Ngô sinh khối đang được Quảng Trị xem là hướng chuyển đổi có nhiều triển vọng trên diện tích đất lúa kém hiệu quả, nhất là trong vụ hè thu thường xuyên thiếu nước. Kết quả mô hình khuyến nông cho thấy cây trồng này vừa thích nghi tốt với điều kiện sản xuất bất lợi, vừa đem lại lợi ích kinh tế rõ hơn so với tiếp tục gieo cấy lúa ở những chân ruộng khó bảo đảm nguồn nước.
Trong vụ hè thu năm 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị triển khai mô hình Chuyển đổi đất lúa kém hiệu quả sang trồng ngô sinh khối gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm. Mô hình có 85 hộ dân tham gia tại các xã Trường Ninh, Trường Phú, Phong Nha, với tổng diện tích 34 ha. Điểm đáng chú ý là hoạt động chuyển đổi không chỉ dừng ở khâu trồng thử nghiệm mà còn gắn với doanh nghiệp thu mua tại ruộng, qua đó giảm bớt rủi ro đầu ra cho nông dân.
Ngô sinh khối thích nghi trên đất lúa thiếu nước
Mô hình sử dụng giống ngô lai đơn F1 biến đổi gen NK 7328 Bt/GT của Công ty TNHH Syngenta Việt Nam. Diện tích được bố trí trên đất vàn, vàn cao; vụ đông xuân vẫn sản xuất lúa, nhưng vụ hè thu lại thường xuyên thiếu nước. Đây là nhóm chân đất mà nếu tiếp tục trồng lúa sẽ gặp nhiều khó khăn, chi phí cao trong khi hiệu quả thấp, thậm chí có nơi người dân phải bỏ hoang do không đủ điều kiện sản xuất.
Các hộ tham gia được hỗ trợ 50% - 70% chi phí giống và vật tư phân bón. Sự hỗ trợ này có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn đầu chuyển đổi, bởi người dân cần thêm điều kiện để làm quen với kỹ thuật canh tác cây trồng cạn trên nền đất lúa. Thực tế sản xuất cho thấy cây ngô thích nghi tốt với điều kiện đất lúa chuyển đổi và thời tiết bất lợi của vụ hè thu; thời gian từ gieo đến thu hoạch là 81 ngày.
Hiệu quả kinh tế vượt trội so với trồng lúa
Theo kết quả mô hình, tổng chi phí đầu tư đạt 44,52 triệu đồng/ha. Năng suất thu được khoảng 54 tấn/ha. Với giá doanh nghiệp thu mua tại ruộng tối thiểu 1.200 đồng/kg, người trồng thu về 64,8 triệu đồng/ha. Mức doanh thu này cao hơn 32,4 triệu đồng/ha so với cây lúa trên cùng nhóm đất sản xuất.
Đáng chú ý, lãi ròng từ ngô sinh khối đạt trên 20 triệu đồng/ha, cao hơn 19,48 triệu đồng/ha so với cây lúa. Kết quả này cho thấy chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa kém hiệu quả không chỉ là giải pháp ứng phó với thiếu nước trong vụ hè thu, mà còn là hướng nâng giá trị sử dụng đất nếu có liên kết tiêu thụ ổn định.
Từ thực tế trên, Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị đề xuất tỉnh có cơ chế, chính sách hỗ trợ để tiếp tục nhân rộng mô hình, từng bước đưa cây trồng này trở thành một trong những cây trồng chuyển đổi chủ lực của địa phương. Khi vùng trồng được mở rộng có kiểm soát, người dân có thêm lựa chọn sản xuất phù hợp hơn với điều kiện nước tưới, còn doanh nghiệp có cơ hội tiếp cận nguồn nguyên liệu tập trung.
Hướng tới vùng nguyên liệu phục vụ chăn nuôi và chế biến
Trực tiếp tham quan mô hình, ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, đánh giá trồng ngô sinh khối đem lại hiệu quả kinh tế cao hơn sản xuất lúa và giải quyết được bài toán đầu ra. Theo ông, mô hình đáp ứng nhiều mục tiêu của tỉnh, từ hạn chế đất bỏ hoang, sử dụng hiệu quả tài nguyên đất và nước, đến tạo nguồn nguyên liệu ổn định cho chăn nuôi, thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn và từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến.
Ông Bảo giao Sở Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng ngô trên đất lúa chuyển đổi; hướng dẫn các địa phương rà soát, đăng ký xây dựng vùng chuyển đổi; đánh giá nhu cầu nguyên liệu của các cơ sở chăn nuôi; đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ nhân rộng mô hình trong chương trình khuyến nông, chính sách nông nghiệp năm 2027.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị bày tỏ tin tưởng rằng, với sự vào cuộc của các cấp, các ngành, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và sự hưởng ứng của nông dân, ngô sinh khối sẽ không chỉ là một mô hình khuyến nông. Cây trồng này có thể từng bước trở thành một ngành hàng có tiềm năng, góp phần thực hiện mục tiêu tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn, nâng cao giá trị gia tăng và thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025-2030.
Dư địa chuyển đổi còn lớn trong vụ hè thu
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Trị, vụ hè thu năm 2026 toàn tỉnh có gần 9,5 nghìn ha đất lúa không tổ chức sản xuất. Trong đó, gần 8,3 nghìn ha không đủ điều kiện sản xuất do thiếu nước nên người dân thường xuyên bỏ hoang. Đây là cơ sở thực tiễn để địa phương xem xét chuyển đổi và hình thành các vùng sản xuất cây trồng cạn quy mô tập trung.
Trong bối cảnh đó, ngô sinh khối nổi lên như một lựa chọn phù hợp nếu đi kèm quy trình kỹ thuật, quy hoạch vùng trồng và liên kết tiêu thụ. Việc chuyển đổi không chỉ nhằm thay thế một vụ lúa kém hiệu quả, mà còn hướng tới sử dụng hợp lý tài nguyên đất, nước, tạo thêm nguồn thức ăn cho chăn nuôi và mở ra khả năng phát triển vùng nguyên liệu ổn định cho chế biến tại Quảng Trị.
