Canh tác cà phê thông minh tại Quảng Ngãi đang cho thấy những kết quả tích cực khi năng suất dự kiến tăng 10,7%, lợi nhuận thuần tăng 7,29%, trong khi cường độ phát thải khí nhà kính giảm 19,38% so với diện tích đối chứng. Các chỉ số này được ghi nhận từ mô hình triển khai trên vườn cà phê đang trong giai đoạn kinh doanh tại xã Đắk Hà, tỉnh Quảng Ngãi.
Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu, việc điều chỉnh quy trình canh tác theo điều kiện đất và nhu cầu sinh trưởng của cây trồng được xem là hướng đi thiết thực. Với cây cà phê, nhóm cây công nghiệp có yêu cầu cao về dinh dưỡng và độ ổn định của đất, cách làm này càng có ý nghĩa khi vừa hỗ trợ tăng hiệu quả kinh tế, vừa góp phần giảm phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm.
Canh tác cà phê thông minh dựa trên phân tích đất
Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Ngãi vừa phối hợp với Trung tâm Khuyến nông vùng Đông Nam Bộ, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên thuộc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, Viện KHKT Nông lâm nghiệp Tây Nguyên, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây hồ tiêu cùng Công ty cổ phần Phân bón Bình Điền tổ chức hội thảo tổng kết mô hình canh tác cà phê thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu tại xã Đắk Hà, tỉnh Quảng Ngãi.
Các mô hình được bố trí trên vườn cà phê đang trong giai đoạn kinh doanh. Ba hộ dân tham gia thực hiện, mỗi hộ bố trí 0,5 ha đối chứng và 0,5 ha áp dụng quy trình mới. Phần diện tích đối chứng tiếp tục sử dụng phân bón theo tập quán của nông dân, trong khi phần diện tích mô hình áp dụng bộ sản phẩm phân bón chuyên dùng, kết hợp điều chỉnh lượng bón và thời điểm bón theo kết quả phân tích đất.
Trước khi triển khai, đơn vị thực hiện đã phân tích các chỉ tiêu đất nhằm xác định độ chua và hàm lượng dinh dưỡng tại từng vườn. Kết quả cho thấy điều kiện đất giữa các vườn có sự khác biệt, đặc biệt ở hàm lượng lân dễ tiêu. Đây là cơ sở quan trọng để xây dựng công thức bón phân phù hợp hơn, thay vì áp dụng một công thức chung cho toàn bộ diện tích.
Điều chỉnh dinh dưỡng theo từng vườn cà phê
Quy trình canh tác trong mô hình kết hợp phân hữu cơ, sản phẩm hỗ trợ cân bằng đất và phân NPK chuyên dùng. Lượng phân bón được tính toán theo đặc điểm từng vườn, đồng thời gắn với giai đoạn sinh trưởng của cây cà phê. Cách tiếp cận này hướng đến cải thiện điều kiện đất, nâng cao hiệu quả sử dụng dinh dưỡng và hạn chế thất thoát phân bón trong quá trình sản xuất.
Điểm đáng chú ý của mô hình là không chỉ thay đổi loại phân bón, mà còn thay đổi cách ra quyết định trong chăm sóc vườn cây. Khi có dữ liệu phân tích đất, nông dân và cán bộ kỹ thuật có thêm căn cứ để xác định vườn nào cần điều chỉnh độ chua, vườn nào cần bổ sung dinh dưỡng, nhất là những yếu tố có tác động trực tiếp đến khả năng nuôi quả và phát triển cành dự trữ.
Với hướng canh tác cà phê thông minh, việc bón phân không còn phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm hay thói quen lâu năm. Thay vào đó, quy trình chăm sóc được đặt trong mối liên hệ giữa đất, cây và từng thời điểm sinh trưởng. Đây là yếu tố quan trọng giúp mô hình tạo ra khác biệt về tỷ lệ rụng quả, số đốt dự trữ và năng suất dự kiến.
Năng suất tăng, tỷ lệ rụng quả giảm rõ rệt
Theo báo cáo tổng kết, tỷ lệ rụng quả trung bình của cây cà phê tại các mô hình giảm từ 16,2% ở diện tích đối chứng xuống còn 9,63% ở diện tích áp dụng quy trình mới. Đây là chỉ tiêu có ý nghĩa trực tiếp đối với năng suất, bởi khả năng giữ quả tốt hơn giúp vườn cà phê duy trì sản lượng ổn định hơn trong giai đoạn kinh doanh.
Bên cạnh đó, số đốt dự trữ trung bình tăng từ 6,56 lên 8,71 đốt/cành. Chỉ tiêu này phản ánh tiềm năng sinh trưởng và khả năng hình thành năng suất của cây ở các vụ tiếp theo. Khi cây có số đốt dự trữ tốt hơn, vườn cà phê có thêm cơ sở để duy trì sức sinh trưởng, nhất là trong điều kiện thời tiết và dinh dưỡng có thể biến động.
Năng suất dự kiến của mô hình áp dụng quy trình canh tác cà phê thông minh đạt bình quân 3,1 tấn cà phê nhân/ha, tăng khoảng 10,7% so với mức 2,8 tấn/ha ở diện tích đối chứng. Kết quả này cho thấy việc điều chỉnh dinh dưỡng theo điều kiện đất và nhu cầu của cây có thể mang lại hiệu quả rõ ràng, ngay trên cùng nhóm vườn và cùng điều kiện sản xuất của nông hộ.
Lợi nhuận tăng trong khi phát thải giảm
Về hiệu quả kinh tế, lợi nhuận thuần bình quân ở diện tích áp dụng quy trình mới đạt khoảng 208,1 triệu đồng/ha, cao hơn so với mức 193,96 triệu đồng/ha của diện tích đối chứng, tương ứng tăng 7,29%. Mức tăng này đạt được trong bối cảnh chi phí đầu tư bình quân cũng tăng từ khoảng 70,65 triệu đồng lên 86,08 triệu đồng/ha.
Dù chi phí đầu tư cao hơn, doanh thu tăng nhờ năng suất dự kiến tốt hơn vẫn giúp lợi nhuận thuần được cải thiện. Điều này cho thấy hiệu quả của mô hình không chỉ nằm ở việc giảm chi phí đầu vào, mà quan trọng hơn là sử dụng đầu vào hợp lý để tạo thêm giá trị trên cùng một đơn vị diện tích sản xuất.
Một kết quả đáng chú ý khác là cường độ phát thải khí nhà kính tính trên mỗi tấn cà phê nhân giảm từ 1.089 kg CO2 xuống còn 878 kg CO2, tương ứng giảm 19,38%. Mức giảm này cho thấy canh tác cà phê thông minh có thể góp phần cải thiện hiệu quả sản xuất, đồng thời giảm phát thải trên đơn vị sản phẩm khi quy trình dinh dưỡng được điều chỉnh đúng hơn với đặc điểm đất và nhu cầu cây trồng.
Từ kết quả tại xã Đắk Hà, mô hình cho thấy hướng sản xuất cà phê thích ứng với biến đổi khí hậu cần dựa trên dữ liệu thực tế của từng vườn, nhất là phân tích đất và theo dõi sinh trưởng cây. Khi năng suất, lợi nhuận và phát thải cùng được xem xét trong một quy trình, canh tác cà phê thông minh có thêm cơ sở để trở thành giải pháp đáng chú ý trong sản xuất cà phê bền vững.
