Cây giống Lào Cai từ những vườn ươm ở thôn Hương Lý, xã Yên Bình, tỉnh Lào Cai đang góp phần phủ xanh nhiều sườn đồi đất dốc. Hơn hai mươi năm gắn bó với nghề gieo ươm, chị Nguyễn Hồng Thư, sinh năm 1979, đã xây dựng được cơ sở sản xuất cây giống quy mô lớn, mỗi năm cung ứng ra thị trường hơn 1 triệu cây giống các loại.
Từ đôi bàn tay cần mẫn, sự kiên trì và kinh nghiệm tích lũy qua năm tháng, người phụ nữ vùng cao không chỉ tạo nguồn thu ổn định cho gia đình, mà còn trở thành địa chỉ tin cậy của nhiều hộ trồng rừng trong và ngoài địa phương. Mỗi bầu cây được chăm chút từ khâu hạt giống đến khi xuất vườn là một phần công sức góp vào màu xanh của những cánh rừng.
Cây giống Lào Cai từ vườn ươm của chị Nguyễn Hồng Thư
Một ngày hè, giữa tiếng ve ngân vang khắp núi rừng, những luống cây quế giống tại vườn ươm của gia đình chị Nguyễn Hồng Thư vươn mình xanh tốt dưới lớp lưới che nắng. Chị cùng người thân tất bật kiểm tra từng bầu cây, theo dõi độ ẩm, sức sinh trưởng và tình trạng cây con trước khi đưa ra thị trường.
Công việc gieo ươm nhìn qua tưởng đơn giản, nhưng thực tế đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì và vốn kinh nghiệm mà không phải ai cũng theo được lâu dài. Chỉ một sơ suất nhỏ trong khâu chăm sóc, cả vườn cây có thể bị ảnh hưởng, làm giảm tỷ lệ sống hoặc không đạt tiêu chuẩn cung ứng cho người trồng rừng.
Chị Thư cho biết, gia đình hiện duy trì hai vườn ươm với khoảng 50-70 vạn cây giống, tổng diện tích khoảng trên 1.500m². Mỗi năm, gia đình xuất bán trên 100 vạn cây giống quế, keo và mỡ, phục vụ nhu cầu trồng rừng trong và ngoài địa phương. Với giá bán khoảng 1.000 đồng/cây, sau khi trừ chi phí, gia đình thu về hàng trăm triệu đồng. Những năm có dự án hỗ trợ phát triển lâm nghiệp, sản lượng cây giống xuất bán có thể tăng lên hơn 200 vạn cây.
Nối nghiệp gia đình bằng kinh nghiệm thực tế
Theo chị Nguyễn Hồng Thư, nghề sản xuất cây giống đã gắn bó với gia đình từ rất sớm. Từ những năm 1992 - 1993, bố mẹ chồng chị đã bắt đầu làm nghề gieo ươm cây giống. Khi về làm dâu năm 2005, chị tiếp tục nối nghiệp gia đình, vừa làm vừa học, tích lũy kinh nghiệm qua từng mùa vụ.
Không qua trường lớp đào tạo chuyên ngành nông nghiệp, kiến thức của chị đến từ quá trình quan sát, thực hành và rút kinh nghiệm trong thực tế sản xuất. Với chị, nghề này không chỉ là công việc mưu sinh, mà còn là sự gắn bó với cây, với rừng và với đất đai quê hương. “Nghề này phải thực sự yêu cây, yêu rừng mới theo được. Chỉ cần sơ suất một chút trong khâu chăm sóc là cả vườn cây có thể bị hỏng”, chị Thư chia sẻ.
Điều khiến cơ sở của gia đình chị giữ được uy tín là sự cẩn trọng trong từng công đoạn. Mỗi lứa cây giống đưa ra thị trường phải bảo đảm khỏe, đồng đều, có khả năng thích nghi khi trồng trên đất đồi. Đây cũng là yếu tố quan trọng đối với người dân trồng rừng, bởi chất lượng cây giống quyết định trực tiếp đến tỷ lệ sống và hiệu quả đầu tư lâu dài.
