Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học, diễn ra hằng năm vào ngày 22/5, năm 2026 được Liên hợp quốc phát động với chủ đề Hành động ở cấp địa phương để tạo ảnh hưởng toàn cầu. Thông điệp này nhấn mạnh một hướng tiếp cận thực tế: bảo vệ thiên nhiên không chỉ bắt đầu từ các cam kết quốc tế hay những khu bảo tồn lớn, mà còn từ từng cộng đồng, từng thành phố, trường học, doanh nghiệp và mỗi người dân.
Theo Ban Thư ký Công ước Đa dạng sinh học (CBD), chiến dịch năm 2026 kêu gọi toàn xã hội tham gia bảo vệ đa dạng sinh học. Từ hoạt động quan sát sinh vật trong khu phố, trồng thêm cây xanh, ghi nhận dữ liệu thiên nhiên đến tham gia các chương trình khoa học cộng đồng, những việc làm nhỏ ở địa phương được xem là một phần của nỗ lực chung nhằm ngăn chặn và đảo ngược tình trạng suy giảm đa dạng sinh học trên hành tinh.
Ba trụ cột hành động của chiến dịch toàn cầu
Chiến dịch Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm 2026 được xây dựng quanh ba trụ cột: Quan sát và tìm hiểu, Kết nối và hành động, và Chia sẻ. Cách tiếp cận này hướng người dân đến việc trước hết nhận diện, hiểu hơn về thế giới tự nhiên xung quanh, sau đó tham gia các hành động cụ thể và lan tỏa kinh nghiệm bảo tồn đến cộng đồng rộng hơn.
Người dân được khuyến khích tham gia các hoạt động ngoài trời, các chương trình khoa học cộng đồng, trồng cây, tổ chức đi bộ khám phá môi trường, ghi nhận dữ liệu về thực vật, động vật, côn trùng, nấm hoang dã và chia sẻ sáng kiến bảo tồn bằng hashtag #BiodiversityDay. Những hoạt động này không chỉ tạo thêm dữ liệu phục vụ nghiên cứu, mà còn giúp cộng đồng nhận thấy đa dạng sinh học hiện diện ngay trong không gian sống hằng ngày, kể cả ở các đô thị.
Với chủ đề năm nay, Liên hợp quốc muốn nhấn mạnh rằng trách nhiệm bảo tồn không thuộc riêng chính phủ hay các cơ quan quản lý khu bảo tồn. Khi trường học đưa giáo dục môi trường vào hoạt động trải nghiệm, doanh nghiệp tham gia các chương trình phát triển bền vững, giới trẻ và tổ chức dân sự cùng hành động, các mục tiêu bảo vệ thiên nhiên sẽ có nền tảng xã hội rộng hơn và bền vững hơn.
Châu Âu thúc đẩy vai trò thành phố và cộng đồng
Liên minh châu Âu (EU) hưởng ứng chủ đề năm 2026 bằng việc thúc đẩy các thành phố và địa phương tham gia mạnh mẽ hơn vào công tác bảo tồn thiên nhiên. Các nền tảng CitiesWithNature và RegionsWithNature được nhấn mạnh như những kênh kết nối, giúp các đô thị, vùng lãnh thổ và cộng đồng địa phương chia sẻ giải pháp, kinh nghiệm quản lý, cũng như đóng góp vào mục tiêu chung của Khung Đa dạng sinh học Côn Minh - Montreal.
EU cho rằng những hành động quy mô nhỏ ở cấp cộng đồng có thể góp phần thực hiện các mục tiêu toàn cầu. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh quá trình đô thị hóa, thay đổi sử dụng đất và sức ép phát triển đang làm thu hẹp nhiều sinh cảnh tự nhiên. Khi chính quyền đô thị, nhà khoa học và người dân cùng quan sát, phục hồi và quản lý không gian xanh, bảo tồn đa dạng sinh học sẽ trở nên gần gũi hơn với đời sống.
Tại Bỉ, Tuần lễ Đa dạng sinh học được phát động từ ngày 16-24/5 với nhiều hoạt động cộng đồng quanh Brussels. Điểm nhấn là sự kiện Grand Bioblitz tổ chức tại rừng Sonian, khu rừng được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới tự nhiên duy nhất của Bỉ. Đây là dịp để người dân trực tiếp tham gia khảo sát, ghi nhận các loài trong tự nhiên và hiểu hơn giá trị của một hệ sinh thái rừng nằm gần khu vực đô thị.
Người tham gia được khuyến khích sử dụng ứng dụng ObsIdentify để chụp ảnh các loài thực vật, động vật, côn trùng và nấm hoang dã bắt gặp trong tự nhiên. Ứng dụng hỗ trợ nhận diện loài, đồng thời dữ liệu ghi nhận được chia sẻ lên nền tảng Observation.org nhằm phục vụ công tác nghiên cứu và theo dõi đa dạng sinh học. Cùng với đó, các chuyên gia và tình nguyện viên tổ chức các chuyến đi bộ khám phá thiên nhiên, hướng dẫn người dân nhận biết sinh vật và tìm hiểu vai trò của hệ sinh thái trong môi trường đô thị.
