Trên sông Tiền, đoạn qua khu vực bờ kè An Thạnh, phường Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp mới, địa phận thành phố Hồng Ngự cũ, một đàn cá tự nhiên với nhiều loài cá nước ngọt đang trở thành hình ảnh quen thuộc và đặc biệt đối với người dân địa phương. Mỗi ngày, vào đầu giờ sáng và cuối giờ chiều, các thành viên Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Hồng Ngự lại có mặt bên bến sông để cho cá ăn, trông coi và nhắc nhở người dân cùng bảo vệ đàn cá.
Từ một nhóm cá về trú ngụ hơn một năm trước, đến nay đàn cá ở khu vực này được ước chừng lên đến hàng chục tấn. Sự xuất hiện ngày càng đông của cá không chỉ đem lại niềm vui cho người dân phường Hồng Ngự, mà còn góp phần bảo vệ, tái tạo nguồn lợi thủy sản trên sông Tiền, đồng thời tạo thêm điểm nhấn cho hoạt động du lịch ở vùng biên Đồng Tháp.
Đàn cá tự nhiên dạn dĩ bên bờ kè An Thạnh
Khu vực bờ kè An Thạnh hiện có rất nhiều loài cá nước ngọt tìm về sinh sống. Theo ghi nhận của địa phương, đàn cá gồm cá tra, cá trê, cá rô, cá mè, cá lăng, cá vồ đém và một số loài khác. Trong đó, cá tra chiếm đa số; trung bình mỗi con có trọng lượng từ 2 kg trở lên, thỉnh thoảng xuất hiện cá tra khoảng hơn 10 kg.
Do được bảo vệ và cho ăn hằng ngày, đàn cá trở nên rất dạn dĩ. Khi thức ăn được rải xuống mặt nước, từng đàn cá nổi lên, đớp mồi sát bờ, tạo nên khung cảnh sinh động. Cũng chính vì dạn người và có thể bắt dễ dàng, việc bảo vệ đàn cá càng được chính quyền địa phương và cộng đồng chú trọng để tránh tình trạng đánh bắt, xâm hại nguồn lợi thủy sản.
Nguồn thức ăn cho đàn cá không chỉ là thức ăn công nghiệp. Người dân phường Hồng Ngự còn thu gom phế phẩm rau, củ, quả ở chợ, thức ăn thừa tại các quán ăn trên địa bàn để mang về cho cá. Cách làm này vừa thể hiện sự chung tay của cộng đồng, vừa giúp duy trì đàn cá gắn bó với khu vực bờ kè An Thạnh.
Từ suy giảm nguồn lợi đến mô hình cộng đồng bảo vệ cá
Ông Trương Minh Hải, Tổ trưởng Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Hồng Ngự, cho biết sông Tiền là một trong hai con sông lớn chảy qua Đồng Tháp. Trước đây, dòng sông này có rất nhiều cá, tôm. Tuy nhiên, thời gian sau đó, do việc đánh bắt quá nhiều, nguồn lợi thủy sản trên sông Tiền bị suy giảm.
Hơn một năm trước, khi nhận thấy khu vực bờ kè An Thạnh có một số loài cá về trú ngụ, chính quyền địa phương và người dân đã chủ động bảo vệ, cho ăn. Nhờ vậy, cá kéo về ngày càng đông. Tháng 7/2024, Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Hồng Ngự được thành lập với hơn 70 thành viên, trong đó có 9 thành viên thường trực, nhằm tổ chức hoạt động bảo vệ một cách bài bản hơn.
Thành viên của Tổ là đại diện các đoàn thể ở phường như Hội Liên hiệp phụ nữ, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên và người dân. Các đoàn thể cùng thành viên trong Tổ thường xuyên tuyên truyền, vận động nhân dân không đánh bắt đàn cá tự nhiên; đồng thời tổ chức thả thêm cá để tái tạo nguồn lợi thủy sản. Đây là cách tiếp cận dựa vào cộng đồng, phù hợp với thực tế địa phương khi người dân vừa là người chứng kiến sự thay đổi của dòng sông, vừa là lực lượng trực tiếp gìn giữ nguồn cá.
Tuần tra, rào chà tre và gắn camera giám sát
Để bảo vệ đàn cá, Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Hồng Ngự phối hợp với lực lượng chức năng tuần tra trên sông Tiền. Hoạt động này nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn các trường hợp đánh bắt thủy sản trái phép trong khu vực đang bảo vệ đàn cá tự nhiên.
Tại khu vực bến sông, Tổ dùng chà tre rào xung quanh, nuôi lục bình để tạo nơi trú ngụ an toàn cho cá. Bên cạnh đó, địa phương còn gắn đèn, lắp camera giám sát và bố trí người trực đêm. Những biện pháp này giúp việc bảo vệ không chỉ diễn ra vào ban ngày, khi người dân và du khách dễ quan sát, mà còn được duy trì trong thời điểm đêm tối, lúc nguy cơ khai thác trái phép có thể xảy ra.