Kỹ thuật ươm cây quyết định tỷ lệ sống
Chia sẻ về kinh nghiệm sản xuất Cây giống Lào Cai, chị Thư cho rằng khâu chọn và xử lý hạt giống giữ vai trò quyết định. Gia đình chỉ nhập hạt quế, hạt keo từ các hợp tác xã có nguồn gốc rõ ràng, tuyệt đối không sử dụng hạt giống trôi nổi trên thị trường. Cách làm này giúp hạn chế rủi ro ngay từ đầu, nhất là với các loài cây lâm nghiệp cần thời gian chăm sóc dài.
Đối với hạt quế, sau khi mua về, gia đình phải ủ trong thời gian khoảng một tháng hoặc lâu hơn, cho đến khi hạt bắt đầu nứt hạt nảy mầm mới đem gieo vào bầu đất. Công đoạn này mất nhiều công sức, song giúp nâng cao đáng kể tỷ lệ nảy mầm và tỷ lệ sống của cây. Từ lúc hạt được đưa vào bầu đến khi cây đủ điều kiện xuất vườn, cây quế phải trải qua khoảng 9 tháng chăm sóc liên tục.
Khi đạt chiều cao từ 30 đến 50cm, cây mới đủ tiêu chuẩn cung cấp cho người trồng rừng. Trong suốt quá trình này, người làm vườn phải thường xuyên theo dõi độ ẩm, che nắng phù hợp, phát hiện sớm cây yếu để điều chỉnh cách chăm sóc. Chính sự bền bỉ ấy tạo nên những lứa cây giống khỏe mạnh, đáp ứng nhu cầu trồng rừng của người dân.
Phủ xanh đồi dốc, mở thêm sinh kế từ cây quế
Không chỉ sản xuất cây giống, gia đình chị Nguyễn Hồng Thư còn trực tiếp phát triển vùng nguyên liệu quế với diện tích hơn 2ha. Trên các quả đồi của gia đình, những hàng quế xanh tốt nối tiếp nhau theo sườn dốc, vừa tạo cảnh quan xanh, vừa là nguồn thu lâu dài. Hiện nay, khoảng 1ha quế đang bước sang năm thứ ba, sinh trưởng và phát triển tốt; diện tích còn lại đã được sáu năm tuổi và chuẩn bị bước vào giai đoạn tỉa thưa.
Đây là lứa quế thứ hai mà gia đình chị gây dựng. Trước đó, lứa quế đầu tiên đã được khai thác sau 10 năm canh tác. Theo tính toán của chị Thư, nếu chăm sóc đúng kỹ thuật, mỗi hecta quế sau 10 năm có thể mang lại nguồn thu khoảng 200 triệu đồng, chưa kể các khoản thu từ tỉa cành, tỉa thưa trong quá trình sinh trưởng. Với vùng đồi dốc, cây quế không chỉ đem lại giá trị kinh tế, mà còn góp phần giữ màu xanh rừng trồng.
Nhận thấy nhu cầu thị trường ngày càng đa dạng, những năm gần đây chị Thư còn mạnh dạn thử nghiệm trồng một số loại cây như bàng Đài Loan, hoa ban và phong linh. Đây là những cây xanh được trồng để phục vụ các dự án cây xanh đường giao thông nông thôn, đường phố. Việc mở rộng chủng loại cho thấy sự nhạy bén của người làm nghề trước nhu cầu mới, đồng thời giúp vườn ươm có thêm hướng phát triển.
Hơn hai thập kỷ miệt mài với nghề, chị Nguyễn Hồng Thư đã góp phần tạo nên hàng triệu cây xanh từ những hạt giống nhỏ bé. Trên những quả đồi xanh ngút ngàn của Yên Bình hôm nay, có công sức lặng lẽ của người phụ nữ bền bỉ với nghề gieo ươm. Cây giống Lào Cai vì thế không chỉ là sản phẩm nông lâm nghiệp, mà còn là câu chuyện về sinh kế, niềm tin và tình yêu với rừng.