Tại Thụy Sĩ, Mạng lưới Môi trường Geneva tổ chức chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học. Các hoạt động này nhấn mạnh vai trò của Geneva như một trung tâm điều phối các sáng kiến môi trường toàn cầu, đồng thời tập trung kết nối hành động địa phương với các mục tiêu quốc tế nhằm ngăn chặn suy giảm đa dạng sinh học.
Châu Á và Bắc Mỹ mở rộng giáo dục, khoa học cộng đồng
Ở châu Á, Nhật Bản tổ chức hội nghị quốc tế tại trụ sở Đại học Liên hợp quốc ở Tokyo với chủ đề Hành động ở cấp địa phương để tạo ảnh hưởng toàn cầu - Hướng tới thế giới hài hòa với thiên nhiên thông qua hành động tập thể. Sự kiện do Bộ Môi trường Nhật Bản phối hợp cùng nhiều tổ chức tổ chức, quy tụ đại diện chính phủ, giới học thuật, doanh nghiệp và xã hội dân sự.
Nội dung thảo luận tại hội nghị tập trung vào cách kết nối các sáng kiến địa phương với mục tiêu đa dạng sinh học toàn cầu. Song song với hội nghị, các tổ chức thuộc mạng lưới J-GBF, diễn đàn thúc đẩy Khung Đa dạng sinh học toàn cầu 2030 tại Nhật Bản, triển khai nhiều hoạt động trải nghiệm thiên nhiên, giáo dục môi trường và vận động cộng đồng trên khắp cả nước.
Tại Ấn Độ, nhiều bang tổ chức hội thảo, chương trình giáo dục và các chiến dịch bảo tồn động vật hoang dã trước thềm ngày 22/5. Một số hoạt động tập trung vào bảo tồn các loài mèo lớn như hổ, báo tuyết và sư tử châu Á. Các chương trình này đồng thời nhấn mạnh vai trò của cộng đồng địa phương trong gìn giữ hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên, bởi nhiều nỗ lực bảo tồn chỉ có thể duy trì lâu dài khi người dân sống gần rừng, gần sinh cảnh tự nhiên cùng tham gia.
Ở Bắc Mỹ, Canada triển khai hàng loạt hoạt động Ngày Đa dạng sinh học 2026 tại bang British Columbia nhân ngày 22/5. Chương trình kéo dài trong tháng 5 với nhiều nội dung như khảo sát sinh học cộng đồng, đi bộ quan sát chim, trị liệu rừng, khám phá thiên nhiên cho gia đình và các hoạt động khoa học công dân tại Đại học British Columbia (UBC). Các hoạt động này vừa tạo không gian học tập ngoài trời, vừa giúp thu hút nhiều nhóm tuổi cùng tiếp cận bảo tồn thiên nhiên theo cách trực quan.
Tại thành phố Terrebonne của Canada, người dân tham gia chuỗi hoạt động khám phá thiên nhiên cùng các nhà khoa học và chuyên gia trong khuôn khổ chương trình Bioblitz de Terrebonne. Chương trình bao gồm các chuyến khảo sát thực địa nhằm nhận diện thực vật, côn trùng, chim, động vật có vú, bò sát và nấm hoang dã. Ngoài ra, người dân còn tìm hiểu về ong bản địa và dơi, những loài có vai trò quan trọng đối với hệ sinh thái.
Nam Phi đăng cai sự kiện toàn cầu trọng điểm
Trong khi nhiều quốc gia tổ chức hoạt động ở cấp địa phương, Nam Phi được Liên hợp quốc lựa chọn làm quốc gia đăng cai sự kiện toàn cầu trọng điểm đầu tiên của Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học 2026. Chính phủ Nam Phi cho biết đây là cơ hội để thể hiện cách các cộng đồng địa phương, doanh nghiệp, giới khoa học và chính quyền có thể phối hợp nhằm bảo vệ thiên nhiên và phát triển bền vững.
Việc lựa chọn Nam Phi cũng cho thấy tinh thần chung của chiến dịch: các quốc gia, dù ở châu lục nào, đều có thể đóng góp vào mục tiêu bảo tồn bằng những mô hình phù hợp với điều kiện địa phương. Từ các cuộc khảo sát sinh học cộng đồng ở Canada, hoạt động nhận diện loài tại Bỉ, giáo dục môi trường tại Nhật Bản, đến các chiến dịch bảo vệ động vật hoang dã ở Ấn Độ, điểm chung là đưa người dân trở thành chủ thể của hành động bảo tồn.
Theo Liên hợp quốc, Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học năm 2026 gửi đi thông điệp rõ ràng: mọi hành động nhỏ ở địa phương đều có thể tạo ra tác động tích cực trên quy mô toàn cầu. Việc quan sát một loài côn trùng trên vỉa hè, trồng thêm cây xanh, tham gia khoa học cộng đồng hay bảo vệ một khu rừng địa phương đều góp phần vào nỗ lực chung nhằm gìn giữ sự sống, duy trì hệ sinh thái và hướng tới phát triển bền vững.
