Cơ giới hóa nông nghiệp đang được Quảng Ngãi xác định là hướng đi quan trọng để đưa công nghệ vào đồng ruộng, nâng năng suất lao động, giảm chi phí sản xuất và gia tăng giá trị nông sản. Trên nền tảng quy mô sản xuất lớn, tỉnh đặt mục tiêu xử lý những điểm nghẽn hiện hữu, đồng thời thúc đẩy ứng dụng máy móc, công nghệ số trong các ngành hàng chủ lực.
Theo UBND tỉnh Quảng Ngãi, cơ giới hóa thời gian qua đã góp phần nâng hiệu quả sản xuất, giảm sức lao động thủ công và giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân công thời vụ tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, mức độ ứng dụng giữa các ngành và giữa từng khâu sản xuất vẫn chưa đồng đều, đòi hỏi những giải pháp đồng bộ hơn trong giai đoạn tới.
Thực trạng cơ giới hóa nông nghiệp tại Quảng Ngãi
Quảng Ngãi hiện có tổng diện tích cây trồng hằng năm hơn 320.000 ha. Trong lĩnh vực trồng trọt, máy móc được đưa vào mạnh nhất ở khâu làm đất, với tỷ lệ trung bình đạt khoảng 75%. Riêng đối với cây lúa, tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất đạt 85%, chăm sóc khoảng 60% và thu hoạch đạt 75%.
Toàn tỉnh hiện có hơn 2.200 máy kéo bốn bánh, gần 4.600 máy kéo hai bánh, hơn 10.200 máy phun thuốc bảo vệ thực vật, 932 máy gặt đập liên hợp và gần 19.700 máy bơm nước phục vụ sản xuất nông nghiệp. Đây là nền tảng quan trọng để mở rộng cơ giới hóa, nhất là ở những vùng sản xuất tập trung, nơi có điều kiện thuận lợi hơn về đồng ruộng và hạ tầng.
Dù vậy, nhiều công đoạn như gieo sạ, trồng cây vẫn chủ yếu thực hiện thủ công. Ở các khu vực miền núi, địa hình dốc, ruộng bậc thang và đất sản xuất manh mún khiến việc đưa máy móc vào đồng ruộng gặp không ít trở ngại. Theo UBND tỉnh Quảng Ngãi, các nguyên nhân chính còn đến từ quy mô sản xuất nhỏ lẻ, giao thông nội đồng chưa đồng bộ, chi phí đầu tư máy móc cao và việc người dân khó tiếp cận nguồn vốn.
Những khoảng trống trong chăn nuôi, thủy sản và lâm nghiệp
Trong chăn nuôi, các trang trại quy mô lớn đã từng bước ứng dụng hệ thống chuồng kín, làm mát tự động, cấp thức ăn và nước uống tự động. Tuy nhiên, tỷ lệ cơ giới hóa trong chăn nuôi nông hộ vẫn còn thấp, chủ yếu dừng lại ở một số thiết bị đơn giản như máy cắt cỏ, máy băm cỏ. Điều này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa mô hình sản xuất quy mô lớn và sản xuất hộ gia đình.
Đối với thủy sản, cơ giới hóa mới được áp dụng ở một số khâu như cải tạo ao nuôi, bơm nước, sục khí và theo dõi môi trường. Nhiều công đoạn khác, trong đó có chế biến thức ăn, thu hoạch và xử lý chất thải, vẫn đạt tỷ lệ cơ giới hóa thấp. Khi chi phí đầu vào ngày càng được người nuôi quan tâm, việc tự động hóa các khâu này có ý nghĩa trực tiếp trong kiểm soát chi phí, hạn chế thất thoát và nâng chất lượng sản phẩm.
Lâm nghiệp là lĩnh vực có tiềm năng lớn nhờ diện tích rừng sản xuất trên 525.000 ha. Các khâu khai thác và vận chuyển gỗ đã được cơ giới hóa ở mức cao, song những công đoạn như trồng rừng, chăm sóc, phòng cháy chữa cháy rừng vẫn chưa được ứng dụng máy móc đồng bộ. Đây là thách thức quan trọng nếu địa phương muốn nâng năng suất, giảm rủi ro và phát triển rừng sản xuất theo hướng bền vững hơn.
