Trưa 17/1, vùng trồng cúc mâm xôi rộng hàng chục hecta tại xã Long Thới cũ, nay là xã Chợ Lách, tỉnh Vĩnh Long, trở nên nhộn nhịp khác thường. Trên những luống hoa đang vào vụ Tết, người dân tất bật bó hoa, đóng gói, sắp xếp hàng để chuyển cho khách. Không khí khẩn trương ấy vẫn mang dáng dấp quen thuộc của làng hoa những ngày cận Tết, nhưng cách bán hàng năm nay đã có một thay đổi đáng chú ý: thay vì chỉ chờ thương lái đến tận vườn đặt cọc rồi vận chuyển như mọi năm, nhiều quầy bán có mái che được dựng ngay dọc các ruộng hoa, kèm thiết bị ghi hình để phục vụ bán hàng trực tuyến.
Sự xuất hiện của các quầy livestream ngay tại vườn phản ánh nỗ lực ứng phó của địa phương và nhà vườn trước tình huống tiêu thụ khó khăn. Cúc mâm xôi là một trong những sản phẩm hoa Tết chủ lực của Chợ Lách, nhưng năm nay thời tiết không thuận lợi khiến một phần diện tích nở sớm. Khi hoa nở lệch thời điểm thị trường cần nhất, áp lực bán nhanh, bán đúng giá và thu hồi chi phí sản xuất trở thành bài toán cấp bách đối với người trồng hoa.
Phiên bán hoa ngay giữa ruộng cúc mâm xôi
Tại các ruộng hoa ở xã Chợ Lách, hoạt động bán hàng trực tuyến được tổ chức theo cách gần gũi với nhịp sản xuất của nông dân. Hoa được giới thiệu ngay tại vườn, khách hàng có thể quan sát trực tiếp màu sắc, độ nở, dáng chậu và quy cách sản phẩm thông qua hình ảnh ghi hình tại chỗ. Sau khi khách đặt mua, người dân nhanh chóng bó hoa, đóng gói, chuyển hàng theo đơn đã chốt trong phiên livestream.
Điểm đáng chú ý là buổi livestream không chỉ có nông dân và các nhà sáng tạo nội dung tham gia. Bà Lê Thị Hoàng Oanh, Bí thư Đảng ủy xã Chợ Lách, cũng trực tiếp có mặt tại phiên bán hoa để giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và hỗ trợ người dân chốt đơn ngay tại ruộng. Sự tham gia của lãnh đạo địa phương cho thấy hoạt động này không đơn thuần là một cách bán hàng thử nghiệm, mà là giải pháp được tổ chức nhằm đồng hành với nông dân trong thời điểm thị trường gặp khó.
Hình ảnh một bí thư xã đứng giữa vườn hoa, cùng người dân giới thiệu từng cặp cúc mâm xôi, tạo ra điểm kết nối mới giữa sản xuất nông nghiệp truyền thống và phương thức tiêu thụ trên nền tảng số. Với sản phẩm hoa Tết, yếu tố thời điểm rất quan trọng. Khi hoa đã nở sớm, mỗi ngày chậm tiêu thụ đều có thể làm giảm giá trị thương phẩm. Vì vậy, việc đưa quầy bán, thiết bị ghi hình và lực lượng hỗ trợ đến tận ruộng giúp rút ngắn khoảng cách giữa người trồng và người mua.
Thời tiết bất lợi, khoảng 30% diện tích cúc mâm xôi nở sớm
Theo bà Lê Thị Hoàng Oanh, Chợ Lách có truyền thống trồng hoa Tết với quy mô khoảng 2,5 triệu sản phẩm mỗi năm. Trong đó, cúc mâm xôi chiếm khoảng 1,2 triệu giỏ, cho thấy đây là nhóm sản phẩm có vị trí quan trọng trong cơ cấu hoa Tết của địa phương. Vụ hoa Tết không chỉ là một mùa sản xuất, mà còn là nguồn thu nhập chính của nhiều hộ dân sau nhiều tháng chăm sóc.
Năm nay, do thời tiết không thuận lợi, khoảng 30% diện tích cúc mâm xôi nở sớm. Đối với người trồng hoa, nở sớm đồng nghĩa với việc sản phẩm đạt trạng thái đẹp trước thời điểm thị trường tiêu thụ mạnh nhất. Hoa Tết thường được người mua lựa chọn sát Tết để trưng bày trong những ngày đầu năm. Nếu hoa nở quá sớm, nhà vườn phải tìm cách tiêu thụ nhanh hơn, đồng thời đối diện nguy cơ giảm giá hoặc khó tiếp cận thương lái theo lịch mua bán quen thuộc.
