Cây sầu riêng

Cây sầu riêng là cây ăn quả nhiệt đới có giá trị kinh tế cao, được trồng nhiều ở Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Cây ưa khí hậu nóng ẩm, đất sâu, giàu hữu cơ và đặc biệt sợ ngập úng kéo dài.

Chọn giống là khâu quyết định tuổi thọ và năng suất vườn. Nên chọn cây ghép đúng giống, có nguồn gốc rõ ràng, thân thẳng, lá xanh dày, mắt ghép liền tốt, không sâu bệnh, chiều cao khoảng 60-100 cm và bộ rễ khỏe, không bị xoắn trong bầu.

Giống trồng cần phù hợp khí hậu, đất và định hướng thị trường của địa phương. Với Cây sầu riêng, nên ưu tiên giống có cơm dày, hạt lép, mùi vị ổn định, tỷ lệ đậu trái tốt và được thương lái hoặc cơ sở thu mua chấp nhận.

Trước khi trồng, đặt cây con nơi râm mát 5-7 ngày để cây hồi sức, tưới đủ ẩm nhưng không để bầu úng. Có thể xử lý nấm bệnh vùng rễ bằng chế phẩm sinh học hoặc dung dịch phòng nấm được phép sử dụng, đồng thời cắt bỏ rễ hư, lá sâu bệnh nếu có.

Không nên mua cây giống quá non, cây bị vàng lá, nứt thân, phình gốc bất thường hoặc bầu đất vỡ. Khi vận chuyển xa cần che nắng, giữ ẩm bầu và tránh xếp chồng làm gãy ngọn, dập lá.

Đất trồng thích hợp là đất thịt nhẹ, đất đỏ bazan, đất phù sa cao ráo hoặc đất có tầng canh tác sâu trên 80 cm. Đất phải thoát nước nhanh sau mưa, mực nước ngầm không quá cao vì rễ sầu riêng rất mẫn cảm với úng.

Độ pH phù hợp khoảng 5,5-6,5. Nếu đất chua cần bón vôi trước khi trồng 20-30 ngày, kết hợp bổ sung phân hữu cơ hoai mục, phân xanh, nấm đối kháng và vật liệu hữu cơ để tăng độ tơi xốp, cải thiện hệ vi sinh đất.

Ở vùng bằng phẳng hoặc mưa nhiều, cần lên mô cao 40-80 cm, đường kính mô 1,2-1,5 m, có mương thoát nước quanh vườn. Ở vùng đất dốc cần làm băng theo đường đồng mức, trồng cỏ giữ đất và hạn chế xói mòn.

Khoảng cách trồng phổ biến 8 x 8 m, 8 x 10 m hoặc 10 x 10 m tùy giống, đất và cách tạo tán. Hố trồng nên chuẩn bị trước 20-30 ngày, trộn đất mặt với phân hữu cơ hoai, lân, vôi và chế phẩm vi sinh, tránh đặt phân hóa học đậm đặc sát rễ cây con.

Sau trồng 1-3 tháng, tưới nhẹ hằng ngày hoặc cách ngày tùy thời tiết để giữ ẩm đều quanh bầu. Cây sầu riêng mới trồng cần ẩm nhưng không được đọng nước, vì úng rễ sẽ làm cây vàng lá, chậm hồi và dễ chết cây.

Giai đoạn kiến thiết cơ bản, tưới 2-4 lần mỗi tuần vào mùa khô, kết hợp phủ gốc bằng cỏ khô, rơm hoặc vật liệu hữu cơ cách gốc 20-30 cm. Mùa mưa phải ưu tiên thoát nước, kiểm tra mương rãnh sau các trận mưa lớn.

Trước khi xử lý ra hoa, cần tạo khô hạn tương đối trong thời gian phù hợp để cây phân hóa mầm hoa, nhưng không để cây suy kiệt. Khi thấy mắt cua ra rõ, tưới lại từ ít đến nhiều, tránh tưới đột ngột quá mạnh làm rụng hoa.

