Đất khỏe đang trở thành nền tảng quan trọng để nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải và bảo đảm sinh kế lâu dài cho hàng triệu nông dân. Từ những cánh đồng lúa rộng lớn ở Tứ giác Long Xuyên đến Đồng Tháp Mười, câu chuyện về đất không còn chỉ là vấn đề kỹ thuật canh tác, mà đã trở thành yêu cầu sống còn của một nền nông nghiệp bền vững.
Những ngày đầu mùa mưa, màu xanh non phủ kín chân trời trên các vùng sản xuất lúa trọng điểm. Sau mỗi vụ mùa, người nông dân lại bước vào một chu kỳ mới với kỳ vọng về năng suất, giá cả và thu nhập. Nhưng phía sau màu xanh ấy là một bài toán ngày càng rõ nét: làm sao duy trì sản lượng, nâng cao hiệu quả kinh tế mà vẫn bảo vệ được sức khỏe của đất trong điều kiện thời tiết ngày càng khắc nghiệt.
Đất khỏe và bài toán thay đổi tư duy canh tác
Trong nhiều năm qua, Đồng bằng sông Cửu Long giữ vai trò là vựa lúa lớn nhất cả nước, đóng góp phần lớn sản lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Vai trò ấy giúp vùng đất này trở thành trụ cột của an ninh lương thực và kinh tế nông nghiệp. Tuy nhiên, áp lực sản xuất liên tục từ 2-3 vụ lúa mỗi năm, cùng với hạn hán, xâm nhập mặn, nắng nóng kéo dài và những diễn biến bất thường của thời tiết, đang khiến nhiều vùng đất sản xuất đối mặt nguy cơ suy giảm độ phì nhiêu.
Không ít nông dân nhận thấy đất canh tác ngày nay không còn tơi xốp và màu mỡ như trước. Đất có biểu hiện chai cứng hơn, khả năng giữ nước giảm, trong khi lượng phân bón sử dụng có xu hướng tăng nhưng hiệu quả chưa tương xứng. Khi chi phí đầu vào tăng mà cây trồng không hấp thu tốt, lợi nhuận của người sản xuất bị ảnh hưởng, đồng thời rủi ro sâu bệnh và thiệt hại do thời tiết bất lợi cũng lớn hơn.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, đất không chỉ là nơi cây trồng bám rễ. Đất là một hệ sinh thái sống, có vô số vi sinh vật có lợi tham gia vào quá trình phân giải chất hữu cơ, chuyển hóa dinh dưỡng và duy trì cân bằng tự nhiên. Khi hệ sinh thái này bị tác động bởi khai thác quá mức hoặc mất cân bằng dinh dưỡng kéo dài, cấu trúc đất suy giảm, hệ vi sinh vật có lợi giảm đi, khả năng giữ nước và giữ dinh dưỡng cũng yếu hơn.
Từ thực tế đó, tư duy sản xuất lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi. Nếu trước đây người sản xuất thường tập trung vào năng suất và số lượng, thì nay câu hỏi lớn hơn là làm thế nào để tạo ra những mùa vụ hiệu quả mà không đánh đổi tài nguyên đất. Nói cách khác, chăm sóc đất chính là chăm sóc nền tảng của sản xuất, bởi chỉ khi đất còn tốt, cây trồng mới có điều kiện phát triển ổn định và bền vững.
Từ bờ ruộng đến hành trình phục hồi đất
Trong bối cảnh ấy, Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền triển khai chương trình Hành trình xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe như một hoạt động đồng hành cùng nông dân hướng tới nền nông nghiệp xanh hơn. Thông điệp của chương trình không dừng ở việc giới thiệu một sản phẩm hay một giải pháp riêng lẻ, mà nhấn mạnh sự thay đổi nhận thức: muốn cây khỏe phải bắt đầu từ đất, muốn mùa vàng bền vững phải biết gìn giữ và phục hồi tài sản quý giá nhất của nhà nông.
Tại nhiều địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long, những buổi gặp gỡ trên bờ ruộng, những cuộc trao đổi giữa chuyên gia và nông dân đang góp phần lan tỏa cách nhìn mới. Người nông dân không chỉ quan tâm bón bao nhiêu phân, gieo sạ thế nào hay đạt bao nhiêu tấn lúa mỗi hecta, mà bắt đầu chú ý nhiều hơn đến cải tạo đất, bổ sung hữu cơ, cân bằng dinh dưỡng và bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng.
Sự thay đổi này không thể diễn ra trong ngày một ngày hai. Tập quán sản xuất đã hình thành qua nhiều năm, gắn với kinh nghiệm, chi phí và tâm lý an toàn của từng hộ nông dân. Vì vậy, quá trình chuyển đổi cần sự chứng minh bằng thực tế đồng ruộng. Khi nông dân trực tiếp quan sát những mô hình canh tác hợp lý, thấy cây lúa sinh trưởng tốt hơn, đất cải thiện dần và chi phí được sử dụng hiệu quả hơn, niềm tin vào cách làm mới sẽ được củng cố.
