Cá rô phi đang được Cà Mau nhìn nhận như một ngành hàng có nhiều dư địa phát triển trong cơ cấu thủy sản địa phương, đặc biệt khi loài cá này đã hiện diện trong các mô hình nuôi kết hợp quen thuộc như tôm - rừng, tôm - lúa, quảng canh và quảng canh cải tiến. Với diện tích nuôi gần 395.300 ha, sản lượng ước khoảng 20.000 tấn/năm, việc tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị được xem là hướng đi cần thiết để nâng hiệu quả kinh tế và tính bền vững.
Ngày 29/5, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau làm việc với Đoàn công tác Cục Thủy sản và Kiểm ngư thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhằm khảo sát thực trạng sản xuất, tiêu thụ cá rô phi, phục vụ xây dựng chuỗi giá trị ngành hàng này. Buổi làm việc có sự tham dự của ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau; ông Nhữ Văn Cẩn, Phó Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, cùng các nhà khoa học, chuyên gia và đại diện doanh nghiệp.
Nền tảng từ các mô hình nuôi kết hợp
Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, cá rô phi hiện được nuôi chủ yếu trong các mô hình tôm - rừng, tôm - lúa, quảng canh và quảng canh cải tiến. Đây là những mô hình gắn với điều kiện tự nhiên và tập quán sản xuất của địa phương, đồng thời tạo ra không gian rộng để cá rô phi tham gia vào hệ sinh thái nuôi thủy sản đa đối tượng.
Diện tích gần 395.300 ha và sản lượng khoảng 20.000 tấn mỗi năm cho thấy cá rô phi không còn là đối tượng nuôi nhỏ lẻ, mà đã có quy mô đáng kể trong sản xuất thủy sản của tỉnh. Tuy nhiên, để ngành hàng này phát triển ổn định hơn, các khâu từ con giống, thức ăn, nuôi thương phẩm đến chế biến, tiêu thụ cần được kết nối chặt chẽ hơn thay vì phát triển rời rạc.
Một số doanh nghiệp cũng đang nghiên cứu, đầu tư các mô hình nuôi cá rô phi đơn tính theo hướng liên kết chuỗi, phục vụ chế biến và xuất khẩu. Đây là tín hiệu cho thấy khu vực doanh nghiệp đã bắt đầu quan tâm đến tiềm năng thương mại của cá rô phi Cà Mau, nhất là khi sản xuất có thể được chuẩn hóa, kiểm soát chất lượng và tổ chức đầu ra tốt hơn.
Liên kết chuỗi để nâng giá trị sản phẩm
Tại buổi làm việc, các đại biểu tập trung thảo luận về tiềm năng phát triển ngành hàng cá rô phi, đồng thời phân tích những thuận lợi và khó khăn trong sản xuất, chế biến, tiêu thụ. Trọng tâm được đặt vào việc hình thành chuỗi giá trị bền vững, trong đó các khâu sản xuất giống, cung ứng thức ăn, nuôi thương phẩm, chế biến và thị trường tiêu thụ phải được thiết kế đồng bộ.
Nhiều ý kiến cho rằng, muốn phát triển bền vững ngành hàng cá rô phi, Cà Mau cần chú trọng nâng cao chất lượng con giống, chủ động nguồn thức ăn và xây dựng thị trường tiêu thụ ổn định. Bên cạnh đó, mối liên kết giữa doanh nghiệp và người nuôi cần được tăng cường để giảm rủi ro trong sản xuất, đồng thời tạo điều kiện cho sản phẩm đi vào các kênh chế biến, tiêu thụ có yêu cầu cao hơn.
Các đại biểu cũng đề xuất nghiên cứu xây dựng thương hiệu riêng cho sản phẩm cá rô phi Cà Mau, tiến tới đăng ký sở hữu trí tuệ. Nếu được triển khai phù hợp, việc xây dựng thương hiệu sẽ góp phần nâng giá trị, tăng sức cạnh tranh và giúp người tiêu dùng nhận diện rõ hơn nguồn gốc, đặc trưng của sản phẩm. Đây cũng là bước quan trọng để cá rô phi Cà Mau không chỉ được bán như một sản phẩm nguyên liệu, mà có thể phát triển theo hướng hàng hóa có định vị rõ ràng.
Triển vọng trong mô hình nuôi tôm siêu thâm canh
Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là triển vọng của mô hình nuôi cá rô phi kết hợp với nuôi tôm siêu thâm canh. Theo đánh giá tại buổi làm việc, cá rô phi có khả năng góp phần ổn định môi trường nước, từ đó hỗ trợ quá trình nuôi tôm và giảm chi phí xử lý nước.
Trong bối cảnh nuôi tôm siêu thâm canh đòi hỏi quản lý môi trường chặt chẽ, việc tận dụng đặc tính sinh học của cá rô phi để hỗ trợ hệ thống nuôi là hướng nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn. Nếu được đánh giá đầy đủ và áp dụng đúng điều kiện, mô hình kết hợp này có thể giúp nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm áp lực chi phí và đóng góp vào mục tiêu phát triển thủy sản bền vững của địa phương.
Tuy vậy, các ý kiến cũng cho thấy việc mở rộng mô hình cần dựa trên cơ sở khoa học, không chạy theo phong trào. Hiệu quả môi trường, dịch bệnh, mật độ nuôi, nguồn giống và đầu ra thị trường đều là những yếu tố cần được xem xét trước khi nhân rộng trên quy mô lớn.
Cần nghiên cứu khoa học và lộ trình phù hợp
Ông Tô Hoài Phương, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau, cho rằng việc phát triển ngành hàng cá rô phi cần được triển khai theo lộ trình phù hợp. Quá trình phát triển phải đánh giá kỹ hiệu quả trước khi nhân rộng, nhằm bảo đảm kiểm soát tốt môi trường, dịch bệnh, thị trường tiêu thụ và hiệu quả kinh tế.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Cục Thủy sản và Kiểm ngư tiếp tục tăng cường thông tin, tuyên truyền để người dân hiểu rõ mục tiêu, ý nghĩa và lợi ích của Dự án phát triển chuỗi giá trị cá rô phi. Đồng thời, cần kịp thời thông tin các chủ trương, cơ chế, chính sách mới liên quan để địa phương chủ động triển khai hiệu quả.
Ở góc độ khoa học, TS. Trần Hữu Lộc, Trường Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh, đề xuất thực hiện các đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh nhằm đánh giá toàn diện mô hình nuôi cá rô phi tại Cà Mau. Các nghiên cứu này sẽ là cơ sở để lựa chọn nguồn giống phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương, đồng thời tối ưu hóa lượng thức ăn theo từng mật độ nuôi, qua đó giảm chi phí sản xuất, nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế.
Đề xuất của TS. Trần Hữu Lộc được Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau thống nhất về chủ trương để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện trong thời gian tới. Đây là bước đi cần thiết nhằm bổ sung cơ sở khoa học cho quá trình xây dựng chuỗi giá trị, hạn chế rủi ro khi đưa mô hình vào thực tiễn sản xuất.
Buổi làm việc là dịp để cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và địa phương cùng trao đổi, đánh giá tiềm năng, định hướng phát triển ngành hàng cá rô phi tại Cà Mau. Những nội dung được đặt ra sẽ góp phần hoàn thiện Dự án phát triển chuỗi giá trị cá rô phi theo hướng bền vững, hiệu quả và phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương.
