Trồng lúa ở Cuba đang trở thành điểm nhấn mới trong hợp tác nông nghiệp Việt Nam - Cuba, sau khi hãng tin IPS đăng bài viết đánh giá mô hình do doanh nghiệp tư nhân Agri VMA của Việt Nam triển khai tại huyện Los Palacios, tỉnh Pinar del Río. Bài viết có tiêu đề Hợp tác lúa gạo với Việt Nam thay đổi mô hình nhượng quyền đất đai của Cuba, đăng ngày 18/6/2025, nhấn mạnh những tín hiệu tích cực trong bối cảnh Cuba nỗ lực cải thiện an ninh lương thực.
Theo phóng viên TTXVN tại La Habana, IPS là hãng chuyên cung cấp tin tức về các vấn đề phát triển toàn cầu, môi trường, kinh tế và xã hội với góc nhìn từ các nước đang phát triển. Trong bài báo, IPS cho biết Agri VMA đã thuê 1.000 ha đất tại Los Palacios, thuộc tỉnh cực Tây Pinar del Río của Cuba, để thực hiện dự án trồng lúa ở Cuba trong vòng 3 năm.
Trồng lúa ở Cuba đạt năng suất vượt xa mức trung bình địa phương
Vụ thu hoạch đầu tiên trong năm 2025 ghi nhận kết quả nổi bật: năng suất đạt 7,2 tấn/ha, cao hơn nhiều so với mức trung bình 1,6 tấn/ha của địa phương. Thành công bước đầu này đến từ việc áp dụng đồng bộ công nghệ Việt Nam, bao gồm giống lúa lai, phân bón, thuốc trừ sâu và kỹ thuật canh tác tiên tiến.
Điểm khác biệt của dự án là không đặt trọng tâm vào việc đưa gạo từ Việt Nam sang Cuba, mà tổ chức sản xuất ngay tại chỗ. Toàn bộ lúa thu hoạch sẽ được bán cho Chính phủ Cuba, qua đó góp phần thay thế nhập khẩu, tiết kiệm chi phí vận chuyển và giảm phụ thuộc vào biến động của thị trường quốc tế.
Phóng viên IPS dẫn lời ông Ariel García, Giám đốc Công ty Nông nghiệp Los Palacios, khẳng định mục tiêu của dự án là thay thế nhập khẩu, không phải đưa gạo từ Việt Nam sang Cuba. Theo ông, sản xuất tại chỗ hiệu quả hơn nhiều, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu lương thực là vấn đề then chốt đối với Cuba.
Từ thỏa thuận tháng 2/2023 đến cánh đồng 1.000 ha
Theo thỏa thuận ký kết tháng 2/2023 sau quá trình đánh giá khả thi kỹ lưỡng, Agri VMA đã đưa đến Los Palacios một cách tiếp cận mới đối với vùng đất bạc màu do canh tác liên tục. Doanh nghiệp Việt Nam không chỉ thuê đất, mà còn triển khai một mô hình sản xuất gắn với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và khôi phục hạ tầng nông nghiệp.
Để vận hành dự án, Agri VMA đã vận chuyển toàn bộ hệ thống vật tư nông nghiệp từ Việt Nam sang Cuba. Các hạng mục bao gồm giống lúa lai chất lượng cao, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, máy móc hiện đại và đội ngũ kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm. Sự hiện diện đồng bộ của giống, vật tư, thiết bị và kỹ thuật là yếu tố quan trọng giúp mô hình đạt kết quả ngay trong giai đoạn đầu.
Kỹ sư nông nghiệp Việt Nam Trần Trọng Đại cho biết điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng tại khu vực có nhiều thuận lợi. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất nằm ở hệ thống hậu cần và nguồn cung phân bón tại chỗ. Đây là những vấn đề hai bên đang tích cực phối hợp giải quyết để bảo đảm dự án trồng lúa ở Cuba có thể vận hành ổn định và mở rộng trong thời gian tới.
