Giữa vùng đất ấp Bến Gỗ, xã Hồ Thị Kỷ, nơi lâu nay quen thuộc với mô hình nuôi tôm, cua quảng canh, vườn nho, cà chua cherry và ớt ngọt của chị Thảo trở thành điểm nhấn khác biệt. Trên nền đất phèn mặn từng được xem là khó canh tác cây trồng giá trị cao, những luống cây xanh tốt, sai quả quanh năm không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn mở ra hướng làm nông nghiệp gắn với trải nghiệm.
Từ một gia đình sống chủ yếu nhờ tôm, cua với nguồn thu bấp bênh, chị Thảo chọn thay đổi cách sản xuất. Chị cho rằng muốn khá hơn thì không thể mãi phụ thuộc vào con tôm. Quyết định thử nghiệm trồng nho, rồi tiếp tục đưa cà chua cherry, dưa lưới, ớt ngọt vào vườn, đã giúp gia đình xây dựng mô hình có doanh thu hơn một tỷ đồng mỗi năm, đồng thời thu hút hàng nghìn lượt khách đến tham quan, hái trái tại chỗ.
Rẽ hướng từ nuôi tôm, cua sang trồng nho trên đất khó
Năm 2019, sau thời gian tìm hiểu, vợ chồng chị Thảo bắt đầu thử nghiệm trồng nho. Đây là lựa chọn không dễ dàng, bởi vùng đất gia đình canh tác vốn chịu ảnh hưởng phèn mặn, trong khi cây nho đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc, chế độ nước và điều kiện đất phù hợp. Không có kinh nghiệm ban đầu, hai vợ chồng nhiều lần ra Ninh Thuận để học kỹ thuật, tìm hiểu giống, cách làm giàn và quy trình xử lý cây.
Lứa đầu tiên, chị trồng 50 gốc nho ngón tay hồng Nhật và nho đỏ. Khó khăn lớn nhất không nằm ở khâu xuống giống, mà là cải tạo đất. Chị bón vôi để hạ phèn, đắp mô cao khoảng 30 cm, để đất nghỉ rồi liên tục tưới rửa mặn trước khi trồng. Cách làm này đòi hỏi sự kiên trì, vì nếu đất chưa được xử lý kỹ, cây khó phát triển ổn định, nhất là trong giai đoạn đầu.
Do thiếu vốn, giàn nho ban đầu chỉ được làm bằng tre. Sau sáu tháng, cây bắt đầu cho trái, nhưng gặp mưa nên chất lượng chưa cao, vụ đầu chỉ thu khoảng 150 kg. Kết quả chưa như kỳ vọng, song chị Thảo không dừng lại. Chị tiếp tục điều chỉnh kỹ thuật, rút kinh nghiệm về thời tiết, độ ẩm và cách bảo vệ chùm nho trong điều kiện khí hậu địa phương.
Đầu tư mái che, khung sắt và hệ thống tưới để kiểm soát sản xuất
Sau vụ đầu, chị Thảo mạnh dạn đầu tư mái che, chuyển từ giàn tre sang khung sắt và lắp hệ thống tưới béc. Việc chủ động nguồn nước giúp giảm công chăm sóc, hạn chế rủi ro khi thời tiết thay đổi, đồng thời tạo điều kiện để cây sinh trưởng đều hơn. Đây cũng là bước chuyển quan trọng từ cách làm thử nghiệm sang sản xuất có tính toán, có đầu tư dài hạn.
Một năm sau, chị mở rộng thêm 1.000 gốc nho, đồng thời chuyển sang các giống có giá trị cao hơn như nho kẹo, mẫu đơn. Hiện vườn có khoảng 500 gốc nho kẹo, phần còn lại là mẫu đơn và ngón tay. Mỗi năm, vườn thu hơn một tấn nho, giá bán từ 200.000 đến 300.000 đồng mỗi kg. Chị còn chủ động xử lý cho cây ra trái vào dịp lễ, Tết nhằm nâng giá trị sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường khi sức mua tăng.
