Ngày 11/5, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ (NOAA) công bố kết luận công nhận tương đương đối với nghề khai thác ghẹ của Việt Nam theo quy định của Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA). Đây là thông tin có ý nghĩa quan trọng đối với chuỗi khai thác, chế biến và xuất khẩu ghẹ của Việt Nam, trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt nặng yêu cầu về khai thác bền vững và bảo vệ hệ sinh thái biển.
Theo kết luận này, thủy sản và sản phẩm thủy sản khai thác từ nghề ghẹ của Việt Nam tiếp tục được phép nhập khẩu vào thị trường Hoa Kỳ mà không cần giấy chứng nhận COA. Việc được duy trì quyền tiếp cận một thị trường lớn giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở ổn định kế hoạch sản xuất, thu mua nguyên liệu và thực hiện các hợp đồng xuất khẩu trong những năm tới.
Hoa Kỳ công nhận tương đương nghề khai thác ghẹ của Việt Nam
Kết luận công nhận tương đương đối với Việt Nam có hiệu lực đến ngày 31/12/2029. Điều này đồng nghĩa, trong thời hạn được công nhận, các sản phẩm từ ghẹ của Việt Nam không thuộc diện phải có COA khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ, nếu đáp ứng đúng phạm vi nghề khai thác đã được phía Hoa Kỳ công nhận.
Động thái của NOAA được đánh giá là tín hiệu tích cực, nhất là sau khi kết luận ban đầu của Cơ quan Nghề cá Biển Quốc gia Hoa Kỳ (NMFS) vào tháng 8/2025 từng đặt nghề ghẹ của Việt Nam và một số quốc gia vào nhóm chưa đáp ứng yêu cầu theo MMPA. Việc được công nhận tương đương cho thấy hồ sơ và chương trình quản lý của Việt Nam đã đáp ứng các điều kiện cần thiết theo quy định của phía Hoa Kỳ ở thời điểm công bố.
Tuy nhiên, NOAA cũng lưu ý kết luận này không phải là sự bảo đảm vô điều kiện. Cơ quan này có thể xem xét lại hoặc chấm dứt kết luận nếu chương trình quản lý của Việt Nam không còn đáp ứng các điều kiện áp dụng. Vì vậy, việc duy trì tuân thủ trong toàn bộ chuỗi khai thác và cung ứng vẫn là yêu cầu bắt buộc.
Áp lực tuân thủ MMPA và yêu cầu bảo vệ động vật có vú biển
Cùng với kết luận công nhận tương đương, Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ khuyến nghị Việt Nam tiếp tục duy trì và tăng cường các nỗ lực giảm thiểu nguy cơ gây tử vong hoặc thương tích nghiêm trọng đối với động vật có vú biển. Các nội dung được nhắc đến gồm phát triển chương trình quan sát viên, giám sát điện tử và hỗ trợ bảo tồn các loài như cá heo Irrawaddy.
Những khuyến nghị này cho thấy, đối với thủy sản khai thác, yêu cầu của thị trường không chỉ dừng ở chất lượng sản phẩm hay hồ sơ thương mại. Các tiêu chuẩn về nguồn gốc khai thác, cách thức vận hành nghề cá, mức độ giám sát trên biển và biện pháp giảm tác động đến động vật có vú biển đang ngày càng trở thành điều kiện then chốt để duy trì lợi thế xuất khẩu.
Với ngành ghẹ Việt Nam, kết luận của Hoa Kỳ mở ra dư địa ổn định, nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu quản lý chặt chẽ hơn. Nếu các khâu khai thác, ghi chép, giám sát và xử lý tình huống trên biển không được duy trì đầy đủ, rủi ro bị xem xét lại kết luận công nhận tương đương vẫn có thể phát sinh.
Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý nguồn nguyên liệu nhập khẩu
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) khuyến cáo doanh nghiệp cần chú ý trong trường hợp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu. Nếu nguyên liệu đến từ các nghề bị cấm, tức nghề không được công nhận tương đương của nước xuất khẩu nguyên liệu, thì không được sử dụng cho sản phẩm xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Trường hợp dùng nguyên liệu từ các nghề khác, doanh nghiệp cần có COA của nước đó.
Ngày 12/5, Cục Thủy sản và Kiểm ngư có văn bản đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố, cùng Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), thông tin rộng rãi đến tổ chức, cá nhân về việc các sản phẩm từ ghẹ của Việt Nam không thuộc diện phải có COA khi xuất khẩu sang Mỹ.
Cục Thủy sản và Kiểm ngư đồng thời lưu ý các địa phương về việc sử dụng nguyên liệu ghẹ có nguồn gốc từ Philippines. Do Philippines không được Mỹ công nhận tương đương và bị cấm từ 11/6 năm nay, sản phẩm từ ghẹ của Việt Nam có sử dụng nguyên liệu nhập khẩu từ Philippines cũng không được phép xuất khẩu sang Mỹ, trừ trường hợp ghẹ đã được Philippines cấp COA.
Tăng tuyên truyền, tập huấn cho ngư dân
Bên cạnh yêu cầu đối với doanh nghiệp chế biến, Cục Thủy sản và Kiểm ngư đề nghị các tỉnh, thành phố tiếp tục tăng cường tuyên truyền, tập huấn cho ngư dân về các quy định bảo vệ thú biển. Nội dung tập huấn cần chú trọng cách ghi chép thông tin khai thác không chủ ý và cứu hộ thú biển trong quá trình khai thác thủy sản.
Đây là nhóm công việc có ý nghĩa trực tiếp đối với việc duy trì uy tín của nghề khai thác ghẹ Việt Nam. Khi ngư dân nắm rõ quy định, ghi chép đầy đủ và phối hợp tốt trong các tình huống liên quan đến thú biển, dữ liệu quản lý sẽ minh bạch hơn, qua đó hỗ trợ cơ quan quản lý và doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu từ thị trường Hoa Kỳ.
Việc ghẹ Việt Nam được Hoa Kỳ công nhận tương đương đến ngày 31/12/2029 là cơ hội quan trọng để giữ ổn định xuất khẩu. Tuy vậy, cơ hội này chỉ bền vững nếu toàn ngành tiếp tục tuân thủ MMPA, kiểm soát chặt nguồn nguyên liệu và nâng cao trách nhiệm trong khai thác, giám sát, bảo vệ động vật có vú biển.
