Cây măng cụt là cây ăn trái nhiệt đới giá trị cao, cần đất thoát nước, ẩm ổn định và chăm sóc dài hạn để cho trái ngon, mẫu mã đẹp.
Cây măng cụt là cây ăn trái nhiệt đới lâu năm, có nguồn gốc ở khu vực Đông Nam Á và được trồng nhiều tại Nam Bộ, đặc biệt ở vùng đất phù sa, đất vườn cao ráo, ẩm mát. Cây sinh trưởng chậm, tán lá dày, rễ nhạy cảm với úng nước và khô hạn kéo dài.
Nên chọn cây giống măng cụt khỏe, cao khoảng 40-80 cm, có 2-4 cơi lá ổn định, lá xanh dày, không cong queo, không có vết bệnh ở thân và cổ rễ. Bầu ươm phải chắc, rễ không xoắn quá nhiều và không bị vỡ khi vận chuyển.
Cây măng cụt thích đất tơi xốp, giàu hữu cơ, tầng canh tác sâu và thoát nước tốt. Độ pH phù hợp khoảng 5,5-6,5; đất quá chua cần bón vôi trước khi trồng 20-30 ngày để hạ phèn, hạn chế nấm bệnh trong đất.
| Sâu bệnh | Triệu chứng | Cách phòng trị |
|---|---|---|
| Bọ trĩ thường gây hại trên đọt non, hoa và trái non. Lá non bị quăn, mặt lá sần sùi; trái bị nám da, vỏ xấu và giảm giá trị thương phẩm. | Giữ vườn thông thoáng, tỉa cành rậm và hạn chế để đọt non ra lai rai. Có thể dùng bẫy màu để theo dõi mật số. Khi mật số cao, phun chế phẩm sinh học hoặc thuốc bảo vệ thực vật được phép sử dụng, luân phiên hoạt chất và phun đúng lúc sáng sớm hoặc chiều mát. Không phun tùy tiện khi cây đang nở hoa rộ để bảo vệ côn trùng có ích. |
| Rệp sáp bám ở cuống trái, kẽ lá, cành non và mặt dưới lá, tạo lớp bột trắng. Chúng chích hút làm cây suy, trái dính mật ngọt, dễ phát sinh nấm bồ hóng làm vỏ trái đen bẩn. | Cắt bỏ cành quá rậm, vệ sinh cỏ dại và quản lý kiến vì kiến thường mang rệp phát tán. Dùng nước áp lực vừa phải rửa ổ rệp ở cây thấp hoặc tỉa bỏ bộ phận bị nặng. Khi cần phun, ưu tiên dầu khoáng, chế phẩm sinh học hoặc thuốc được phép dùng trên cây ăn trái. Phun kỹ mặt dưới lá, cuống trái và lặp lại sau 7-10 ngày nếu còn rệp. |
| Nhện đỏ gây hại mạnh trong mùa khô, làm lá có chấm vàng li ti, sau đó bạc màu và rụng sớm. Cây bị nặng sẽ giảm quang hợp, ra đọt yếu và ảnh hưởng khả năng nuôi trái. | Duy trì ẩm vườn hợp lý, phủ gốc và tránh để cây khô hạn kéo dài. Tăng cường tưới phun nhẹ lên tán vào thời điểm khô nóng nếu vườn phù hợp. Bảo vệ thiên địch, không lạm dụng thuốc phổ rộng. Khi mật số cao, phun thuốc đặc trị nhện được phép sử dụng và luân phiên nhóm tác động để tránh kháng. |
| Sâu non đục vào vỏ hoặc bên trong trái, để lại lỗ nhỏ, phân sâu và vết chảy nhựa. Trái bị hại dễ thối, rụng sớm hoặc mất phẩm cấp khi thu mua. | Thu gom trái rụng, trái bị sâu đem tiêu hủy để cắt vòng đời. Bao trái khi trái đạt kích cỡ phù hợp giúp giảm sâu và giữ mẫu mã. Tỉa tán thông thoáng, thu hoạch đúng độ chín, không để trái quá lâu trên cây. Nếu cần xử lý, phun chế phẩm sinh học hoặc thuốc được phép theo nguyên tắc đúng thời gian cách ly. |
| Bệnh thường phát sinh trên vườn úng nước, đất nặng hoặc gốc bị tổn thương. Cổ rễ, thân và cành có vết nứt chảy nhựa, lá vàng, cây suy nhanh; rễ bị thối nâu và có mùi hôi. | Lên mô cao, đào mương thoát nước và không để nước đọng quanh gốc sau mưa lớn. Hạn chế làm xây xát thân, cổ rễ khi làm cỏ. Cạo sạch vết bệnh nhẹ, vệ sinh bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp và quét thuốc gốc đồng hoặc vật liệu bảo vệ vết thương được phép dùng. Bổ sung hữu cơ hoai, nấm đối kháng và cải tạo đất để phục hồi hệ rễ. |
| Bệnh gây đốm nâu đen trên lá non, hoa và trái, vết bệnh có thể lan rộng khi ẩm độ cao. Trái bị thán thư thường có vết lõm, thâm đen, làm giảm mẫu mã và khả năng bảo quản. | Tỉa cành tạo thông thoáng, dọn lá bệnh và trái bệnh ra khỏi vườn. Tránh tưới phun lên tán vào chiều tối trong mùa mưa. Bón phân cân đối, không thừa đạm để lá non mềm yếu kéo dài. Khi bệnh xuất hiện, phun thuốc phòng trừ nấm được phép dùng trên cây ăn trái, luân phiên hoạt chất và tuân thủ thời gian cách ly. |
Sau trồng, cần tưới giữ ẩm đều cho cây măng cụt, nhất là 1-3 tháng đầu khi rễ chưa lan rộng. Tưới lượng vừa đủ ẩm bầu và vùng rễ, tránh tưới ào làm xói gốc hoặc để nước đọng quanh cổ rễ.
Cây măng cụt thường cho thu hoạch ổn định sau 7-10 năm nếu trồng bằng hạt và chăm sóc tốt; cây ghép hoặc cây giống khỏe có thể rút ngắn thời gian tùy điều kiện vườn. Trái đạt thu hoạch khi vỏ chuyển từ xanh sang hồng tím, tím đỏ hoặc tím sẫm tùy yêu cầu vận chuyển.
Măng cụt là trái cây có nhu cầu tốt tại chợ truyền thống, cửa hàng trái cây, siêu thị, cơ sở đóng gói và kênh bán trực tiếp tại vườn. Trái loại 1 thường được ưa chuộng nhờ vỏ đẹp, tai xanh, múi trắng, ít nhựa và ít bị sượng.
Sai lầm thường gặp khi trồng cây măng cụt là trồng nơi thấp trũng, không lên mô, để cỏ cạnh tranh dinh dưỡng hoặc bón phân hóa học quá mạnh khi cây còn nhỏ. Các lỗi này làm cây chậm lớn, vàng lá, thối rễ và dễ chết trong mùa mưa.