Theo ông Nguyễn Thanh Phong, Chủ tịch UBND phường Hồng Ngự, với sự bảo vệ của chính quyền và người dân, đàn cá tự nhiên ở khu vực bờ kè An Thạnh phát triển ngày càng nhiều. Địa phương tích cực tuyên truyền bằng nhiều hình thức để nâng cao ý thức người dân, đồng thời vận động nguồn thức ăn cho đàn cá. Phường cũng nghiêm cấm khai thác thủy sản trái phép dưới mọi hình thức trong phạm vi từ đoạn sông cầu Sở Thượng đến cầu Nguyễn Tất Thành, dài khoảng 3 km.
Người dân chung tay, du khách thích thú trải nghiệm
Nhờ công tác tuyên truyền và sự đồng thuận của cộng đồng, nhiều người dân địa phương chủ động tham gia bảo vệ đàn cá. Ông Nguyễn Thái Bằng ở phường Hồng Ngự chia sẻ rằng khi có đàn cá tự nhiên về trú ngụ, ông rất vui. Ông thường xuyên đi thu gom thức ăn thừa tại các quán ăn trên địa bàn phường để mang về cho cá, với suy nghĩ đàn cá có nơi ở an toàn, được ăn no đủ thì sẽ gắn bó với nơi đây.
Ông Trần Ngọc Hùng ở phường Hồng Ngự cũng phấn khởi và tự hào khi giới thiệu với bạn bè gần xa về một điểm đặc biệt của quê hương là đàn cá sông tự nhiên. Ngoài việc tham gia trông coi, bảo vệ đàn cá, ông còn mời bạn bè đến tham quan, vận động ủng hộ thức ăn công nghiệp và cùng đi thu gom phế phẩm rau, củ, quả ở chợ để làm thức ăn cho cá.
Không chỉ có ý nghĩa bảo vệ nguồn lợi, bến sông Tiền ở khu vực bờ kè An Thạnh còn trở thành địa chỉ tin cậy, an toàn để nhiều tổ chức, cá nhân đến thả cá phóng sinh và thả cá tái tạo nguồn lợi thủy sản. Cuối năm 2024, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, phối hợp cùng UBND các tỉnh Đồng Tháp, An Giang và Thành phố Cần Thơ chọn nơi đây tổ chức lễ thả cá tái tạo nguồn lợi thủy sản. Tại sự kiện này, khoảng 200 nghìn con cá giống các loại được thả xuống sông Tiền, gồm cá he, cá hô, cá tra, cá mè, cá vồ cờ, cá điêu hồng, cá chạch lấu và một số loài khác.
Điểm nhấn trong hành trình du lịch Sắc màu vùng biên
Đàn cá tự nhiên tại bờ kè An Thạnh hiện là một trong những điểm đến của Chương trình du lịch Sắc màu vùng biên ở tỉnh Đồng Tháp. Trong thời gian 2 ngày 1 đêm, du khách có thể tham quan, trải nghiệm nhiều điểm du lịch tại các địa phương biên giới của tỉnh như Tượng đài chiến thắng Giồng Thị Đam - Gò Quản Cung, Vườn sinh thái Nam Hương, Làng nghề dệt choàng Long Khánh, vùng nuôi cá tra, cột mốc biên giới Trạm kiểm soát biên phòng Mộc Rá thuộc Đồn biên phòng Bình Thạnh.
Đang định cư ở Mỹ và có dịp về Việt Nam gần đây, chị Cao Sói Mũi cùng các thành viên trong gia đình đã đến tham quan đàn cá tự nhiên trên sông Tiền, tại khu vực bờ kè An Thạnh. Chị cho biết từng nghe nói về đàn cá này, nhưng khi trực tiếp đến xem vẫn rất bất ngờ và thích thú vì đàn cá nhiều hơn chị nghĩ, cá lại to. Trải nghiệm tự tay cho cá ăn, nhìn đàn cá ngoi lên mặt nước đớp thức ăn, mang lại cảm giác vui và gần gũi.
Từ hoạt động bảo vệ một đàn cá tự nhiên, Hồng Ngự đang hình thành thêm một không gian cộng đồng ven sông, nơi người dân, chính quyền và du khách cùng tham gia vào câu chuyện gìn giữ nguồn lợi thủy sản. Sự xuất hiện của đàn cá bên bờ sông Tiền vì thế không chỉ là một hiện tượng thú vị, mà còn cho thấy khi cộng đồng cùng chung tay, việc tái tạo nguồn lợi thủy sản và phát triển du lịch địa phương có thể bổ trợ cho nhau một cách thiết thực.
