn định chất lượng, đáp ứng yêu cầu thị trường và tiếp tục nâng vị thế ở các phân khúc có giá trị cao.
