Hơn 1.000 tấn lươn nuôi quá lứa thu hoạch đang tồn đọng trong dân tại tỉnh Cà Mau, trong bối cảnh thị trường tiêu thụ chậm và giá lươn thương phẩm giảm mạnh. Đây là áp lực lớn đối với nhiều hộ nuôi, nhất là tại các địa bàn phát triển nhanh mô hình nuôi lươn không bùn trong bể xi măng trong những năm gần đây.
Không chỉ là câu chuyện giá bán đi xuống, tình trạng lươn quá lứa còn cho thấy những rủi ro của việc mở rộng sản xuất tự phát, thiếu liên kết tiêu thụ và chưa đồng đều về chất lượng, quy cách sản phẩm. Ngành chức năng tỉnh Cà Mau cho rằng cần có giải pháp trước mắt để tiêu thụ lượng lươn tồn đọng, đồng thời tái tổ chức sản xuất để nghề nuôi lươn phát triển bền vững hơn.
Hơn 1.000 tấn lươn đến cỡ thu hoạch còn nằm trong dân
Ông Nguyễn Hoàng Xuân, Phó Chi cục trưởng, Chi cục Thủy sản tỉnh Cà Mau cho biết, qua rà soát trên địa bàn tỉnh hiện còn tồn đọng trong dân trên 1.000 tấn lươn nuôi quá lứa thu hoạch. Lượng lươn này có trọng lượng phổ biến 2-4 con/kg, đã đến cỡ xuất bán nhưng tiêu thụ gặp khó.
Các xã, phường có lượng lươn đến cỡ thu hoạch tồn đọng lớn gồm: xã Ninh Quới 108 tấn, Vĩnh Lộc 100 tấn, Phước Long 120 tấn, An Trạch 100 tấn, Trí Phải 45 tấn, Hồng Dân 134 tấn, Châu Thới 106 tấn, Vĩnh Mỹ 120 tấn, phường Giá Rai 50 tấn... Đây đều là những địa bàn có hoạt động nuôi lươn phát triển, trong đó có nơi số lượng lươn quá lứa lên đến trên 100 tấn.
Do thị trường tiêu thụ gặp nhiều khó khăn, giá lươn cũng sụt giảm. Hiện giá chỉ còn 38.000 đến 42.000 đồng/kg, giảm so với cùng kỳ từ 30.000 đến 35.000 đồng/kg. Với mức giá này, nhiều hộ nuôi cho biết việc bán lươn không còn đảm bảo hiệu quả như trước, thậm chí khó bù đắp chi phí trong điều kiện lươn quá lứa phải tiếp tục chăm sóc.
Nguồn cung tăng nhanh, đầu ra phụ thuộc thương lái
Theo ông Nguyễn Hoàng Xuân, nguyên nhân chính khiến lươn tồn đọng nhiều là do nguồn cung vượt cầu, thị trường tiêu thụ mất cân đối. Giai đoạn 2023 - 2025, giá lươn ở mức cao, nhiều người dân tự phát mở rộng diện tích nuôi nhưng không gắn với quy hoạch sản xuất và nhu cầu thị trường.
Không riêng Cà Mau, các tỉnh như Đồng Tháp, An Giang, Vĩnh Long, Cần Thơ... cũng có sản lượng nuôi lớn. Sản lượng lươn thương phẩm tăng nhanh trong thời gian ngắn, trong khi sức tiêu thụ không tăng tương ứng, dẫn đến tình trạng dư thừa. Lươn nuôi quá lứa không chỉ tồn đọng ở tỉnh Cà Mau, gồm địa phận tỉnh Bạc Liêu cũ, mà còn tồn đọng với sản lượng lớn ở Cần Thơ, gồm địa phận tỉnh Hậu Giang cũ và tỉnh Sóc Trăng cũ.
Một điểm nghẽn khác là đầu ra lươn thương phẩm chủ yếu phụ thuộc vào thương lái. Phần lớn người nuôi bán qua thương lái nhỏ lẻ, không có hợp đồng bao tiêu dài hạn với doanh nghiệp. Vì vậy, khi thị trường chững lại hoặc thương lái ngừng thu mua, lươn đến cỡ thu hoạch nhanh chóng bị dồn ứ trong ao, bể.
Chất lượng, quy cách chưa đồng đều làm hạn chế kênh tiêu thụ
Bên cạnh áp lực cung cầu, Chi cục Thủy sản tỉnh Cà Mau cũng nhìn nhận chất lượng và quy cách lươn nuôi chưa đồng đều. Lươn không đồng cỡ, kích thước không đạt yêu cầu thị trường khiến việc gom hàng, phân loại và đưa vào các kênh tiêu thụ ổn định gặp khó khăn.
Một số hộ nuôi chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, chưa kiểm soát tốt thức ăn và môi trường nuôi, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng thịt. Việc thiếu các tiêu chuẩn chứng nhận như VietGAP, an toàn thực phẩm cũng làm cho sản phẩm khó tiếp cận các hệ thống siêu thị, nhà hàng lớn hoặc xuất khẩu. Trong bối cảnh sản lượng tăng nhanh, yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm càng trở thành điều kiện quan trọng nếu muốn mở rộng thị trường.
