Nông nghiệp hiện đại không còn là câu chuyện xa xôi trên những bản quy hoạch hay trong các phòng thí nghiệm. Từ thực tế các cánh đồng, trang trại và vùng nguyên liệu, Trần Nguyễn Huy Ninh cho rằng tương lai nông nghiệp Việt Nam đang cần một thế hệ trẻ đủ tri thức, am hiểu công nghệ và có khát vọng tạo ra thay đổi bền vững.
Báo Nông nghiệp và Môi trường giới thiệu góc nhìn của Trần Nguyễn Huy Ninh về tiềm năng ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp. Từ trải nghiệm làm việc trong ngành và tham gia các dự án thanh niên, tác giả nhìn thấy một nghịch lý đáng suy nghĩ: nhiều người trẻ có tay nghề, có kiến thức, nhưng lại không chọn nông nghiệp để gắn bó lâu dài. Phần lớn ưu tiên các ngành dịch vụ, thương mại hoặc tìm cơ hội lập nghiệp tại đô thị, nơi được cho là năng động và ít cực nhọc hơn.
Từ cánh đồng đến nông nghiệp hiện đại
Trong các chuyến đi thực địa tại ĐBSCL, Trần Nguyễn Huy Ninh chứng kiến nhiều nông hộ nhỏ vẫn xịt rửa chất thải chăn nuôi ra khu vực sinh hoạt quanh nhà, gây ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống. Không ít gia đình vẫn phải dùng củi đốt cho nấu ăn và sinh hoạt hằng ngày. Những hình ảnh rất đời thường ấy cho thấy nông thôn không thiếu vấn đề cần giải quyết, nhưng cũng chính là nơi chứa đựng nhiều cơ hội để công nghệ và tri thức tạo ra giá trị mới.
Theo tác giả, nông nghiệp Việt Nam không thiếu tiềm năng. Điều còn thiếu là thêm nhiều người trẻ có đủ kiến thức, công nghệ và khát vọng để biến các thách thức thành động lực phát triển. Vì vậy, ông kêu gọi thanh niên quan tâm nhiều hơn đến nhóm ngành nông - lâm - ngư nghiệp, đặc biệt ở các khía cạnh phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ cao.
Thực tế sản xuất hiện nay đã khác xa hình dung cũ về nông nghiệp chỉ gắn với cây cuốc, con trâu hoặc chăn thả tự do. Để tiến tới nông nghiệp hiện đại, sản xuất cần dữ liệu minh bạch, công nghệ tiên tiến và phương thức quản trị mới. Người nông dân không còn chỉ “bán lưng cho trời, bán mặt cho đất”, mà đang từng bước dùng drone, máy cày tích hợp AutoTrack và các giải pháp số để giảm công lao động, đồng thời tối ưu hiệu quả sản xuất.
Trên nhiều cánh đồng lớn, điện thoại thông minh trở thành công cụ giám sát máy cày và hoạt động sản xuất từ xa. Các hệ thống AutoTrack, tức lái tự động theo tín hiệu GPS, đã và đang vận hành trên những nông trường trải dài hàng trăm hecta. Công nghệ vì thế không chỉ thuộc về thành phố hay các ngành công nghiệp hiện đại, mà đã hiện diện ngày càng rõ trong cánh đồng, trang trại và vùng nguyên liệu của Việt Nam.
Công nghệ, dữ liệu và yêu cầu giảm phát thải
Trong giai đoạn tới, các từ khóa quan trọng của nông nghiệp Việt Nam là công nghệ, đổi mới sáng tạo, chiến lược giảm phát thải và khả năng thích nghi nhanh. Đây cũng là những lợi thế nổi bật của thế hệ trẻ: thành thạo công nghệ, có tư duy học hỏi, thích nghi với thị trường và dễ tiếp cận tri thức mới. Quá trình chuyển đổi kép theo hướng xanh, tuần hoàn và công nghệ cao đòi hỏi lực lượng lao động hiểu dữ liệu, quản trị, tài chính, vận hành và phát triển bền vững.
