Xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam tăng mạnh trong tháng 6 và đưa kim ngạch nửa đầu năm vượt mốc 1 tỷ USD. Tuy nhiên, trái với đà tăng về doanh thu, giá sầu riêng trên thị trường xuất khẩu lẫn thu mua trong nước vẫn suy yếu, phản ánh áp lực nguồn cung lớn và cạnh tranh ngày càng rõ tại các thị trường tiêu thụ.
Theo số liệu từ Cục Hải quan, tháng 6, Việt Nam xuất khẩu sầu riêng đạt 523,3 triệu USD, tăng 94,4% so với tháng trước và cao hơn 19,5% so với cùng kỳ năm 2025. Động lực chính đến từ nguồn cung dồi dào khi nhiều vùng trồng bước vào vụ thu hoạch chính, giúp lượng hàng đưa ra thị trường tăng nhanh.
Xuất khẩu sầu riêng tăng tốc, Trung Quốc vẫn là thị trường chủ lực
Tính chung 6 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 1,08 tỷ USD, tăng 31,6% so với cùng kỳ năm trước. Mặt hàng này chiếm gần 30% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành rau quả, tiếp tục cho thấy vai trò nổi bật của sầu riêng trong cơ cấu trái cây xuất khẩu của Việt Nam.
Trong nhóm sản phẩm, sầu riêng tươi vẫn giữ vị trí chủ lực với kim ngạch 946,3 triệu USD, tăng 32,2% và chiếm 85,9% tổng giá trị xuất khẩu. Sầu riêng đông lạnh mang về 138 triệu USD, tăng 28,2%, chiếm 12,7% thị phần. Trong khi đó, các sản phẩm chế biến từ sầu riêng mới đóng góp khoảng 0,1% tổng kim ngạch xuất khẩu, cho thấy dư địa chế biến sâu vẫn còn rất khiêm tốn.
Về thị trường, Trung Quốc tiếp tục là điểm đến lớn nhất của sầu riêng Việt Nam trong 6 tháng đầu năm. Kim ngạch xuất sang thị trường này đạt 987,9 triệu USD, tăng 43,1% so với cùng kỳ năm ngoái và chiếm khoảng 91% tổng giá trị xuất khẩu sầu riêng của cả nước. Mức phụ thuộc lớn vào một thị trường giúp kim ngạch tăng nhanh khi nhu cầu thuận lợi, nhưng cũng khiến doanh nghiệp và nhà vườn nhạy cảm hơn trước biến động giá, tiêu chuẩn nhập khẩu và cạnh tranh khu vực.
Các thị trường ngoài Trung Quốc có tín hiệu phân hóa
Bên cạnh Trung Quốc, một số thị trường khác ghi nhận mức tăng đáng chú ý. Xuất khẩu sang Hàn Quốc tăng gấp 2,3 lần, đạt 1,5 triệu USD. Curacao cũng chi 1,5 triệu USD mua sầu riêng từ Việt Nam, trong khi cùng kỳ không nhập khẩu. Ngoài ra, xuất khẩu sang Papua New Guinea, Mỹ và Canada cũng đạt mức tăng trưởng tích cực.
Ở chiều ngược lại, một số thị trường có kim ngạch giảm. Đài Loan và Hong Kong giảm lần lượt 4,9% và 24,3%, xuống còn 24,5 triệu USD và 23,5 triệu USD. Diễn biến này cho thấy bức tranh tiêu thụ không đồng đều giữa các thị trường, dù tổng kim ngạch xuất khẩu sầu riêng vẫn tăng mạnh nhờ lực kéo từ Trung Quốc.
Việc sầu riêng tươi chiếm tỷ trọng áp đảo cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tổ chức vùng trồng, thu hoạch, sơ chế, đóng gói và vận chuyển. Khi phần lớn giá trị nằm ở sản phẩm tươi, chất lượng trái, độ đồng đều và khả năng truy xuất nguồn gốc sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu.
Giá xuất khẩu sầu riêng giảm dù kim ngạch tăng
Mặc dù kim ngạch tăng mạnh, giá xuất khẩu bình quân sầu riêng tươi trong 6 tháng đầu năm đạt 3.288 USD/tấn, giảm 5% so với cùng kỳ năm ngoái. Trái lại, giá sầu riêng đông lạnh tăng 11,2%, lên 4.743 USD/tấn. Sự trái chiều này cho thấy phân khúc đông lạnh có diễn biến giá khác với sầu riêng tươi, trong khi sầu riêng tươi đang chịu sức ép rõ hơn từ nguồn cung lớn.
Theo Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, hệ thống logistics cải thiện và thuế quan giảm đã góp phần kéo giá bán lẻ sầu riêng tại Trung Quốc đi xuống. Hiện sầu riêng giống Monthong của Thái Lan và Việt Nam được bán với giá từ 20 – 30 NDT, tương đương 2,79 – 4,18 USD trên 0,5 kg. Mức này thấp hơn nhiều so với giá từ 35 - 45 NDT, tương đương 4,88 – 6,27 USD trên 0,5 kg cùng kỳ năm ngoái.
