Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương về phương án điều chỉnh Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là bước rà soát quan trọng nhằm cập nhật các yêu cầu phát triển mới, đồng thời xử lý những bất cập nảy sinh sau quá trình triển khai trong thực tiễn.
Việc điều chỉnh không chỉ là thay đổi các chỉ tiêu diện tích giữa các nhóm đất, mà còn là quá trình phân bổ lại nguồn lực đất đai cho những mục tiêu có tính chiến lược. Trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng, phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và bảo vệ môi trường đều gia tăng, quy hoạch sử dụng đất cần bảo đảm cân bằng giữa phát triển kinh tế, an ninh lương thực, quốc phòng, an ninh và ổn định sinh thái.
Yêu cầu điều chỉnh từ thực tiễn phát triển
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau gần 5 năm thực hiện Nghị quyết số 39/2021/QH15 của Quốc hội về Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, Kế hoạch sử dụng đất quốc gia 5 năm 2021 - 2025, nhiều yếu tố mới đã xuất hiện. Các yếu tố này bao gồm thay đổi mục tiêu tăng trưởng, điều chỉnh quy hoạch tổng thể quốc gia, cũng như việc hoàn thiện hệ thống quy hoạch ngành và quy hoạch địa phương.
Đáng chú ý, việc sắp xếp lại đơn vị hành chính các cấp cùng nhu cầu phát triển kết cấu hạ tầng quy mô lớn đã làm thay đổi đáng kể nhu cầu sử dụng đất. Những dự án như đường bộ cao tốc, đường sắt tốc độ cao, cảng biển, sân bay và các công trình liên vùng, liên tỉnh đòi hỏi quỹ đất phù hợp, đủ linh hoạt để triển khai đúng tiến độ và phát huy hiệu quả đầu tư.
Ở thời điểm lập quy hoạch ban đầu, nhiều quy hoạch ngành và quy hoạch tỉnh chưa hoàn thiện, dẫn đến việc dự báo nhu cầu đất đai chưa thật đầy đủ. Hiện nay, quy hoạch tỉnh đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, nhưng nhiều địa phương đề xuất chỉ tiêu sử dụng đất đến năm 2030 tăng, giảm khá lớn so với chỉ tiêu đã được phân bổ. Điều này cho thấy sự cần thiết phải điều chỉnh một số loại đất, qua đó bảo đảm tính đồng bộ trong hệ thống quy hoạch có sử dụng đất.
Điều chỉnh cơ cấu đất, ưu tiên hạ tầng và không gian phát triển
Một nội dung đáng chú ý của phương án điều chỉnh là thay đổi cơ cấu sử dụng đất theo hướng dành thêm dư địa cho phát triển công nghiệp, đô thị, hạ tầng và dịch vụ. Theo đề xuất, diện tích đất nông nghiệp đến năm 2030 giảm còn khoảng 26,69 triệu ha, giảm hơn 1 triệu ha so với quy hoạch trước đó. Ngược lại, đất phi nông nghiệp tăng lên khoảng 6,05 triệu ha để đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Đối với đất trồng lúa, phương án điều chỉnh đưa diện tích đến năm 2030 còn khoảng 3,25 triệu ha, giảm hơn 654 nghìn ha so với hiện trạng năm 2024. Việc giảm diện tích này nhằm tạo dư địa và nguồn lực phát triển, dự phòng cho các dự án hạ tầng chiến lược quốc gia, cấp vùng, liên vùng, liên tỉnh; đồng thời giúp công tác điều hành phát triển kinh tế - xã hội linh hoạt hơn.
Tuy nhiên, định hướng điều chỉnh vẫn đặt an ninh lương thực quốc gia là yêu cầu then chốt. Với diện tích đất lúa sau điều chỉnh, sản lượng vẫn được xác định khoảng 34,4 triệu tấn thóc mỗi năm, cao hơn mức cần thiết để bảo đảm an ninh lương thực quốc gia. Cách tiếp cận này cho thấy quy hoạch không đơn thuần thu hẹp đất nông nghiệp, mà hướng tới sử dụng đất hiệu quả hơn, vừa giữ nền tảng lương thực, vừa mở không gian phát triển mới.