Bà Oanh cho biết cúc mâm xôi là loại hoa cần khoảng 6 tháng chăm sóc, chi phí và công sức lớn. Việc nở sớm ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người trồng hoa. Nhận định này cho thấy rủi ro của vụ hoa không chỉ nằm ở giá bán cuối vụ, mà còn nằm ở toàn bộ quá trình đầu tư trước đó. Trong khoảng thời gian dài chăm sóc, nông dân đã bỏ vốn cho giống, vật tư, nhân công và công quản lý vườn. Khi thời tiết làm thay đổi thời điểm nở, thành quả của nhiều tháng lao động bị đặt vào tình thế bấp bênh.
Trước tình hình đó, chính quyền địa phương phối hợp cùng các nhà sáng tạo và doanh nghiệp tổ chức các điểm livestream bán hàng lưu động tại ruộng. Mục tiêu trước mắt là hỗ trợ nông dân tiêu thụ sản phẩm, thu hồi chi phí sản xuất. Nhưng đằng sau giải pháp bán hàng ngắn hạn còn là yêu cầu mở rộng kênh tiêu thụ, giúp người trồng hoa chủ động hơn khi thị trường truyền thống gặp trục trặc.
Nhà vườn lần đầu livestream, buổi sáng bán hơn 100 cặp
Chị Phạm Thị Huệ Tú, 36 tuổi, là một trong những nhà vườn tham gia phiên livestream. Vụ Tết năm nay, gia đình chị xuống giống 900 giỏ cúc mâm xôi. Những năm trước, vào thời điểm này, thương lái từ miền Trung đã đến đặt cọc mua hoa với giá khoảng 170.000 đồng mỗi cặp. Cách mua bán đó tạo sự yên tâm cho nhà vườn, bởi khi có thương lái đặt cọc, người trồng có thể tính toán khâu chăm sóc cuối vụ, vận chuyển và thu hồi vốn.
Tuy nhiên, năm nay tình hình không thuận lợi như thường lệ. Do mưa trái mùa khiến hoa nở sớm, đến giữa tháng 1 vườn hoa của chị Tú vẫn chưa có đơn hàng nào. Đây là áp lực rất lớn với hộ trồng 900 giỏ, bởi lượng sản phẩm đã sẵn sàng nhưng đầu ra chưa rõ ràng. Khi không có đơn hàng đặt trước, nông dân vừa phải tiếp tục chăm sóc vườn, vừa lo tìm khách trong thời gian ngắn.
Trong bối cảnh đó, việc livestream trở thành cơ hội mới đối với chị Tú. Chị chia sẻ rằng lần đầu livestream chị khá run, nhưng chỉ trong buổi sáng đã bán được hơn 100 cặp với giá 200.000 đồng mỗi cặp. Kết quả này cho thấy bán hàng trực tuyến, nếu được tổ chức đúng cách và có lực lượng hỗ trợ, có thể tạo hiệu ứng tiêu thụ nhanh cho sản phẩm nông nghiệp có tính thời vụ cao như hoa Tết.
So với cách chờ thương lái truyền thống, livestream giúp nhà vườn tiếp cận trực tiếp người mua ở nhiều nơi hơn. Người nông dân có thể giới thiệu vườn hoa của mình, nói rõ tình trạng hoa, quy cách bán và giá bán. Khách hàng, ngược lại, có thêm cảm giác tin cậy khi thấy sản phẩm được giới thiệu ngay tại ruộng, thấy người trồng trực tiếp chăm sóc và chuẩn bị hàng. Sự minh bạch về hình ảnh là lợi thế quan trọng của hình thức bán hàng này.
Chợ Lách trong vùng hoa, cây cảnh lớn của miền Tây
Chợ Lách, cùng với Sa Đéc của Đồng Tháp, là hai vùng trồng hoa, cây cảnh lớn nhất khu vực miền Tây. Đây là lợi thế sản xuất đã hình thành qua nhiều năm, tạo nên thương hiệu vùng trồng gắn với hoa Tết, cây cảnh và các sản phẩm phục vụ nhu cầu trang trí dịp đầu năm. Đối với những địa phương như Chợ Lách, vụ hoa Tết có ý nghĩa kinh tế rõ rệt, đồng thời gắn với hình ảnh văn hóa mùa xuân của vùng sông nước.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, vụ hoa Tết năm nay toàn tỉnh có khoảng 10-12 triệu sản phẩm hoa, cây cảnh. Sản lượng này tập trung chủ yếu tại các xã Chợ Lách, Hưng Khánh Trung và Vĩnh Thành. Quy mô 10-12 triệu sản phẩm cho thấy thị trường hoa, cây cảnh của tỉnh không còn là hoạt động nhỏ lẻ, mà là một ngành hàng cần tổ chức tốt từ sản xuất, quảng bá, vận chuyển đến tiêu thụ.