Ba mô hình hợp tác và triển vọng mở rộng diện tích
Trước khi mở rộng lên 1.000 ha như hiện nay, doanh nghiệp Việt Nam đã thí điểm thành công trên 16 ha, đạt năng suất 6,5 tấn/ha ngay trong vụ trái mùa. Kết quả này tạo cơ sở để hai bên phát triển quy mô lớn hơn. Theo tính toán được nêu trong bài báo, nếu duy trì được hiệu quả sản xuất, diện tích canh tác có thể mở rộng lên đến 5.000 ha trong tương lai gần.
Mô hình hợp tác lúa gạo Việt Nam - Cuba được thiết kế theo ba hình thức chính. Thứ nhất là thuê đất trọn gói với 100% vốn đầu tư từ phía Việt Nam; Cuba hưởng lợi từ tiền thuê đất và các dịch vụ phụ trợ. Thứ hai là mô hình liên doanh chia sẻ lợi nhuận 50-50, giúp phía Cuba tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Thứ ba là hình thức cung ứng vật tư nông nghiệp chất lượng cao, bắt đầu triển khai từ tháng 1/2025 thông qua hệ thống phân phối của Tổng công ty EMSA.
Trong bối cảnh sản lượng lúa nội địa của Cuba năm 2024 chỉ đạt 80.000 tấn, đáp ứng khoảng 11% nhu cầu tiêu thụ trong nước, mô hình trồng lúa ở Cuba với sự tham gia của doanh nghiệp Việt Nam được nhìn nhận như một hướng đi có ý nghĩa thực tiễn. Dự án không chỉ tạo thêm nguồn cung gạo trong nước, mà còn hỗ trợ Cuba từng bước làm chủ kỹ thuật sản xuất.
Ý nghĩa của trồng lúa ở Cuba đối với an ninh lương thực
Bài báo của IPS cũng ghi nhận những đóng góp cụ thể của Agri VMA trong chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phục hồi cơ sở hạ tầng tại địa phương. Nhờ dự án, nhà máy sấy và xay xát Camilo Cienfuegos, vốn bị hư hại nặng nề sau cơn bão Ian năm 2022, đã được đưa vào hoạt động trở lại. Việc này tạo việc làm cho hàng chục lao động Cuba với mức lương cao hơn gấp nhiều lần thu nhập trung bình.
Giới phân tích đánh giá mô hình hợp tác này có tính đột phá, bởi nó gắn sản xuất nông nghiệp với mục tiêu thay thế nhập khẩu trong điều kiện Cuba chịu tác động của cấm vận. Với chi phí sản xuất ước tính 565 USD/tấn, trong khi nhập khẩu vừa đắt đỏ vừa tiềm ẩn nhiều rủi ro, việc phát triển các dự án nông nghiệp công nghệ cao cùng đối tác uy tín như Việt Nam mở ra triển vọng mới cho ngành nông nghiệp Cuba.
Ở góc độ hợp tác quốc tế, thành công bước đầu của Agri VMA cho thấy năng lực của nông nghiệp Việt Nam không chỉ nằm ở sản xuất trong nước, mà còn ở khả năng mang kinh nghiệm, công nghệ và đội ngũ kỹ thuật ra bên ngoài. Dự án trồng lúa ở Cuba vì vậy được xem là minh chứng cho mô hình hợp tác Nam - Nam dựa trên tinh thần cùng có lợi và phát triển bền vững.
Những kết quả tại Los Palacios mới là bước khởi đầu, song đã cho thấy một hướng đi đáng chú ý: thay vì phụ thuộc vào nguồn gạo nhập khẩu, Cuba có thể từng bước nâng cao năng lực sản xuất tại chỗ. Nếu các khó khăn về hậu cần và nguồn cung vật tư được xử lý hiệu quả, hợp tác lúa gạo Việt Nam - Cuba có thể tiếp tục mở rộng, góp phần củng cố an ninh lương thực và khẳng định giá trị của công nghệ nông nghiệp Việt Nam.