Giá bán buôn tại chợ đầu mối cũng giảm mạnh. Sầu riêng Monthong loại A của Việt Nam giảm từ 36,5 NDT, tương đương 5,09 USD trên 0,5 kg, xuống còn 13 NDT, tương đương 1,81 USD trên 0,5 kg trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6. Cùng giai đoạn, sầu riêng Monthong loại A của Thái Lan giảm từ 26,5 NDT, tương đương 3,69 USD trên 0,5 kg, xuống còn 18 NDT, tương đương 2,51 USD trên 0,5 kg.
Cục Xuất nhập khẩu cho rằng việc cải thiện hệ thống hậu cần đã làm tăng nguồn cung trên thị trường. Trong mùa cao điểm, sầu riêng Thái Lan được vận chuyển qua dịch vụ chuỗi cung ứng lạnh Lancang-Mekong Express có thể đến Côn Minh chỉ trong vòng 26 giờ và được phân phối đến hơn 30 thành phố của Trung Quốc trong vòng 48 giờ. Khi hàng hóa đến thị trường nhanh hơn, cạnh tranh về giá giữa các nguồn cung cũng trở nên gay gắt hơn.
Giá trong nước giảm, nhà vườn chịu áp lực lợi nhuận
Áp lực giảm giá không chỉ xuất hiện ở thị trường nhập khẩu mà còn lan về vùng trồng trong nước. Tại nhiều vùng trọng điểm ở Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, giá thu mua sầu riêng giảm mạnh so với cùng kỳ năm trước. Theo thông tin từ TTXVN, nhiều vựa thu mua sầu riêng dọc tuyến quốc lộ 20 đoạn qua xã Đạ Huoai 2 – tỉnh Lâm Đồng khá đìu hiu dù đang trong cao điểm thu hoạch.
Nguyên nhân được ghi nhận là giá bán liên tục sụt giảm từ đầu vụ đến nay, khiến thương lái không còn mặn mà thu mua như những năm trước. Một người dân địa phương cho biết, so với cùng kỳ năm ngoái, giá sầu riêng đã giảm 20-30% và thấp nhất trong vòng 5 năm trở lại đây. Trong khi đó, chi phí nhân công và chăm bón vẫn ở mức cao, khiến nhà vườn thấp thỏm về lợi nhuận khi vụ mùa năm nay phải qua tháng 8 mới kết thúc.
Thống kê đến thời điểm hiện tại, sầu riêng được thương lái thu mua tại vườn với mức giá từ 32.000-45.000 đồng/kg. Mức giá này đặt ra bài toán cân đối chi phí cho nông dân, nhất là các vườn có đầu tư lớn vào chăm sóc, xử lý ra hoa, phân bón và nhân công trong suốt vụ.
Nguồn cung tăng nhanh, chất lượng là yếu tố then chốt
Trao đổi với chúng tôi, bà Ngô Tường Vy, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Xuất - Nhập khẩu Trái cây Chánh Thu, cho rằng giá sầu riêng hiện nay đang thấp hơn so với cùng kỳ năm trước. Diễn biến này được đánh giá là bình thường trong bối cảnh sản lượng năm nay dồi dào, nhưng hoạt động xuất khẩu vẫn gặp khó khăn. Bà Vy nhận định, mỗi năm giá sầu riêng có thể sẽ giảm đi từ 5-10% so với mức giá tham chiếu của năm trước đó.
Theo bà Vy, một phần lớn nguyên nhân khiến giá giảm đến từ việc sản lượng sầu riêng của Việt Nam đưa ra thị trường mỗi năm đều tăng. Báo cáo từ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cho thấy, năm 2015, sản lượng sầu riêng của Việt Nam chỉ đạt khoảng 366 nghìn tấn, đến năm 2024 đã đạt hơn 1,5 triệu tấn. Như vậy, chỉ trong 9 năm, sản lượng sầu riêng Việt Nam đã tăng hơn 4 lần.
Trong cùng thời điểm, Thái Lan, Malaysia và một số quốc gia khác cũng bước vào vụ thu hoạch, tạo ra lượng lớn sầu riêng trên thị trường. Khi nguồn cung vượt cầu, giá bán khó tránh khỏi xu hướng giảm. Dưới góc độ thu mua, ông Trịnh Văn Quang, Quản lý thu mua Công ty Xuất nhập khẩu Hoàng Thắng, cho biết ngoài yếu tố cung - cầu, thời tiết năm nay tại khu vực Đông Nam bộ và Tây Nguyên cũng ảnh hưởng đến chất lượng trái sầu riêng, khiến nhiều vườn không đạt yêu cầu để doanh nghiệp thu mua.
Nhiều doanh nghiệp nhận định tình hình tiêu thụ sầu riêng sẽ còn gặp khó khăn, giá bán có thể không như kỳ vọng của nông dân. Tuy nhiên, giá vẫn có thể cải thiện và duy trì ổn định nếu chất lượng được kiểm soát ngay từ đầu. Với ngành xuất khẩu sầu riêng, yêu cầu quan trọng là sản phẩm phải minh bạch, truy xuất được nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn của nhà nhập khẩu và tạo được sự tin tưởng lâu dài trên thị trường.
