Cây sả dễ trồng, chịu hạn khá, phù hợp nhiều vùng ở Việt Nam. Cẩm nang này hướng dẫn chọn giống, làm đất, chăm sóc, bón phân và thu hoạch thực tế.
Cây sả là cây gia vị, cây dược liệu và cây tinh dầu được trồng phổ biến ở Việt Nam, thích hợp với khí hậu nóng ẩm, nhiều nắng. Cây có thân giả mọc thành bụi, lá dài, mùi thơm đặc trưng do chứa tinh dầu trong thân và lá.
Giống sả thường được nhân bằng nhánh từ bụi mẹ khỏe, ít sâu bệnh, đã trồng 8-12 tháng. Nên chọn nhánh có phần gốc mập, bẹ lá chắc, rễ còn tươi, không bị thối hoặc khô tóp.
Cây sả thích hợp trên đất tơi xốp, thoát nước tốt như đất thịt nhẹ, đất pha cát, đất đồi đã cải tạo hoặc đất ruộng cao. Đất quá nặng, úng nước lâu ngày dễ làm thối gốc và giảm hàm lượng tinh dầu.
| Sâu bệnh | Triệu chứng | Cách phòng trị |
|---|---|---|
Sâu đục thân | Sâu non đục vào bẹ và thân giả làm chồi non héo, lá giữa dễ rút ra, gốc có phân sâu hoặc vết đục. Bụi bị nặng đẻ nhánh kém, thân nhỏ và có thể chết từng chồi. | Vệ sinh ruộng, cắt bỏ chồi bị hại đem tiêu hủy để giảm nguồn sâu. Không để bụi quá rậm vì sâu dễ trú ẩn. Sau thu hoạch nên tỉa lá già, vun gốc và bón cân đối để cây phục hồi. Khi mật độ cao, dùng chế phẩm sinh học hoặc thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng theo đúng hướng dẫn an toàn. |
Rệp sáp và rệp mềm | Rệp thường bám ở bẹ lá, gốc non hoặc mặt dưới lá, chích hút làm lá xoăn, vàng và cây chậm lớn. Nơi rệp xuất hiện có thể có kiến và lớp muội đen do nấm bồ hóng phát triển. | Giữ ruộng thông thoáng, làm sạch cỏ dại quanh bờ ruộng để giảm nơi trú ẩn. Có thể rửa trôi rệp bằng nước áp lực vừa trên diện tích nhỏ. Bảo vệ thiên địch như bọ rùa, ong ký sinh và hạn chế phun thuốc tràn lan. Nếu cần xử lý, chọn hoạt chất phù hợp và phun tập trung vào bẹ lá, gốc cây theo nguyên tắc an toàn. |
Bệnh thối gốc | Gốc sả bị mềm, nâu đen, có mùi hôi hoặc thối nhũn, lá vàng từ dưới lên và cây dễ bị nhổ bật. Bệnh thường nặng sau mưa kéo dài, đất bí, thoát nước kém. | Lên luống cao, tạo rãnh thoát nước và không trồng ở chân ruộng bị úng thường xuyên. Dùng giống sạch bệnh, loại bỏ nhánh có gốc thâm đen trước khi trồng. Khi phát hiện cây bệnh, nhổ bỏ cả bụi và rắc vôi vào hố để sát khuẩn đất. Tăng phân hữu cơ hoai mục và hạn chế bón thừa đạm trong mùa mưa. |
Bệnh đốm lá | Trên lá xuất hiện đốm nâu, xám hoặc vàng nhạt, sau đó lan rộng làm lá khô cháy từng mảng. Ruộng rậm, ẩm độ cao và thiếu thông thoáng thường bị nặng hơn. | Trồng đúng mật độ, tỉa bớt lá già và không tưới phun lên lá vào chiều tối. Thu gom lá bệnh nặng đem tiêu hủy, không để tồn dư trên ruộng. Bón thêm kali và hữu cơ để lá cứng, tăng sức chống chịu. Khi bệnh lan nhanh, có thể dùng thuốc phòng trừ nấm được phép sử dụng, tuân thủ thời gian cách ly. |
Tuyến trùng rễ | Cây sinh trưởng chậm, lá vàng nhạt, bụi nhỏ dù vẫn được bón phân. Rễ có thể sưng u, thối rễ phụ hoặc ít rễ tơ, cây dễ héo khi nắng nóng. | Luân canh với cây trồng khác họ, tránh trồng sả liên tục nhiều năm trên cùng một chân đất. Bón nhiều phân hữu cơ hoai mục, vôi và cải tạo đất để tăng hệ vi sinh có lợi. Chọn giống khỏe, không lấy nhánh từ ruộng đã nhiễm nặng. Khi mật độ tuyến trùng cao, nên xử lý đất trước khi trồng lại bằng biện pháp sinh học hoặc biện pháp được cơ quan chuyên môn khuyến cáo. |
Sau khi trồng, cần tưới giữ ẩm liên tục 7-10 ngày đầu để nhánh sả nhanh ra rễ. Tưới nhẹ vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh tưới mạnh làm xói gốc, nhất là trên luống mới trồng.
Cây sả có thể thu tỉa sau 3-4 tháng nếu chăm sóc tốt, thu chính sau 5-6 tháng tùy mục đích dùng thân tươi, lá hoặc chưng cất tinh dầu. Khi bụi có nhiều nhánh, thân to, lá xanh đậm và mùi thơm rõ là có thể thu.
Nhu cầu tiêu thụ cây sả khá ổn định vì được dùng làm gia vị, nguyên liệu chế biến thực phẩm, dược liệu dân gian và chưng cất tinh dầu. Thị trường thường cần sả tươi bó lẻ, sả cây số lượng lớn, lá sả và nguyên liệu tinh dầu.
Không nên trồng cây sả quá dày vì bụi nhanh giao tán, thân nhỏ, khó làm cỏ và dễ ẩm gốc. Mật độ vừa phải giúp cây nhận đủ nắng, tăng số nhánh hữu hiệu và thuận tiện thu hoạch.