Cây mít

Cây mít là cây ăn trái nhiệt đới quen thuộc ở Việt Nam, có nguồn gốc từ khu vực Nam Á và được trồng rộng rãi ở Đông Nam Bộ, Tây Nguyên, Đồng bằng sông Cửu Long và nhiều tỉnh miền Trung. Cây sinh trưởng khỏe, tán lớn, rễ ăn sâu, thích khí hậu nóng ẩm và đất thoát nước tốt.

Quả mít có múi thơm, vị ngọt, dùng ăn tươi, sấy, chế biến thực phẩm hoặc làm nguyên liệu cho nhiều cơ sở chế biến. Ngoài múi, hạt mít cũng có thể sử dụng, gỗ cây già có giá trị nhất định trong đời sống nông thôn.

Về kinh tế, Cây mít có ưu điểm là thời gian cho trái tương đối sớm nếu trồng bằng cây ghép, thường sau 18-30 tháng bắt đầu thu bói. Khi vườn ổn định, năng suất phụ thuộc nhiều vào giống, mật độ, dinh dưỡng, quản lý nước và tỉa trái hợp lý.

Tuy nhiên, trồng mít không nên chạy theo phong trào mà cần tính trước đầu ra, chọn vùng đất không bị úng và quản lý sâu bệnh ngay từ đầu. Vườn được chăm sóc đúng kỹ thuật sẽ cho trái đồng đều, chất lượng cơm tốt và dễ tiêu thụ hơn.

Nên chọn cây giống ghép khỏe, đúng giống, có nguồn gốc rõ ràng, chiều cao khoảng 40-80 cm, thân thẳng, lá xanh dày, vết ghép liền tốt và không có dấu hiệu sâu bệnh. Hạn chế trồng cây gieo hạt vì lâu cho trái và chất lượng không đồng đều.

Giống nên phù hợp mục tiêu tiêu thụ: ăn tươi cần múi dày, giòn, ngọt, ít xơ; chế biến cần trái đồng đều, tỷ lệ thịt cao và dễ vận chuyển. Ở vùng mưa nhiều, ưu tiên giống sinh trưởng khỏe, ít nứt trái và chịu ẩm tốt.

Trước khi trồng, đặt cây giống nơi râm mát 3-5 ngày để hồi cây, giữ bầu đủ ẩm nhưng không tưới sũng. Cắt bỏ rễ xoắn hoặc rễ mọc ra ngoài bầu quá dài, không làm vỡ bầu khi đưa xuống hố.

Có thể nhúng hoặc tưới nhẹ vùng rễ bằng chế phẩm vi sinh đối kháng và phân hữu cơ hoai pha loãng để hạn chế nấm hại rễ. Khi vận chuyển xa, cần che nắng, tránh gió nóng làm héo lá.

Cây mít thích đất thịt nhẹ, đất đỏ bazan, đất phù sa cao hoặc đất pha cát giàu hữu cơ, tầng canh tác sâu và thoát nước nhanh. Độ pH thích hợp khoảng 5,5-7,0; nếu đất chua nên bón vôi trước trồng 15-30 ngày.

Vùng đất thấp cần lên mô hoặc lên liếp cao 40-80 cm, có rãnh thoát nước chủ động để tránh úng trong mùa mưa. Mật độ phổ biến 7 x 7 m, 8 x 8 m hoặc 6 x 8 m tùy giống, độ phì đất và cách tạo tán.

Hố trồng nên rộng khoảng 60 x 60 x 60 cm hoặc lớn hơn ở đất xấu. Trộn đất mặt với 15-30 kg phân chuồng hoai, 0,5-1 kg vôi, 0,5-1 kg lân và một ít phân hữu cơ vi sinh, sau đó lấp hố trước trồng 15-20 ngày.

Sau khi trồng, mặt bầu ngang hoặc cao hơn mặt mô 3-5 cm, nén đất vừa phải và cắm cọc cố định. Phủ gốc bằng rơm, cỏ khô hoặc lá cây để giữ ẩm, nhưng chừa cổ rễ thoáng nhằm hạn chế thối gốc.

Giai đoạn mới trồng, Cây mít cần ẩm đều để ra rễ, tưới mỗi ngày hoặc cách ngày tùy thời tiết, mỗi lần vừa đủ thấm vùng bầu. Tránh tưới mạnh làm xói gốc và không để nước đọng quanh cổ rễ.

Từ 2-12 tháng sau trồng, tưới 2-4 lần mỗi tuần trong mùa khô, kết hợp phủ gốc để giảm bốc hơi. Mùa mưa cần kiểm tra rãnh thoát nước, nếu mưa kéo dài phải khơi thông ngay để phòng thối rễ.