Giữ vững rừng, bảo vệ môi trường và cân bằng sinh thái
Bên cạnh yêu cầu phát triển, phương án điều chỉnh tiếp tục nhấn mạnh nhiệm vụ bảo vệ môi trường và cân bằng sinh thái. Đến năm 2030, diện tích đất lâm nghiệp được duy trì ở mức hơn 15,57 triệu ha, tăng 31,9 nghìn ha so với năm 2024. Mục tiêu này nhằm bảo đảm tỷ lệ che phủ rừng ổn định khoảng 42% theo Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Trong cơ cấu đất rừng, đất rừng đặc dụng được tăng thêm để mở rộng các khu bảo tồn thiên nhiên. Đối với rừng phòng hộ và rừng sản xuất, phương án đặt ra yêu cầu rà soát, điều chỉnh cho phù hợp với thực tiễn. Đây là hướng đi cần thiết để vừa bảo vệ hệ sinh thái, vừa ứng phó biến đổi khí hậu, giảm rủi ro thiên tai và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Quy hoạch cũng đặt mục tiêu quản lý, phát triển và nâng cao chất lượng rừng, bảo đảm tỷ lệ che phủ rừng ổn định ở mức 42%, đồng thời hướng tới lượng phát thải khí nhà kính giảm 8-9%. Việc gắn sử dụng đất với mục tiêu môi trường cho thấy đất đai không chỉ là nguồn lực kinh tế, mà còn là nền tảng để bảo vệ không gian sống lâu dài.
Bốn mục tiêu điều chỉnh và các định hướng sử dụng đất
Tại dự thảo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề xuất 4 mục tiêu điều chỉnh Quy hoạch sử dụng đất quốc gia. Mục tiêu quan trọng nhất là bảo đảm nhu cầu sử dụng đất để thực hiện mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội đạt trên 8,0%/năm thời kỳ 2021 - 2030; trong giai đoạn 2026 - 2030 đạt từ 10%/năm trở lên. Đồng thời, GDP bình quân đầu người đến năm 2030 đạt khoảng 8.500 USD và tỉ lệ đô thị hoá đạt trên 50%.
Quy hoạch sử dụng đất đặc biệt ưu tiên bố trí quỹ đất cho phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, công nghiệp, dịch vụ và đô thị nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong đó, trọng tâm là nhu cầu phát triển tại vùng động lực quốc gia, cực tăng trưởng và các hành lang kinh tế. Quỹ đất cũng phải đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về giáo dục, y tế, xã hội, văn hoá, thể dục, thể thao, nhà ở xã hội, nhà ở cho công nhân khu công nghiệp, cùng với mục đích quốc phòng, an ninh.
Về đất lúa, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định phải quản lý diện tích đất trồng lúa đủ đáp ứng nhu cầu an ninh lương thực quốc gia và có một phần dành cho xuất khẩu. Việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất trên một phần diện tích đất trồng lúa có thể được thực hiện linh hoạt, nhưng không làm thay đổi tính chất, điều kiện sử dụng đất trồng lúa. Đặc biệt, việc chuyển đổi đất trồng lúa, nhất là đất chuyên trồng lúa nước sang đất phi nông nghiệp, phải được kiểm soát chặt chẽ.
Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, quy hoạch định hướng tiếp tục đưa diện tích đất chưa sử dụng vào sử dụng, thực hiện khai hoang, lấn biển; tăng diện tích các khu bảo tồn biển, ven biển đạt tối thiểu 6% diện tích tự nhiên vùng biển quốc gia. Cùng với đó là cải tạo, phục hồi diện tích đất bị thoái hoá, nâng cao sức khỏe đất, gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Tại buổi làm việc với một số đơn vị về điều chỉnh Quy hoạch sử dụng đất quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 vào đầu tháng 4, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Thị Phương Hoa nhấn mạnh, phương án điều chỉnh quy hoạch phải đồng thời bảo đảm an ninh lương thực, duy trì độ che phủ rừng và tạo dư địa cho địa phương phát triển, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.
Nhìn tổng thể, điều chỉnh Quy hoạch sử dụng đất quốc gia là bước đi nhằm làm mới cách phân bổ nguồn lực đất đai trong điều kiện phát triển thay đổi nhanh. Nếu được xây dựng đồng bộ và kiểm soát chặt chẽ, phương án này sẽ góp phần mở không gian cho hạ tầng, đô thị, công nghiệp, dịch vụ, đồng thời giữ vững nền tảng nông nghiệp, rừng và an ninh lương thực quốc gia.