Theo các báo cáo của ILO, tức Tổ chức Lao động Quốc tế, và World Bank, tức Ngân hàng Thế giới, việc làm xanh sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong những năm tới và trở thành một trong những nhóm việc làm có nhu cầu cao trên thị trường lao động. Không chỉ các ngành kỹ thuật được hưởng lợi, mà kinh tế, tài chính, quản trị, công nghệ thông tin, truyền thông và quản lý dự án cũng cần nhân sự có hiểu biết về phát triển bền vững.
Vì vậy, việc trang bị kỹ năng xanh, kiến thức phát triển bền vững và tư duy làm đúng, làm thật cần bắt đầu từ hôm nay. Với nông nghiệp hiện đại, giá trị không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn ở khả năng chứng minh sản phẩm được tạo ra minh bạch, có trách nhiệm với môi trường và đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Hiện nay, phần lớn hoạt động canh tác, nuôi trồng và chăn nuôi ở Việt Nam vẫn vận hành theo phương thức truyền thống, chưa áp dụng rộng rãi mô hình kinh tế tuần hoàn hoặc các biện pháp giảm phát thải. Đây là thách thức, nhưng cũng là cơ hội tạo giá trị mới cho doanh nghiệp và nông dân, nhất là khi các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt quy định về môi trường, phát thải và truy xuất nguồn gốc.
Thị trường xuất khẩu buộc nông nghiệp phải minh bạch hơn
Các cơ chế và tiêu chuẩn quốc tế đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với hàng hóa nhập khẩu. Từ Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon, gọi tắt là CBAM, Chứng nhận nhãn sinh thái châu Âu EU Ecolabel, Luật chống phá rừng của châu Âu EUDR, đến các quy định nghiêm ngặt tại những thị trường trọng điểm, doanh nghiệp nông nghiệp không thể tiếp tục vận hành theo tư duy cũ.
Nếu không đáp ứng các yêu cầu này, doanh nghiệp có thể đối mặt với chi phí phát sinh, nguy cơ giảm năng lực cạnh tranh, thậm chí bị từ chối tiếp cận thị trường. Do đó, giảm phát thải, tăng truy xuất nguồn gốc và minh bạch hóa dữ liệu không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Khi kết hợp với các phương pháp luận giảm phát thải để phát triển dự án tín chỉ carbon, doanh nghiệp có thể tạo ra nguồn lợi kép: vừa nâng cao giá trị hàng hóa xuất khẩu, vừa có thêm nguồn doanh thu từ hoạt động giảm phát thải. Tuy nhiên, cơ hội này đi cùng thách thức lớn. Các tiêu chuẩn như Tiêu chuẩn Báo cáo Bền vững châu Âu ESRS hay Chỉ thị Báo cáo Phát triển Bền vững của Doanh nghiệp CSRD yêu cầu chặt chẽ về nguồn gốc sản phẩm, dấu chân carbon, dữ liệu phát thải và tính minh bạch trong toàn bộ chuỗi giá trị.
Vì thế, đầu tư công nghệ cho quá trình đo lường, báo cáo và đánh giá, gọi tắt là MRV, cần được ưu tiên. Theo Trần Nguyễn Huy Ninh, tư duy “Làm đủ - Tuân thủ” phải chuyển sang “Làm đúng - Làm thật - Làm tốt”. Đây là nền tảng để doanh nghiệp và nông dân tiếp tục tham gia cuộc chơi toàn cầu một cách bền vững.
Đưa tri thức số về nông thôn và bài toán kế thừa
Ở tầm vĩ mô, với một quốc gia gắn liền với văn hóa lúa nước như Việt Nam, chỉ dựa vào mô hình cung ứng dịch vụ hoặc thu hút vốn đầu tư nước ngoài sẽ khó tạo nền tảng tăng trưởng bền vững dài hạn. Cốt lõi của nền kinh tế vẫn phải dựa trên năng lực sản xuất, chế biến và cung ứng. Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu biến động, nông nghiệp và công nghiệp tiếp tục là trụ cột quan trọng với các quốc gia đang phát triển.
