Dù có quỹ đất nông nghiệp rộng và nhiều cánh đồng bằng phẳng thuận lợi cho sản xuất quy mô lớn, ngành lúa gạo Campuchia vẫn chưa khai thác hết lợi thế sẵn có. Một trong những nguyên nhân chính là nhiều vùng canh tác còn phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, nhất là nước mưa, trong khi nguồn giống, kỹ thuật canh tác, cơ giới hóa và hạ tầng sau thu hoạch còn nhiều hạn chế.
Trong bối cảnh đó, sự hợp tác giữa Tập đoàn Rithy Group và Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam, gọi tắt là IAS, được xem là bước đi quan trọng nhằm mở ra hướng phát triển mới cho ngành giống lúa Campuchia. Mục tiêu không chỉ là tạo nguồn giống chất lượng cao, mà còn từng bước hình thành nền sản xuất lúa hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn cho nông dân.
Khảo sát tiềm năng vùng sản xuất lúa quy mô lớn
Trong khuôn khổ Đề án phát triển trung tâm giống lúa phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững giai đoạn 2026-2030, Tập đoàn Rithy Group phối hợp với Viện IAS khảo sát, đánh giá điều kiện đất đai, hệ thống thủy lợi, nguồn giống, tập quán canh tác và khả năng hình thành các vùng sản xuất lúa quy mô lớn tại Campuchia.
Đoàn chuyên gia Viện IAS đã khảo sát thực địa tại hai tỉnh Kampong Cham và Kampong Thom. Đây là những khu vực có nhiều cánh đồng bằng phẳng, kéo dài hàng chục kilomet, thuận lợi cho tổ chức sản xuất tập trung và áp dụng cơ giới hóa. Hoạt động khảo sát nhằm đánh giá tiềm năng phát triển trung tâm giống lúa chất lượng cao phục vụ nền nông nghiệp bền vững giai đoạn 2026-2036.
Việc khảo sát không chỉ dừng ở quan sát điều kiện đồng ruộng. Các chuyên gia còn xem xét nguồn nước, khả năng vận hành hệ thống thủy lợi, điều kiện cách ly đồng ruộng, mức độ cơ giới hóa, tập quán gieo sạ, bảo quản sau thu hoạch và nhu cầu sử dụng giống của nông dân. Đây là những yếu tố có ý nghĩa quyết định nếu Campuchia muốn xây dựng một trung tâm giống lúa có khả năng cung ứng ổn định, lâu dài.
Lợi thế lớn nhưng còn phụ thuộc nhiều vào tự nhiên
Tiếp đoàn khảo sát, ông Oknha Leng Rithy, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Việt Nam - Campuchia, gọi tắt là VCBA, đồng thời là Chủ tịch Tập đoàn Rithy Group, cho biết Campuchia hiện có lợi thế lớn về quỹ đất nông nghiệp và điều kiện cơ giới hóa sản xuất. Tuy nhiên, nước này vẫn còn hơn 700.000 ha đất sản xuất phụ thuộc chủ yếu vào mùa mưa nên năng suất chưa cao.
Theo ông Oknha Leng Rithy, kinh nghiệm phát triển nông nghiệp của Việt Nam là bài học quý để Campuchia học hỏi, nhất là trong các lĩnh vực giống cây trồng, kỹ thuật canh tác và ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất. Với điều kiện đất đai rộng, nếu có giống tốt, kỹ thuật phù hợp và hệ thống tổ chức sản xuất bài bản, Campuchia có thể nâng cao đáng kể hiệu quả canh tác lúa.
Đoàn chuyên gia Viện IAS nhận định, Campuchia có diện tích đất nông nghiệp lớn, phù hợp để phát triển vùng lúa hàng hóa và trung tâm sản xuất giống quy mô lớn. Dù vậy, nhiều vùng sản xuất hiện vẫn gặp khó khăn về nguồn nước, cơ giới hóa, kỹ thuật canh tác và hệ thống bảo quản sau thu hoạch. Tình trạng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào mùa mưa khiến hiệu quả sản xuất chưa tương xứng với tiềm năng.
Không chỉ thiếu nguồn giống chất lượng, nông dân tại nhiều địa phương còn đối mặt với thiếu nước vào mùa khô, ngập úng trong mùa mưa, thiếu máy móc, lò sấy, kho bảo quản và áp lực chi phí vật tư nông nghiệp ngày càng tăng. Những điểm nghẽn này tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng hạt lúa và khả năng ổn định thu nhập của người sản xuất.
Giống tốt là điểm khởi đầu để giảm chi phí và tăng năng suất
Ông Ngô Xuân Chinh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Chuyển giao Tiến bộ Kỹ thuật Nông nghiệp thuộc Viện IAS, cho rằng kết quả khảo sát thực tế về điều kiện canh tác, hệ thống thủy lợi, nguồn giống và nhu cầu phát triển nông nghiệp tại Kampong Cham và Kampong Thom cho thấy còn rất nhiều dư địa để hỗ trợ Campuchia xây dựng ngành giống lúa theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Theo ông Chinh, khi nông dân sử dụng giống tốt và áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, lượng giống gieo sạ có thể giảm mạnh từ khoảng 280 kg/ha xuống còn khoảng 120 kg/ha. Mức giảm này có ý nghĩa lớn trong bối cảnh chi phí đầu vào của sản xuất nông nghiệp ngày càng tăng, bởi giống là một trong những khoản chi thường xuyên của nông dân.
