Cây trà (cây chè) là cây công nghiệp lâu năm cho giá trị ổn định nếu chọn đúng giống, đất chua phù hợp, chăm sóc búp non và quản lý sâu bệnh tốt.
Cây trà (cây chè) là cây công nghiệp lâu năm có nguồn gốc vùng cận nhiệt đới châu Á, hiện được trồng nhiều ở trung du và miền núi Việt Nam. Cây cho thu hoạch búp non để chế biến trà xanh, trà đen, trà ô long và nhiều dòng sản phẩm khác.
Nên chọn giống phù hợp mục đích sản xuất: giống cho trà xanh cần búp non mềm, hương thơm; giống cho trà đen cần năng suất búp cao, lá dày; giống chất lượng cao cần khả năng giữ hương và chịu rét tốt. Ưu tiên nguồn giống sạch bệnh, có hồ sơ rõ ràng, phù hợp khí hậu địa phương.
Cây trà (cây chè) thích đất đồi tơi xốp, tầng canh tác dày từ 60 cm trở lên, thoát nước tốt nhưng vẫn giữ ẩm. Đất đỏ vàng, đất feralit trên đồi thấp, đất bazan chua nhẹ thường phù hợp nếu không bị đá ong nông hoặc úng nước kéo dài.
| Sâu bệnh | Triệu chứng | Cách phòng trị |
|---|---|---|
Rầy xanh | Rầy chích hút ở búp và lá non làm mép lá quăn, búp chậm lớn, mặt lá có vết vàng nâu. Nặng hơn, lứa búp bị khô mép, giảm năng suất và chất lượng trà thành phẩm. | Giữ vườn thông thoáng, hái đúng lứa để giảm nơi trú ẩn của rầy. Bảo vệ thiên địch, không phun thuốc tràn lan khi mật số thấp. Khi rầy phát sinh mạnh, dùng biện pháp sinh học hoặc hoạt chất được phép sử dụng trên chè, phun đúng thời điểm rầy non và bảo đảm thời gian cách ly. |
Bọ cánh tơ | Bọ gây hại trên búp non, làm lá non bạc màu, xoăn nhẹ và có vệt sần. Búp bị hại thường nhỏ, giòn, khi chế biến cho chất lượng kém. | Tỉa cành, làm cỏ và thu hái đồng loạt để cắt nguồn thức ăn của bọ. Duy trì ẩm độ vườn hợp lý vì khô nóng kéo dài làm bọ cánh tơ tăng nhanh. Nếu mật độ cao, phun thuốc sinh học hoặc hoạt chất chọn lọc theo khuyến cáo địa phương, tránh phun sát kỳ thu hái. |
Nhện đỏ | Nhện thường xuất hiện mùa khô, chích hút mặt dưới lá làm lá có chấm vàng, sau chuyển nâu đồng. Lá già rụng sớm, cây suy và búp ra thưa. | Tăng tưới giữ ẩm, tủ gốc và hạn chế bụi trên lối đi trong mùa khô. Cắt bỏ cành quá rậm để giảm nơi trú ẩn. Khi cần xử lý, luân phiên hoạt chất trừ nhện được phép dùng, phun kỹ mặt dưới lá và không lạm dụng một loại liên tục. |
Bệnh phồng lá | Trên lá non xuất hiện vết phồng màu xanh nhạt hoặc trắng hồng, sau đó dày lên và biến dạng. Búp bị bệnh giảm giá trị, nếu ẩm độ cao bệnh lan nhanh trên tán non. | Không để tán quá rậm, tăng thông thoáng và hái bỏ lá bệnh đem tiêu hủy. Bón cân đối, tránh thừa đạm trong mùa mưa. Khi bệnh chớm xuất hiện, có thể dùng chế phẩm gốc đồng hoặc hoạt chất phòng nấm được phép, phun sớm và tuân thủ thời gian cách ly. |
Bệnh thối rễ | Cây sinh trưởng chậm, lá vàng, búp ít, rễ tơ thâm nâu và dễ đứt. Bệnh nặng làm cây héo từng phần hoặc chết cả bụi, thường gặp ở đất úng, bí hoặc thoát nước kém. | Làm rãnh thoát nước, không trồng ở chân đồi tụ nước và không vun đất lấp cổ rễ quá sâu. Tăng phân hữu cơ hoai và nấm đối kháng để cải thiện hệ rễ. Cây bệnh nặng cần đào bỏ, xử lý đất, phơi hố và trồng dặm bằng cây khỏe sau khi đất ổn định. |
Giai đoạn mới trồng cần giữ ẩm đều để cây hồi xanh và ra rễ mới. Sau trồng 1 tháng đầu, tưới 2-3 lần/tuần nếu không có mưa, mỗi lần đủ ẩm vùng rễ nhưng không để đọng nước ở hố.
Cây trà (cây chè) thường bắt đầu cho thu hái ổn định sau khi qua thời kỳ kiến thiết cơ bản, tùy giống và mức chăm sóc. Không nên hái quá sớm khi tán chưa đủ rộng vì sẽ làm cây suy và chậm vào kinh doanh.
Nhu cầu tiêu thụ trà trong nước khá ổn định, gồm trà xanh, trà đen, trà hương, trà đặc sản và nguyên liệu cho chế biến sâu. Vùng có khí hậu mát, sản xuất đồng đều và kiểm soát dư lượng tốt thường dễ ký hợp đồng với cơ sở chế biến.
Sai lầm thường gặp là trồng cây trà (cây chè) trên đất bí, pH quá cao hoặc nơi thiếu nước mùa khô. Cây vẫn sống nhưng búp ít, lá cứng, dễ nhiễm bệnh rễ và chi phí chăm sóc tăng.