Đây cũng là định vị và sứ mệnh của AgriS: hiện đại hóa nông nghiệp Việt Nam, kiến tạo giá trị bền vững và nâng tầm thương hiệu quốc gia trên bản đồ thế giới. Nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế chưa bao giờ nhỏ bé. Từ hạt đường vàng óng ánh, hạt cà phê chất lượng cao đến hạt gạo ST25 nổi tiếng thế giới, tất cả đang góp phần khẳng định vị thế, giá trị và năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Đã đến lúc nông nghiệp không chỉ thắng về số lượng, mà còn phải thắng về chất lượng và sự minh bạch trong từng sản phẩm.
Trong hành trình đó, thanh niên cần có trách nhiệm dẫn dắt. Nếu công nghệ là công cụ, thị trường carbon là cơ hội và phát triển bền vững là đích đến, thì con người mới là yếu tố quyết định. Ở nhiều địa phương, lực lượng lao động nông nghiệp đang già hóa, trong khi ngày càng ít người trẻ chọn quay về hoặc gắn bó với ngành. Câu hỏi đặt ra là: ai sẽ tiếp tục hiện đại hóa nông nghiệp Việt Nam trong 10 đến 20 năm tới?
Một trong những thách thức lớn nhất của nông nghiệp hiện đại không chỉ nằm ở công nghệ hay nguồn lực đầu tư, mà nằm ở bài toán kế thừa. Mọi chiến lược phát triển cuối cùng đều cần con người hiện thực hóa. Một vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế cần người quản lý dữ liệu và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc. Một dự án tín chỉ carbon cần người hiểu tài chính, môi trường và quản trị. Một doanh nghiệp chuyển đổi xanh cần nhân sự có khả năng xây dựng chiến lược, quản lý thay đổi và kết nối thị trường toàn cầu.
Lợi thế lớn của thế hệ trẻ hôm nay là khả năng tiếp cận tri thức toàn cầu. Chỉ với máy tính hoặc điện thoại thông minh, sinh viên tại Việt Nam có thể học về nông nghiệp tái sinh từ chuyên gia châu Âu, tìm hiểu thị trường carbon tại Hoa Kỳ hoặc nghiên cứu các mô hình nông nghiệp chính xác đang được áp dụng tại Australia. Khoảng cách tri thức đang thu hẹp, mở ra cơ hội để thanh niên Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi ngành.
Tuy nhiên, cơ hội chỉ tạo ra giá trị khi đi cùng trách nhiệm. Chuyển đổi xanh không phải khẩu hiệu truyền thông hay xu hướng nhất thời, mà là quá trình dài hạn cần kiên trì, minh bạch và tinh thần làm thật. Trong bối cảnh tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe, tư duy ngắn hạn hoặc chạy theo thành tích sẽ không còn phù hợp.
Trần Nguyễn Huy Ninh sinh năm 2003, hiện công tác tại AgriC - Trung tâm Phát triển Nông nghiệp AgriC trực thuộc Tập đoàn Nông nghiệp Công nghệ cao AgriS - trong vai trò Quản lý Danh mục Dự án kiêm Phát triển Bền vững. Anh từng tham gia và điều phối nhiều dự án trong các lĩnh vực nông nghiệp, biến đổi khí hậu, năng lượng tái tạo, giảm phát thải và tạo tín chỉ carbon. Trước khi gia nhập AgriC, Ninh là Quản lý Vận hành của Verdant Biogas, doanh nghiệp khởi nghiệp từ Hà Lan triển khai giải pháp xử lý chất thải chăn nuôi cho nông hộ tại ĐBSCL. Với hơn 3 năm theo đuổi phát triển bền vững, anh mong muốn góp phần thúc đẩy nông nghiệp Việt Nam theo hướng công nghệ cao, phát thải thấp và tạo nhiều giá trị hơn cho người nông dân.
Nếu thế hệ trước đã đặt nền móng bằng sự cần cù, kinh nghiệm và tinh thần vượt khó, thế hệ hôm nay cần tiếp tục hành trình ấy bằng tri thức, đổi mới và trách nhiệm. Biết đâu, từ những cánh đồng, trang trại và vùng nguyên liệu hôm nay sẽ xuất hiện các lãnh đạo, doanh nhân và người tiên phong mới. Nông nghiệp hiện đại không thiếu tiềm năng; điều cần thêm là nhiều người trẻ sẵn sàng bước vào cánh đồng bằng công nghệ và khát vọng tạo ra thay đổi tích cực.