Giai đoạn nuôi trái, nhu cầu nước tăng cao và phải ổn định. Thiếu nước dễ làm rụng trái, méo trái; thừa nước hoặc thay đổi ẩm độ đột ngột có thể gây nứt trái, sượng cơm và phát sinh bệnh rễ.

Thu hoạch khi trái đạt độ già sinh lý, thường căn cứ vào số ngày sau đậu trái, màu gai, rãnh múi, cuống, âm thanh khi gõ và đặc tính từng giống. Không nên cắt trái quá non vì cơm nhạt, khó chín đều và giảm uy tín bán hàng.

Khi cắt, dùng dao hoặc kéo sắc cắt cuống, không giật kéo làm gãy cành hoặc rụng trái khác. Trái sau cắt cần đặt nhẹ trên lớp lót, tránh quăng ném làm dập gai, nứt vỏ và ảnh hưởng chất lượng cơm.

Sơ chế tại vườn bằng cách phân loại theo kích cỡ, độ đồng đều, hình dáng, tình trạng sâu bệnh và độ già. Loại bỏ trái nứt, thối, méo nặng hoặc có dấu hiệu sâu đục để tránh lây hỏng trong quá trình vận chuyển.

Bảo quản Cây sầu riêng nơi thoáng mát, khô ráo, tránh nắng trực tiếp và không chất đống quá cao. Nếu vận chuyển xa, cần dùng vật liệu lót phù hợp, giữ thông thoáng và hạn chế va đập để trái chín đều, ít hao hụt.

Nhu cầu tiêu thụ sầu riêng ở Việt Nam và xuất khẩu khá lớn, nhất là với trái đạt chuẩn về độ già, mẫu mã, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên thị trường biến động theo mùa vụ, sản lượng từng vùng và yêu cầu chất lượng của bên mua.

Giá bán có thể chênh lệch mạnh giữa đầu vụ, chính vụ và nghịch vụ. Vườn có kỹ thuật xử lý ra hoa tập trung, trái đồng đều, ít sâu bệnh và thu hoạch đúng độ chín thường dễ bán hơn, giá ổn định hơn so với vườn thu hái lẫn lộn.

Kênh tiêu thụ gồm thương lái tại vườn, hợp tác xã, cơ sở đóng gói, chợ đầu mối và doanh nghiệp thu mua. Nông dân nên cân nhắc ký hợp đồng, tham gia tổ hợp tác hoặc vùng trồng có quản lý để giảm rủi ro bị ép giá khi vào chính vụ.

Tiềm năng kinh tế của Cây sầu riêng cao nhưng đi kèm vốn đầu tư lớn, thời gian kiến thiết dài và rủi ro kỹ thuật. Cần tính chi phí giống, phân bón, nước tưới, nhân công, phòng bệnh và dự phòng biến động giá trước khi mở rộng diện tích.

Không trồng sầu riêng ở đất thấp trũng, thoát nước kém hoặc nơi thường bị ngập sau mưa. Sai lầm phổ biến là chỉ chú trọng bón phân mà bỏ qua hệ thống mương, khiến rễ bị nghẹt, bệnh thối rễ phát triển và cây suy nhanh.

Tạo tán sớm giúp vườn thông thoáng, cành mang trái khỏe và dễ chăm sóc. Nên giữ thân chính rõ, chọn cành cấp 1 phân bố đều, loại bỏ cành mọc đứng, cành sâu bệnh, cành sát đất và cành giao tán.

Không nên để cây mang trái quá nhiều trong những năm đầu cho thu hoạch. Cần tỉa bớt hoa, tỉa trái méo, trái sâu, trái mọc quá dày để cây tập trung dinh dưỡng nuôi trái còn lại, hạn chế suy cây sau thu hoạch.

Bón phân phải dựa vào tuổi cây, tình trạng lá, năng suất và kết quả phân tích đất nếu có. Tránh lạm dụng đạm, phân chưa hoai hoặc bón sát gốc; với Cây sầu riêng, quản lý hữu cơ, thoát nước và phòng bệnh rễ luôn quan trọng hơn tăng liều phân đột ngột.