Thực tế này cho thấy nghề nuôi lươn không thể chỉ dựa vào giá cao trong một giai đoạn nhất định. Khi sản xuất mở rộng nhưng thiếu hợp đồng tiêu thụ, thiếu tiêu chuẩn chung và thiếu tổ chức liên kết, người nuôi là nhóm chịu rủi ro trực tiếp nhất khi thị trường đảo chiều.
Hồng Dân: mô hình phát triển mạnh nhưng đối mặt áp lực tồn đọng
Từ 2020, nghề nuôi lươn thương phẩm tại tỉnh Cà Mau phát triển nhanh, đặc biệt là mô hình nuôi lươn không bùn trong bể xi măng. Mô hình này được đánh giá có nhiều ưu điểm như dễ áp dụng, cần ít diện tích, vốn đầu tư linh hoạt và từng mang lại hiệu quả kinh tế cao cho nhiều hộ dân.
Tại xã Hồng Dân, tỉnh Cà Mau, địa phận huyện Hồng Dân, tỉnh Bạc Liêu cũ, mô hình nuôi lươn không bùn trong bể xi măng phát triển mạnh. Đây cũng là một trong các xã đang có lượng lươn nuôi quá lứa, tiêu thụ chậm, với số lượng tồn đọng lên đến trên 130 tấn. Riêng theo danh sách rà soát, xã Hồng Dân có 134 tấn lươn đến cỡ thu hoạch còn tồn.
Anh Nguyễn Trường Giang ở ấp Vĩnh An cho biết, những năm trước, mô hình nuôi lươn mang lại hiệu quả kinh tế cao. Tuy nhiên, từ đầu năm 2026 đến nay, giá lươn sụt giảm mạnh, người nuôi không bán được lươn hoặc bán chỉ hơn một nửa giá thành. Tình trạng này khiến nhiều hộ gặp khó khăn, thua lỗ và không còn khả năng tái đầu tư nuôi mới.
Cần tiêu thụ nhanh trước mắt, quy hoạch lại vùng nuôi về lâu dài
Để giải quyết đầu ra cho 1.000 tấn lươn thương phẩm quá lứa, Chi cục Thủy sản tỉnh Cà Mau cho rằng các cấp, ngành cần hỗ trợ nông dân kết nối tiêu thụ nhanh. Các hướng được đề xuất gồm liên kết thương lái, chợ đầu mối, nhà hàng, bếp ăn công nghiệp; đồng thời đẩy mạnh bán qua kênh online, sàn thương mại điện tử, livestream.
Chính quyền cũng cần hỗ trợ kết nối doanh nghiệp thu mua, vận động cơ quan, đơn vị, công ty, doanh nghiệp tham gia tiêu thụ lượng lươn tồn đọng. Đây là giải pháp cấp bách nhằm giảm áp lực cho hộ nuôi, hạn chế tình trạng lươn tiếp tục quá lứa, phát sinh thêm chi phí chăm sóc và rủi ro hao hụt.
Về lâu dài, ngành chức năng cho rằng cần quy hoạch lại vùng nuôi, tránh phát triển tự phát và dư cung; đồng thời cân đối sản lượng theo nhu cầu thị trường. Cùng với đó là đẩy mạnh xuất khẩu, nghiên cứu các thị trường tiềm năng như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản… nhưng phải đáp ứng tiêu chuẩn kiểm dịch, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu về chất lượng sản phẩm.
Ông Nguyễn Nhân Đức, Chủ tịch UBND xã Hồng Dân, tỉnh Cà Mau, cho biết mô hình nuôi lươn trên địa bàn xã phát triển mạnh trong 3 năm gần đây, một số hộ dân đã chuyển từ quy mô nhỏ lẻ sang bán thâm canh. Để nghề nuôi lươn phát triển bền vững, xã Hồng Dân sẽ tổ chức quy hoạch lại, đồng thời đẩy mạnh phát triển chuỗi giá trị liên kết 4 nhà: Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp, Người nuôi.
Cùng với đó, địa phương định hướng xây dựng thương hiệu lươn sạch địa phương, tổ chức sản xuất theo mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã nuôi lươn và ký hợp đồng bao tiêu với doanh nghiệp. Những giải pháp này, nếu được triển khai đồng bộ, sẽ giúp giảm phụ thuộc vào thương lái nhỏ lẻ, nâng chất lượng sản phẩm và tạo nền tảng ổn định hơn cho người nuôi lươn trong thời gian tới.
Tình trạng hơn 1.000 tấn lươn quá lứa ở Cà Mau là lời cảnh báo về rủi ro khi sản xuất nông nghiệp, thủy sản phát triển nhanh nhưng thiếu liên kết thị trường. Trước mắt cần khai thông đầu ra cho người nuôi; về lâu dài, nghề nuôi lươn cần được tổ chức lại theo quy hoạch, tiêu chuẩn chất lượng và chuỗi tiêu thụ bền vững.