Ông Ngô Xuân Chinh nhấn mạnh, việc giảm lượng giống gieo sạ không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mua giống. Khi mật độ gieo phù hợp, cây lúa có điều kiện sinh trưởng khỏe, đồng đều hơn, hạn chế sâu bệnh và góp phần nâng cao năng suất. Đây cũng là cơ sở để chuyển từ tập quán sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang phương thức canh tác có kiểm soát kỹ thuật tốt hơn.
Từ góc độ sản xuất giống, các chuyên gia Viện IAS lưu ý rằng sản xuất hạt giống không đơn thuần là gieo trồng rồi thu hoạch hạt lúa. Quá trình này phải bắt đầu từ hệ thống giống gốc, giống siêu nguyên chủng và giống nguyên chủng, nhằm bảo đảm chất lượng ổn định lâu dài. Nếu thiếu nền tảng này, nguồn giống cung ứng ra sản xuất đại trà khó duy trì độ đồng đều và độ tin cậy.
Kỳ vọng hình thành trung tâm giống lúa chất lượng cao
Đề cập định hướng phát triển thời gian tới, bà Leng Devy, CEO Tập đoàn Rithy Group, cho biết doanh nghiệp đang đẩy mạnh đầu tư vào nông nghiệp và xác định đây là chiến lược dài hạn. Tập đoàn mong muốn mở rộng hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ nhà khoa học Việt Nam để thúc đẩy chuyển giao tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp tại Campuchia.
Theo bà Leng Devy, lĩnh vực giống cây trồng, đặc biệt là giống lúa chất lượng cao, được xem là ưu tiên hàng đầu. Mục tiêu của chương trình hợp tác là giúp nông dân Campuchia nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất, hạn chế tình trạng được mùa mất giá, đồng thời tiếp cận nguồn giống và vật tư nông nghiệp bảo đảm chất lượng.
Ông Oknha Leng Rithy cũng cho rằng việc xây dựng Trung tâm sản xuất giống lúa chất lượng cao sẽ giúp nông dân Campuchia tiếp cận nguồn giống ổn định, giảm sâu bệnh, nâng cao năng suất và hiệu quả canh tác. Đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy các chương trình hợp tác giữa Tập đoàn Rithy Group và Viện IAS trong chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững tại Campuchia trong thời gian tới.
Bà Pheareth Rich Tum, cựu Điều phối viên cấp tỉnh của Tổ chức Room to Read Campuchia, thành viên đoàn khảo sát, nhận định nếu Trung tâm sản xuất giống lúa chất lượng cao được hình thành, khu vực này có thể được bổ sung nguồn giống chất lượng, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và từng bước trở thành vùng sản xuất lúa theo tiêu chuẩn, có khả năng cạnh tranh tốt hơn trên thị trường quốc tế.
Đại diện chính quyền địa phương Kampong Thom cũng nhấn mạnh, việc hình thành Trung tâm nghiên cứu và sản xuất giống là nền tảng quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản xuất lúa tại địa phương. Riêng tỉnh Kampong Thom hiện có khoảng 330.000 ha đất canh tác lúa, cho thấy dư địa lớn để tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung và tiêu chuẩn hóa.
Không chỉ xây hạ tầng, cần phát triển cả hệ thống quản lý giống
Theo các chuyên gia Viện IAS, để một trung tâm giống vận hành hiệu quả, bên cạnh vùng sản xuất phù hợp về đất đai, nguồn nước và điều kiện cách ly đồng ruộng, cần có quy trình canh tác đạt tiêu chuẩn kỹ thuật. Các khâu kiểm định, kiểm nghiệm chất lượng, bảo quản, chế biến sau thu hoạch và truy xuất nguồn gốc cũng là những mắt xích quan trọng quyết định chất lượng hạt giống.
Điều này có nghĩa là trung tâm giống lúa không thể chỉ là nơi nhân giống đơn lẻ, mà phải là một hệ thống hoàn chỉnh từ nghiên cứu, chọn tạo, nhân giống, kiểm soát chất lượng đến cung ứng cho nông dân. Khi hệ thống đó được tổ chức tốt, nông dân có thể yên tâm hơn về độ thuần, sức nảy mầm và khả năng thích nghi của giống trong điều kiện canh tác thực tế.
Các chuyên gia cũng cho rằng ngoài hạ tầng kỹ thuật, yếu tố con người giữ vai trò then chốt. Campuchia cần chú trọng đào tạo đội ngũ cán bộ kỹ thuật, cán bộ quản lý giống và nông dân tham gia sản xuất giống theo hướng bài bản, chuyên nghiệp. Đây là điều kiện quan trọng để mô hình không chỉ hình thành trên giấy, mà có thể vận hành ổn định tại đồng ruộng.
Hiện Campuchia có hơn 1.000 hợp tác xã nông nghiệp. Nhiều địa phương đang chuyển dần sang mô hình sản xuất hữu cơ, giảm sử dụng hóa chất và thích ứng biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh đó, việc phát triển giống lúa chất lượng cao nếu gắn với tổ chức hợp tác xã, cơ giới hóa đồng bộ và quản lý chất lượng chặt chẽ sẽ tạo thêm nền tảng cho sản xuất lúa bền vững.
Sự hợp tác giữa Tập đoàn Rithy Group và Viện IAS trong nghiên cứu, sản xuất và chuyển giao giống lúa chất lượng cao được kỳ vọng sẽ mở ra cơ hội mới cho nông dân Campuchia tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật. Từ những cánh đồng rộng lớn ở Kampong Cham và Kampong Thom, một hướng đi mới cho ngành giống lúa Campuchia đang được đặt nền móng, với mục tiêu cuối cùng là giảm chi phí, tăng năng suất và xây dựng nền nông nghiệp hiệu quả, hiện đại hơn.
