Lâm nghiệp Nghệ An đang đứng trước thời cơ lớn để khai thác hiệu quả hơn tiềm năng rừng, đất rừng và công nghiệp chế biến gỗ, khi Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ được xác định là động lực phát triển mới của địa phương. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng ngành, mà còn là nền tảng để tỉnh chuyển từ tư duy quản lý, bảo vệ rừng truyền thống sang phát triển kinh tế lâm nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.
Muốn khai phá tối đa dư địa tài nguyên rừng, Nghệ An cần khẩn trương đẩy nhanh tiến độ Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ. Khi các phân khu được quy hoạch, hạ tầng hoàn thiện và cơ chế thu hút đầu tư được ban hành đồng bộ, khu lâm nghiệp này được kỳ vọng tạo sức bật mới cho toàn ngành, nhất là trong giống cây lâm nghiệp, chế biến sâu, dịch vụ môi trường rừng và các mô hình sản xuất có hàm lượng khoa học công nghệ cao.
Lâm nghiệp Nghệ An trước bệ phóng công nghệ cao
Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ là khu lâm nghiệp đầu tiên của cả nước. Khu này đã được Thủ tướng phê duyệt Quy hoạch chung xây dựng đến năm 2045 tại Quyết định số 746/QĐ-TTg ngày 10/4/2025. Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Nghệ An cụ thể hóa nhiệm vụ tại Quyết định 2761/QĐ-UBND ngày 28/8/2025.
Chủ trương lớn được thông qua là thời cơ chín muồi để ngành lâm nghiệp Nghệ An sớm cụ thể hóa mục tiêu phát triển mạnh, đồng thời từng bước vươn lên trở thành thủ phủ ngành gỗ của khu vực Bắc Trung Bộ cũng như cả nước. Với diện tích rừng lớn, nguồn nguyên liệu dồi dào và nhu cầu chế biến ngày càng cao, việc hình thành một khu lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao được xem là bước đi có tính chiến lược.
Xác định tầm quan trọng đặc biệt của Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ, cả hệ thống chính trị tỉnh Nghệ An đã tập trung vào cuộc với quyết tâm cao nhằm tháo gỡ các nút thắt trong quá trình triển khai. Dưới sự chỉ đạo của Trung ương, Tỉnh ủy, HĐND tỉnh và UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An đang tập trung lập quy hoạch tỷ lệ 1/2000 cho các phân khu, đồng thời kiện toàn bộ máy tổ chức quản lý và đẩy mạnh xúc tiến đầu tư để thu hút doanh nghiệp, tập đoàn lớn.
Theo định hướng, để chủ trương lan tỏa sâu rộng, Nghệ An cần ban hành các chính sách hỗ trợ đi kèm, gắn với lộ trình và kế hoạch phù hợp nhu cầu thực tiễn. Đây là điều kiện quan trọng để Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ phát huy đầy đủ công năng sau khi các công đoạn chuẩn bị và đầu tư hạ tầng được hoàn tất.
Giống cây lâm nghiệp là hạt nhân khoa học công nghệ
Trong chiến lược phát triển lâm nghiệp Nghệ An, giống được xác định là yếu tố cốt lõi quyết định năng suất, chu kỳ kinh doanh và sức cạnh tranh của ngành. Vì vậy, tỉnh đã ban hành Quyết định số 350/QĐ-UBND ngày 20/2/2024 phê duyệt Đề án nâng cao chất lượng giống cây trồng lâm nghiệp giai đoạn 2024-2030.
Trong đề án này, Trung tâm nghiên cứu, sản xuất giống cây lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại phân khu 1 được xác định là dự án trọng điểm, giữ vai trò “hạt nhân khoa học - công nghệ”. Khi đi vào hoạt động, Trung tâm sẽ đẩy mạnh áp dụng công nghệ nuôi cấy mô, qua đó nâng cao chất lượng nguồn giống và tạo nền tảng cho phát triển rừng trồng năng suất cao.
Trung tâm hướng tới 3 mục tiêu chiến lược. Thứ nhất là nghiên cứu, chọn tạo và sản xuất giống sinh khối chất lượng cao, đảm bảo sạch bệnh, kháng bệnh hiệu quả, cho năng suất, chất lượng vượt trội và thích ứng với điều kiện sinh thái vùng. Thứ hai là cung cấp nguồn nguyên liệu ổn định, chất lượng cho công nghiệp chế biến sâu. Thứ ba là làm cầu nối chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp có nhu cầu.
Trao đổi với Báo Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Danh Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An khẳng định: ‘Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ là hạt nhân để hiện đại hóa toàn ngành, kỳ vọng sẽ tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, thay đổi sâu sắc tư duy từ quản lý, bảo vệ rừng thuần túy sang phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững dựa trên nền tảng kinh tế xanh, dịch vụ môi trường rừng, tín chỉ carbon và chế biến sâu. Đây cũng là cơ sở then chốt nhằm góp phần hiện thực hóa Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 23/12/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển lâm nghiệp bền vững tỉnh Nghệ An giai đoạn 2026-2030’.
Theo kế hoạch, thời gian tới Nghệ An sẽ tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, xây dựng đồng bộ hạ tầng và ban hành cơ chế, chính sách ưu đãi nhằm thu hút dòng vốn đầu tư vào Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ. Tỉnh ưu tiên lựa chọn các dự án có “hàm lượng” khoa học công nghệ cao, thân thiện với môi trường, sử dụng hiệu quả và tiết kiệm nguồn nguyên liệu từ rừng trồng. Mục tiêu xuyên suốt là đưa Nghệ An bứt phá, trở thành trung tâm phát triển lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao của toàn vùng Bắc Trung Bộ.
