Dứa mật không gai đang trở thành hướng chuyển đổi đáng chú ý trên vùng gò đồi Phú Thọ, nơi nhiều diện tích trước đây trồng keo, bạch đàn, ngô, sắn nhưng hiệu quả kinh tế chưa cao. Từ thực tế sản xuất tại xã Phú Mỹ, loại cây ăn quả này cho thấy khả năng thích nghi tốt, tạo sản phẩm chất lượng, góp phần nâng thu nhập và mở thêm động lực xây dựng nông thôn mới.
Giữa nắng trung du, những hàng dứa phát triển đồng đều, lá xanh khỏe, quả chín vàng ươm tạo nên diện mạo mới cho vùng đất đồi. Không khí thu hoạch rộn ràng với tiếng xe vận chuyển, tiếng người dân trò chuyện, cho thấy cây trồng mới không chỉ phủ xanh đất trống mà còn mở ra kỳ vọng về sản xuất hàng hóa có liên kết tiêu thụ.
Dứa mật không gai phủ xanh đất gò đồi Phú Mỹ
Tại xã Phú Mỹ, tỉnh Phú Thọ, khu đất vốn từng chủ yếu được sử dụng để trồng keo, bạch đàn, ngô, sắn nay đã được chuyển đổi sang cây dứa mật. Trước đây, các cây trồng truyền thống trên đất đồi cho thu nhập bấp bênh, giá trị trên cùng đơn vị diện tích không cao, khiến người dân luôn trăn trở tìm hướng đi mới phù hợp hơn.
Năm 2025, được sự quan tâm, định hướng của cán bộ khuyến nông, hộ chị Nguyễn Thị Thu Chang ở thôn 1, xã Phú Mỹ đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, đưa giống dứa mật vào sản xuất. Hiện gia đình chị phát triển hơn 5 ha cây ăn quả, trong đó có khoảng 3 ha trồng dứa mật. Quyết định này nhanh chóng cho thấy hiệu quả khi cây thích nghi với điều kiện đất gò đồi, sinh trưởng tốt và cho giá trị kinh tế vượt trội so với trước.
Chị Chang cho biết gia đình được hỗ trợ giống và một phần vật tư nên có thêm điều kiện để chuyển đổi. Là hộ tiên phong trong vùng, thời gian đầu chị không tránh khỏi lo lắng vì thiếu kinh nghiệm. Tuy nhiên, cán bộ khuyến nông đã xuống tận ruộng hướng dẫn từ khâu trồng đến chăm sóc, gần như cầm tay chỉ việc. Khi gặp nắng hạn, cán bộ tiếp tục kiểm tra, hướng dẫn trồng dặm để vườn dứa bảo đảm độ đồng đều.
Hiệu quả kinh tế từ dứa mật không gai
Theo chị Nguyễn Thị Thu Chang, cây dứa mật rất hợp đất đồi, chịu hạn tốt và ít sâu bệnh. Điều quan trọng hơn cả là có doanh nghiệp liên kết thu mua, giúp gia đình yên tâm sản xuất, chủ động học hỏi kỹ thuật và phối hợp với ngành khuyến nông trong chăm sóc cây trồng. Ngoài nguồn thu từ quả thương phẩm, gia đình chị còn bán chồi giống, nhờ đó hiệu quả kinh tế được nâng lên đáng kể.
Chị Chang chia sẻ, mỗi héc-ta dứa có thể đạt doanh thu khoảng 660 triệu đồng, sau khi trừ chi phí còn lợi nhuận khoảng 400 triệu đồng. Mức này cao hơn nhiều so với các cây trồng trước đây trên đất đồi, tạo điều kiện để gia đình tính đến mở rộng diện tích, nâng cao chất lượng cuộc sống và gắn bó lâu dài với quê hương.
Điểm khác biệt của giống dứa này là quả lớn, trọng lượng phổ biến từ 1,5-3 kg/quả, ít mắt, vỏ mỏng, nhiều nước, vị ngọt đậm và thơm. Có những quả siêu to nặng đến hơn 4 kg. Đặc biệt, cây gần như không có gai nên việc chăm sóc và thu hoạch thuận lợi hơn nhiều so với các giống dứa truyền thống, giảm bớt vất vả cho người lao động.
- Phù hợp với điều kiện đất gò đồi của Phú Thọ.
- Chịu hạn khá tốt, ít sâu bệnh, chi phí chăm sóc không lớn.
- Quả to, ngọt, thơm, có tiềm năng phát triển thành sản phẩm hàng hóa.
- Có thể tạo thêm nguồn thu từ chồi giống bên cạnh quả thương phẩm.