Chính từ những câu chuyện như vậy, Hành trình xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe không chỉ là một chương trình kỹ thuật. Đây còn là hành trình kết nối những người nông dân cùng chung mong muốn làm nông nghiệp bền vững, giảm phụ thuộc vào cách canh tác thâm dụng và hướng tới lợi ích lâu dài cho gia đình, cộng đồng và thế hệ sau.
Gắn Đất khỏe với mục tiêu lúa chất lượng cao, phát thải thấp
Thông điệp về Đất khỏe càng có ý nghĩa khi Việt Nam đang triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030. Đây được xem là bước chuyển lớn của ngành hàng lúa gạo Việt Nam, từ mục tiêu chủ yếu là gia tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng, tăng giá trị gia tăng, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, nhiều giải pháp đồng bộ đang được triển khai. Các giải pháp đó bao gồm sử dụng giống chất lượng cao, quản lý nước tưới hợp lý, giảm lượng giống gieo sạ, áp dụng cơ giới hóa, sử dụng phân bón hiệu quả và thân thiện hơn với môi trường. Mỗi giải pháp đều có vai trò riêng, nhưng sức khỏe đất là điểm tựa xuyên suốt, bởi đất là nơi tiếp nhận nước, dinh dưỡng, rễ cây và cả các tác động của quá trình sản xuất.
Khi đất có cấu trúc tốt và hệ vi sinh vật cân bằng, cây trồng có điều kiện hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn. Điều đó giúp giảm thất thoát phân bón, hạn chế phát sinh sâu bệnh và tăng khả năng chống chịu trước điều kiện thời tiết cực đoan. Đồng thời, đất được quản lý hợp lý cũng góp phần duy trì đa dạng sinh học, cải thiện khả năng lưu giữ carbon và hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải trong nông nghiệp.
Những năm gần đây, công nghệ sinh học và công nghệ vi sinh được xem là hướng đi có nhiều triển vọng trong quá trình phục hồi đất canh tác. Việc bổ sung các chủng vi sinh vật có lợi có thể hỗ trợ cải thiện môi trường đất, giúp bộ rễ phát triển, nâng cao khả năng hấp thu dinh dưỡng và từng bước tái tạo hệ sinh thái đất theo hướng tự nhiên hơn. Đây cũng là một trong những định hướng mà Bình Điền đang theo đuổi khi nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học vào sản xuất và chuyển giao đến nông dân.
Nông nghiệp xanh bắt đầu từ những thay đổi nhỏ
Trong toàn bộ quá trình chuyển đổi, điều quan trọng nhất vẫn là sự đồng hành lâu dài với bà con. Thay đổi tập quán canh tác đòi hỏi thời gian, sự kiên trì và những minh chứng cụ thể. Người nông dân cần được trực tiếp trải nghiệm, quan sát hiệu quả trên chính đồng ruộng của mình, từ đó từng bước điều chỉnh phương thức sản xuất phù hợp với điều kiện đất đai, nguồn nước và khả năng đầu tư của từng vùng.
Vì vậy, việc triển khai chương trình Hành trình xanh – Đất khỏe, cây trồng khỏe được xác định là một quá trình liên tục, đi từ vùng đất này sang vùng đất khác, từ câu chuyện của người nông dân này đến người nông dân khác. Mỗi mô hình thành công, mỗi vụ mùa hiệu quả đều có thể trở thành minh chứng thuyết phục cho giá trị của nông nghiệp xanh, nhất là khi lợi ích kinh tế và lợi ích môi trường được nhìn nhận trong cùng một mục tiêu.
Biến đổi khí hậu chắc chắn tiếp tục đặt ra nhiều thách thức cho sản xuất nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, cũng chính từ những cánh đồng đang chịu nhiều áp lực ấy, một tư duy sản xuất mới đang hình thành. Đó là tư duy phát triển dựa trên sự hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giữa mùa vụ trước mắt và sinh kế lâu dài của người nông dân.
Khi người nông dân trân trọng từng tấc đất như tài sản quý giá nhất, khi các giải pháp canh tác tiên tiến được áp dụng rộng rãi và khi doanh nghiệp tiếp tục đồng hành cùng bà con, mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp xanh, phát thải thấp sẽ có thêm nền tảng để trở thành hiện thực. Bởi sau tất cả, Đất khỏe không chỉ tạo nên cây trồng khỏe và mùa vàng ổn định, mà còn nuôi dưỡng tương lai của ngành nông nghiệp Việt Nam.