Khi cây chuẩn bị ra hoa, cần giữ ẩm ổn định nhưng không tưới quá dư đạm và nước vì dễ làm cây ra đọt mạnh, giảm đậu trái. Sau khi đậu trái, tăng lượng nước từ từ để nuôi trái lớn đều, hạn chế nứt trái do khô hạn rồi gặp mưa lớn.

Trước thu hoạch 7-10 ngày, giảm tưới nếu đất còn ẩm để múi thơm, chắc và ít nhão. Với vườn kinh doanh, hệ thống tưới nhỏ giọt hoặc tưới béc gốc giúp tiết kiệm nước và phân bố ẩm đồng đều.

Mít trồng bằng cây ghép thường cho thu bói sau 18-30 tháng, nhưng không nên để quá nhiều trái ở lứa đầu. Cây còn nhỏ chỉ giữ số trái vừa sức để không suy cây và không ảnh hưởng bộ khung tán về sau.

Dấu hiệu thu hoạch gồm gai trái nở, vỏ chuyển xanh vàng hoặc vàng nhạt, cuống hơi mềm, mùi thơm nhẹ, gõ nghe âm trầm và mủ ít hơn. Thời gian từ đậu trái đến thu thường khoảng 90-150 ngày tùy giống, thời tiết và chế độ chăm sóc.

Khi cắt, dùng dao sắc cắt cuống chừa đoạn 5-10 cm, tránh làm rơi hoặc va đập mạnh. Đặt trái trên lớp lót mềm, quay cuống xuống để mủ chảy ra, không chất đống cao làm dập gai và nóng trái.

Bảo quản nơi thoáng mát, tránh nắng trực tiếp và không để nền ẩm bẩn. Nếu sơ chế múi, cần dụng cụ sạch, tách múi nhẹ tay, loại bỏ phần hư, đóng gói kín vừa phải và giữ mát để kéo dài thời gian tiêu thụ.

Nhu cầu tiêu thụ mít ở Việt Nam khá lớn nhờ dùng ăn tươi, làm mít sấy, cấp đông, đóng gói múi và chế biến thực phẩm. Cây mít có lợi thế là trái to, sản lượng cao, nhưng giá thường biến động theo mùa vụ và chất lượng trái.

Giá bán tham khảo tại vườn có thể chênh lệch lớn giữa chính vụ và nghịch vụ, giữa trái loại đẹp với trái méo, xơ nhiều hoặc chín không đồng đều. Nông dân nên theo dõi giá địa phương, không lấy giá đỉnh ngắn hạn để quyết định mở rộng diện tích ồ ạt.

Kênh tiêu thụ gồm thương lái thu mua tại vườn, chợ đầu mối, cửa hàng trái cây, cơ sở sơ chế và hợp tác xã liên kết. Vườn có nhật ký chăm sóc, thu hoạch đúng độ chín và phân loại rõ thường dễ bán hơn.

Để nâng hiệu quả kinh tế, nên rải vụ bằng quản lý nước, dinh dưỡng và tỉa trái hợp lý, đồng thời giữ chất lượng ổn định. Trước khi trồng diện tích lớn, cần khảo sát đầu ra, chi phí nhân công, vận chuyển và khả năng bảo quản sau thu hoạch.

Sai lầm thường gặp là trồng Cây mít trên đất thấp nhưng không lên mô, khiến mùa mưa cây bị vàng lá, thối rễ và chết chậm. Thoát nước là yếu tố quan trọng không kém phân bón.

Không nên bón quá nhiều đạm, nhất là giai đoạn cây chuẩn bị ra hoa, vì cây dễ ra lá non, rụng hoa và trái non. Phân hữu cơ hoai, kali, canxi và vi lượng cần được bổ sung cân đối để trái chắc, múi đẹp.

Tỉa cành sớm giúp cây có bộ khung vững, thông thoáng và dễ chăm sóc. Nên loại bỏ cành sát đất, cành sâu bệnh, cành mọc trong tán; khi cây mang trái cần chống đỡ hoặc treo trái lớn để tránh gãy cành.

Không giữ quá nhiều trái trên một cây, đặc biệt ở cây tơ. Chỉ giữ trái có cuống khỏe, dáng đẹp, phân bố đều trên thân và cành lớn; loại bỏ trái dị dạng, sâu bệnh để tập trung dinh dưỡng.

Thường xuyên vệ sinh vườn, thu gom trái rụng và cành bệnh đem tiêu hủy hoặc ủ xử lý đúng cách. Ghi chép ngày bón phân, phun phòng, ra hoa và thu hoạch sẽ giúp điều chỉnh kỹ thuật chính xác hơn cho vụ sau.