Với cây nho, hiệu quả không chỉ đến từ sản lượng mà còn từ khả năng tổ chức sản xuất. Việc chọn giống phù hợp, bố trí thời vụ, kiểm soát nước và che chắn giúp vườn giảm rủi ro so với trồng ngoài trời. Trên vùng đất phèn mặn, thành công của vườn nho cho thấy nếu hiểu đặc tính đất và có giải pháp cải tạo đúng, nông dân vẫn có thể đưa cây trồng mới vào sản xuất theo hướng giá trị cao.
Cà chua cherry, ớt ngọt và hướng đi đa dạng cây trồng
Không dừng lại ở cây nho, hai năm trước chị Thảo tiếp tục thử sức với cà chua cherry, loại cây được đánh giá khó thích nghi với khí hậu nóng. Để có thêm kinh nghiệm, chị nhiều lần lên Đà Lạt học hỏi kỹ thuật, sau đó mang giống về trồng thử tại vườn. Nhằm giảm nhiệt và hạn chế tác động bất lợi của nắng nóng, chị lắp lưới cắt nắng cho khu trồng cà chua.
Giai đoạn đầu, năng suất cà chua cherry còn thấp. Từ thực tế đó, chị chuyển sang nhập hạt giống và tự ươm cây để cây con có điều kiện thích nghi tốt hơn với môi trường tại chỗ. Đến nay, mỗi cây cà chua cho 5 đến 7 kg quả mỗi vụ. Vườn hiện có khoảng 800 gốc và dự kiến nâng lên 1.000 gốc. Giá bán cà chua cherry đạt 100.000 đến 120.000 đồng mỗi kg, nhiều thời điểm không đủ hàng cung cấp cho khách.
Để duy trì độ màu mỡ của đất và hạn chế áp lực sâu bệnh, chị Thảo chia vườn thành nhiều khu, luân canh cây trồng theo vụ. Ngoài nho và cà chua cherry, gia đình còn trồng dưa lưới, ớt ngọt, hướng đến nhóm khách lẻ và khách du lịch trải nghiệm. Cách làm đa dạng cây trồng giúp mô hình không phụ thuộc vào một loại sản phẩm, đồng thời tạo thêm điểm hấp dẫn cho khách đến tham quan.
Nông nghiệp trải nghiệm tạo thêm giá trị cho vườn
Khi mô hình dần ổn định, chị Thảo mở cửa đón khách vào tham quan, trải nghiệm hái trái tại vườn. Mỗi năm, khu vườn đón hàng nghìn lượt khách. Với những người dân địa phương và du khách, việc được nhìn thấy nho, cà chua cherry, ớt ngọt sinh trưởng trên vùng đất vốn quen với tôm, cua tạo cảm giác mới lạ. Còn với người làm vườn, hoạt động trải nghiệm giúp tăng giá trị sản phẩm và tạo kênh tiêu thụ trực tiếp.
Bên cạnh bán tại vườn, gia đình chị còn kết hợp bán online. Nhờ đó, doanh thu hằng năm đạt hơn một tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 50%. Phần lớn lợi nhuận tiếp tục được tái đầu tư để nâng cấp nhà màng, hệ thống tưới và đưa giống mới vào sản xuất. Đây là lựa chọn phù hợp với mô hình nông nghiệp công nghệ cao, bởi hạ tầng, giống và kỹ thuật là những yếu tố quyết định năng suất cũng như chất lượng sản phẩm.
Trong một năm tới, chị Thảo dự kiến doanh thu có thể tăng gấp đôi khi mở rộng thêm diện tích. Gia đình hiện có hơn 2 ha đất dự định phát triển theo hướng nông nghiệp công nghệ cao. Theo chị, đất phèn mặn nếu được cải tạo đúng cách vẫn có thể cho hiệu quả cao. Điều quan trọng là phải hiểu đất, chọn giống phù hợp và kiên trì theo đuổi kỹ thuật, thay vì nóng vội trong những vụ đầu.
Ông Trần Quốc Toàn, Chủ tịch UBND xã Hồ Thị Kỷ, đánh giá mô hình của chị Thảo là hướng đi phù hợp với chủ trương chuyển đổi sản xuất tại địa phương. Từ vùng đất khó canh tác, cách làm này mở ra hướng phát triển mới cho nông nghiệp Hồ Thị Kỷ, nhất là khi sản xuất nông nghiệp không chỉ dừng ở bán nông sản mà còn gắn với trải nghiệm, dịch vụ và giá trị gia tăng.