Nền tảng tài nguyên rừng và kết quả giai đoạn 2021-2025
Cùng với chủ trương xây dựng Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ, những năm qua lĩnh vực lâm nghiệp Nghệ An đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Giá trị của rừng không chỉ nằm ở nguyên liệu gỗ, mà còn ở vai trò bảo vệ môi trường sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học, hấp thụ phát thải khí nhà kính, giảm nhẹ thiên tai, điều tiết nguồn nước và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Qua khảo sát, diện tích đất lâm nghiệp của tỉnh Nghệ An đứng tốp đầu cả nước và lớn nhất khu vực Bắc Trung Bộ với 1.179.789 ha, chiếm 71,5% diện tích tự nhiên. Trong đó, diện tích có rừng đạt 1.036.131 ha. Tỷ lệ che phủ rừng của tỉnh luôn duy trì ổn định ở mức trên 58% trong 5 năm gần đây, cao hơn mức bình quân chung của cả nước là 42,02%.
Trong giai đoạn 2021-2025, kinh tế lâm nghiệp của Nghệ An có bước tăng trưởng khá. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất lâm nghiệp bình quân đạt 7,66%; kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản ngoài gỗ đạt bình quân 227,47 triệu USD/năm. Diện tích rừng trồng tăng nhanh, chất lượng rừng trồng từng bước được cải thiện, bước đầu bảo đảm sinh kế ổn định và nâng cao thu nhập cho người dân.
Những kết quả này góp phần giảm nghèo bền vững, ổn định dân cư và bảo đảm quốc phòng, an ninh, nhất là ở khu vực biên giới. Đây cũng là cơ sở thực tiễn để lâm nghiệp Nghệ An đặt ra mục tiêu cao hơn trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo, trên nền tảng quản lý rừng bền vững, chế biến sâu và nâng cao giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng.
Tầm nhìn đến năm 2030 và 2045
Giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo, Nghệ An đặt mục tiêu phát triển lâm nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững, trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật có sức cạnh tranh cao. Tỉnh định hướng quản lý, bảo vệ và sử dụng hiệu quả diện tích rừng và đất lâm nghiệp; bảo tồn đa dạng sinh học; nâng cao giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng và Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An.
Trọng tâm khác là ưu tiên ứng dụng khoa học, công nghệ; đa dạng hóa dịch vụ môi trường rừng; xây dựng hệ thống cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp bảo đảm tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Những định hướng này cho thấy lâm nghiệp Nghệ An không chỉ hướng tới tăng trưởng sản lượng, mà còn chú trọng chất lượng tăng trưởng và khả năng thích ứng với yêu cầu thị trường.
Đến năm 2030, Nghệ An đặt mục tiêu nâng tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất lâm nghiệp đạt tối thiểu 8,0%/năm; giá trị xuất khẩu gỗ và lâm sản đạt từ 400 - 500 triệu USD/năm; tỷ lệ che phủ rừng ổn định 58%. Diện tích trồng rừng tối thiểu đạt 22.000 ha/năm, ưu tiên trồng rừng gỗ lớn, chuyển hóa rừng trồng gỗ lớn. Tỉnh cũng phấn đấu phát triển lâm sản ngoài gỗ, cây dược liệu và cây đặc sản dưới tán rừng đạt 9.000 ha.
Cùng với đó, diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững đạt trên 70.000 ha, đáp ứng nhu cầu của thị trường gỗ hợp pháp. Năng suất rừng trồng tăng bình quân từ 25 - 30 m3/ha/năm; sản lượng khai thác gỗ rừng trồng bình quân đạt từ 2,2 - 2,5 triệu m3/năm. Giá trị rừng trồng nguyên liệu tăng bình quân từ 1,5 - 2 lần/đơn vị diện tích so với giai đoạn 2021-2025.
Nghệ An cũng phấn đấu cơ bản hoàn thành việc giao đất gắn với giao rừng, cho thuê đất, thuê rừng theo đúng quy hoạch; hoàn thành cơ bản các hạng mục hạ tầng trong Khu Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao vùng Bắc Trung Bộ; đưa Trung tâm sản xuất giống cây lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao đi vào hoạt động ổn định, hiệu quả. Định hướng đến năm 2045, khu lâm nghiệp này sẽ vận hành ổn định, góp phần đưa Nghệ An trở thành trung tâm chế biến, xuất khẩu lâm sản chất lượng cao của khu vực Bắc Trung Bộ, là lĩnh vực có đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GRDP của địa phương.
Với lợi thế tài nguyên rừng, nền tảng chính sách đã được xác lập và quyết tâm triển khai khu công nghệ cao đầu tiên của cả nước, lâm nghiệp Nghệ An đang có cơ hội hình thành chuỗi giá trị mới từ giống, rừng trồng, chế biến sâu đến dịch vụ môi trường rừng. Nếu các cơ chế, hạ tầng và dòng vốn đầu tư được khơi thông đúng hướng, khu lâm nghiệp công nghệ cao sẽ trở thành động lực then chốt cho phát triển kinh tế rừng bền vững của tỉnh trong dài hạn.