Liên kết sản xuất giúp nông dân yên tâm mở rộng vùng trồng
Không chỉ mang lại hiệu quả cho một hộ gia đình, mô hình của chị Nguyễn Thị Thu Chang còn trở thành địa chỉ để nhiều nông dân trong và ngoài tỉnh đến tham quan, học tập kinh nghiệm. Đến nay, vùng sản xuất liên kết đã mở rộng trên 10 ha, không chỉ phát triển tại Phú Mỹ mà còn lan sang các địa phương như Cẩm Khê, Hạ Hòa, Thanh Sơn và kết nối với hộ trồng dứa ở tỉnh Tuyên Quang. Đây là bước đi quan trọng để từng bước hình thành vùng nguyên liệu phục vụ tiêu thụ.
Mô hình còn tạo việc làm thường xuyên cho hơn 10 lao động tại địa phương, với mức thu nhập từ 7-9 triệu đồng mỗi tháng. Với khu vực nông thôn, nguồn việc làm ổn định ngay tại địa phương có ý nghĩa thiết thực, giúp người dân có thêm thu nhập mà không phải rời quê đi làm xa.
Nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất gò đồi và tạo sinh kế cho người dân, năm 2025, Trung tâm Khuyến nông Phú Thọ phối hợp với chính quyền địa phương triển khai mô hình Liên kết sản xuất tiêu thụ cây dứa mật trên đất gò đồi tại xã Liên Hoa, nay thuộc xã Phú Mỹ. Mô hình được xây dựng trên quy mô 2 ha với 3 hộ dân tham gia. Các hộ được hỗ trợ một phần giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, đồng thời được tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất và kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Hướng tới vùng nguyên liệu bền vững
Ngay từ khi triển khai, cán bộ kỹ thuật của Trung tâm Khuyến nông Phú Thọ thường xuyên bám cơ sở, theo dõi sinh trưởng của cây và hướng dẫn người dân xử lý khó khăn trong điều kiện thời tiết nắng hạn kéo dài. Những diện tích cây chết được trồng dặm kịp thời nhằm bảo đảm mật độ và độ đồng đều của vườn.
Sau 5 tháng thực hiện, tỷ lệ sống của cây đạt trên 95%, cây sinh trưởng khỏe và bắt đầu đẻ nhánh. Các hộ dân đều thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, ghi chép nhật ký sản xuất và từng bước tiếp cận phương thức sản xuất hàng hóa gắn với doanh nghiệp bao tiêu. Đây là thay đổi quan trọng so với cách canh tác nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm truyền thống.
Thực tế sản xuất cho thấy dứa mật không gai phù hợp với điều kiện đất gò đồi của Phú Thọ. Cây có khả năng chịu hạn khá tốt, ít sâu bệnh, chi phí đầu tư và công chăm sóc không lớn, trong khi giá trị thu được cao hơn nhiều so với keo, ngô hay sắn. Lợi thế này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh nhiều diện tích đất đồi còn bỏ hoang hoặc sử dụng chưa hiệu quả.
Không dừng ở hỗ trợ giống, vật tư và chuyển giao kỹ thuật, Trung tâm Khuyến nông Phú Thọ còn chú trọng xây dựng chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ. Việc kết nối với doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu giúp người dân yên tâm mở rộng quy mô, hướng đến sản xuất hàng hóa tập trung. Trung tâm cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục đồng hành cùng người dân trong mở rộng vùng nguyên liệu, tăng cường chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng tổ liên kết, hợp tác sản xuất và kết nối doanh nghiệp thu mua, chế biến.
Ông Nguyễn Đức Thanh, Chủ tịch UBND xã Phú Mỹ, đánh giá mô hình trồng dứa mật của hộ chị Nguyễn Thị Thu Chang là hướng chuyển đổi cây trồng hiệu quả, phù hợp điều kiện đất gò đồi của địa phương và có tiềm năng phát triển thành vùng sản xuất hàng hóa. Mô hình không chỉ tạo sản phẩm chất lượng, nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích mà còn mở hướng tăng thu nhập, tạo việc làm cho người dân. Địa phương đang lựa chọn, hỗ trợ hoàn thiện các tiêu chí để xây dựng sản phẩm OCOP năm 2026.
Từ một lựa chọn thử nghiệm trên đất đồi, dứa mật không gai đang mở ra hướng đi mới cho nông dân Phú Thọ: chuyển đổi cây trồng có cơ sở kỹ thuật, có liên kết tiêu thụ và có triển vọng hình thành vùng nguyên liệu bền vững.