Khi sản lượng lớn, rủi ro thị trường cũng tăng nếu đầu ra phụ thuộc quá nhiều vào một vài kênh truyền thống. Thương lái vẫn giữ vai trò quan trọng trong chuỗi tiêu thụ hoa Tết, nhất là với các thị trường xa và nhu cầu vận chuyển số lượng lớn. Tuy nhiên, biến động thời tiết, thay đổi nhu cầu mua sắm và áp lực thời vụ khiến nhà vườn cần thêm kênh bán hàng linh hoạt hơn. Livestream không thay thế toàn bộ các kênh truyền thống, nhưng có thể bổ sung một hướng tiêu thụ trực tiếp, nhất là trong những tình huống cần bán nhanh.
Việc các quầy livestream được đặt tại vườn nhà dân cũng giúp hình ảnh vùng hoa Chợ Lách đến gần hơn với người tiêu dùng. Không chỉ nhìn thấy sản phẩm cuối cùng, khách hàng còn thấy được không gian sản xuất, công chăm sóc và quy mô của làng nghề. Với hoa Tết, câu chuyện về vùng trồng, người trồng và quá trình tạo ra chậu hoa có thể làm tăng giá trị cảm nhận của sản phẩm.
Chương trình Hành trình nông sản Vĩnh Long và mục tiêu dài hơn
Hoạt động livestream bán hoa nằm trong chương trình Hành trình nông sản Vĩnh Long - Chở Xuân về nhà, do Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long phối hợp với UBND xã Chợ Lách, Viettel Post Vĩnh Long và TikTok Shop Việt Nam tổ chức. Sự tham gia của cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, đơn vị vận chuyển và nền tảng thương mại số giúp hoạt động bán hàng có thêm điều kiện để vận hành đồng bộ, từ giới thiệu sản phẩm đến chốt đơn và giao hàng.
Trong buổi sáng 17/1, sáu quầy livestream đặt tại vườn nhà dân đã chốt đơn hơn 1.000 cặp cúc mâm xôi. Con số này cho thấy sức lan tỏa của hình thức bán hàng trực tuyến khi được triển khai tập trung và có sản phẩm phù hợp. Với các nhà vườn đang chịu áp lực vì hoa nở sớm, hơn 1.000 cặp được tiêu thụ trong một buổi sáng không chỉ là kết quả bán hàng, mà còn là tín hiệu cho thấy thị trường vẫn có nhu cầu nếu sản phẩm được kết nối đúng cách.
Theo chính quyền địa phương, mục tiêu của chương trình không chỉ dừng ở việc bán hàng trước mắt. Điều quan trọng hơn là quảng bá nông sản chủ lực, đồng thời giúp nông dân từng bước tiếp cận và làm chủ kỹ năng bán hàng qua nền tảng số. Khi nông dân biết cách giới thiệu sản phẩm, tương tác với khách hàng và phối hợp vận chuyển, họ có thể giảm dần sự phụ thuộc vào thương lái trong một số thời điểm nhất định.
Bà Oanh nhấn mạnh rằng nếu làm tốt, đây sẽ là hướng đi giúp chấm dứt tình trạng được mùa, mất giá, để người trồng hoa có lợi nhuận ổn định hơn. Thông điệp này đặt ra yêu cầu không chỉ tổ chức vài phiên livestream khi gặp khó, mà cần xem bán hàng số là một kỹ năng sản xuất kinh doanh mới của nông dân. Với ngành hoa, nơi chất lượng, thời điểm và cảm xúc người mua đều quan trọng, khả năng kể câu chuyện sản phẩm và tiếp cận khách hàng trực tiếp có thể trở thành lợi thế cạnh tranh.
Từ một phiên livestream giữa ruộng cúc mâm xôi ở xã Chợ Lách, câu chuyện tiêu thụ hoa Tết cho thấy nông nghiệp địa phương đang chuyển động trước áp lực thời tiết và thị trường. Khi chính quyền, doanh nghiệp, nền tảng số và người nông dân cùng tham gia, những chậu hoa nở sớm có thêm cơ hội đến tay người mua, còn nhà vườn có thêm hy vọng giữ được thành quả sau khoảng 6 tháng chăm sóc. Đây cũng là gợi mở cho cách làm nông nghiệp chủ động hơn, bớt phụ thuộc hơn và gần người tiêu dùng hơn trong các vụ mùa tiếp theo.