Mục tiêu đến năm 2030: đưa công nghệ vào ngành hàng chủ lực
Từ thực tế trên, UBND tỉnh Quảng Ngãi vừa ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Chiến lược phát triển cơ giới hóa nông nghiệp và chế biến nông lâm thủy sản trên địa bàn tỉnh đến năm 2030. Kế hoạch được kỳ vọng tạo bước chuyển mạnh trong sản xuất, nâng năng suất lao động và tăng giá trị gia tăng cho các ngành hàng chủ lực.
Giai đoạn 2026-2030, Quảng Ngãi đặt mục tiêu đẩy mạnh ứng dụng máy móc, thiết bị hiện đại, công nghệ số và công nghệ thông tin vào sản xuất nông nghiệp, từng bước hình thành nền nông nghiệp thông minh, xanh và phát thải thấp. Đến năm 2030, tỉnh phấn đấu cơ giới hóa đồng bộ đối với các cây trồng chủ lực; trong đó khâu làm đất đạt trên 80%, khâu chăm sóc đạt trên 70% và thu hoạch lúa đạt trên 80%.
Trong lĩnh vực chăn nuôi, tỷ lệ cơ giới hóa đồng bộ được đặt mục tiêu trên 60%. Đối với thủy sản, cơ giới hóa trong nuôi trồng đạt trên 40%, trong khi hoạt động khai thác và bảo quản trên tàu cá đạt trên 95%. Lĩnh vực lâm nghiệp hướng đến cơ giới hóa trên 50% ở các khâu làm đất, sản xuất giống, trồng cây, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và phòng chống cháy rừng.
Gắn cơ giới hóa nông nghiệp với chế biến và nguồn nhân lực
Không chỉ dừng ở sản xuất, Quảng Ngãi còn đặt mục tiêu nâng cao năng lực chế biến và bảo quản nông sản. Tốc độ tăng giá trị gia tăng công nghiệp chế biến nông sản phấn đấu đạt 10% mỗi năm; trên 70% cơ sở chế biến, bảo quản nông sản chủ lực đạt trình độ công nghệ từ mức trung bình tiên tiến trở lên; tổn thất sau thu hoạch giảm từ 0,5-1% mỗi năm và tỷ trọng giá trị xuất khẩu nông sản chủ lực có 60% là sản phẩm chế biến.
Theo ông Đỗ Tâm Hiển, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, địa phương sẽ ưu tiên phát triển cơ giới hóa đối với các vùng sản xuất tập trung, nhất là lúa và các cây nguyên liệu gắn với chế biến. Các công nghệ tiên tiến như máy bay không người lái, hệ thống tưới tự động, cảm biến môi trường, công nghệ IoT và năng lượng tái tạo sẽ được chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.
Trong thủy sản, tỉnh định hướng đầu tư mạnh vào hạ tầng nuôi trồng tập trung, sử dụng hệ thống giám sát môi trường tự động, máy cho ăn tự động, thiết bị phân loại và thu hoạch. Ở lĩnh vực chế biến, Quảng Ngãi sẽ khuyến khích đầu tư mới hoặc mở rộng các cơ sở chế biến, bảo quản nông lâm thủy sản gắn với vùng nguyên liệu; ưu tiên nâng cấp công nghệ chế biến sâu đối với các sản phẩm thế mạnh như sắn, gỗ nguyên liệu, sữa, bia và dược liệu.
Cùng với đầu tư thiết bị, đào tạo nguồn nhân lực sẽ là yếu tố then chốt. Tỉnh sẽ chú trọng các lớp tập huấn kỹ thuật vận hành, bảo trì máy móc, đào tạo nghề cơ điện nông nghiệp và liên kết giữa cơ sở đào tạo với doanh nghiệp để hình thành đội ngũ lao động kỹ thuật tại chỗ. Theo ông Đỗ Tâm Hiển, cơ giới hóa vừa là giải pháp nâng năng suất, hiệu quả sản xuất, vừa là động lực thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, xây dựng chuỗi giá trị bền vững và nâng thu nhập cho người dân nông thôn.
Với sự đồng hành của các cấp, ngành, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân, mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, ứng dụng công nghệ cao và thích ứng với yêu cầu phát triển mới đang từng bước được hiện thực hóa trên địa bàn tỉnh. Nếu được triển khai đồng bộ, cơ giới hóa nông nghiệp không chỉ giúp Quảng Ngãi giải bài toán lao động và chi phí, mà còn mở thêm dư địa nâng chất lượng, giá trị và sức cạnh tranh của nông sản.
