Nuôi cá tầm tại Lâm Đồng đang cho thấy hướng đi khác biệt trong bối cảnh nhiều hộ nuôi cá tầm ở miền Bắc gặp khó vì giá thức ăn tăng cao, trong khi giá cá bán ra thấp. Nhờ mạnh dạn đầu tư công nghệ bán tuần hoàn kết hợp vi sinh, một số trang trại ở địa phương vẫn duy trì hiệu quả sản xuất, giảm chi phí vận hành và bảo đảm lợi nhuận.
Trong nhóm các đơn vị đi đầu, Công ty TNHH Ngọc Mai Trang được nhắc đến như một mô hình tiêu biểu. Trang trại của doanh nghiệp này không chỉ tận dụng lợi thế nguồn nước lạnh tự nhiên của vùng núi cao Lâm Đồng, mà còn kết hợp hệ thống xử lý nước, kiểm soát môi trường ao nuôi và ứng dụng vi sinh để nâng năng suất, hạn chế dịch bệnh.
Nuôi cá tầm bằng công nghệ bán tuần hoàn kết hợp vi sinh
Trao đổi với PV NTNN, ông Nguyễn Đình An, Chủ tịch Hiệp hội Cá nước lạnh Lâm Đồng cho biết, giá cá tầm thương phẩm bán ra tại khu vực hiện dao động khoảng 125.000 – 130.000 đồng/kg, đã giảm so với dịp Tết. Tuy nhiên, nhờ sản lượng cá tăng cao, người chăn nuôi vẫn có lãi.
Theo ông An, ngành cá nước lạnh tại Lâm Đồng đã phát triển mạnh từ hơn 20 năm qua. Cùng với quá trình phát triển đó, các chủ trang trại ngày càng quan tâm hơn đến đầu tư công nghệ hiện đại, hướng tới mô hình sản xuất bền vững. Người nuôi tận dụng nguồn nước mát lành chảy từ núi cao xuống, dẫn nước vào các khu bể lắng, bể lọc, khử khuẩn, sau đó mới đưa nước sạch vào ao nuôi.
Điểm nổi bật tại Công ty TNHH Ngọc Mai Trang là việc ứng dụng công nghệ vi sinh vào ao nuôi. Theo đánh giá của ông An, giải pháp này giúp xử lý nguồn nước hiệu quả, giảm tần suất thay nước, đồng thời tăng sản lượng cá lên 4-5 lần so với bình thường. Trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng, việc giảm giá thành sản xuất có ý nghĩa lớn đối với hiệu quả kinh tế của trang trại.
Làm chủ môi trường nước để giảm chi phí và công lao động
Công nghệ sử dụng vi sinh trong thủy sản không phải là hướng đi mới trên thế giới. Nhiều quốc gia đã phát triển mô hình này từ hàng chục năm trước. Chẳng hạn, Trung Quốc đã áp dụng công nghệ vi sinh vào nuôi cá tầm, cá hồi tại một số khu vực thiếu nước như Bắc Kinh, giúp người dân có thể nuôi cá mật độ cao trong không gian hẹp.
Về nguyên lý, men vi sinh có tác dụng xử lý nước rất hiệu quả. Các vi sinh vật sẽ phân giải vi khuẩn và chất bẩn trong nước, tương tự cách công nghệ xử lý nước được nhắc đến tại sông Tô Lịch. Nhờ đó, người nuôi không phải tháo nước, thay nước thường xuyên như phương thức truyền thống, nhưng vẫn duy trì được môi trường phù hợp cho cá phát triển.
Anh Nguyễn Đình Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Ngọc Mai Trang cho biết, trang trại cá tầm của đơn vị được xây dựng tại xã Lạc Dương, trước là xã Đa Nhim, huyện Lạc Dương, với tổng diện tích 5ha. Trong đó, 2ha được đầu tư theo hướng công nghệ cao, còn 3ha là diện tích mặt nước nuôi truyền thống. Hiện trang trại áp dụng kỹ thuật nuôi cá bán tuần hoàn sử dụng vi sinh.
Theo anh Hoàng, có thể hiểu vi sinh là một hệ đệm giúp làm sạch nước và cân bằng môi trường trong ao. Khi môi trường nước ổn định, cá ít bị dịch bệnh, gần như không phải dùng đến kháng sinh, hóa chất để phòng trị bệnh. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển mô hình chăn nuôi thủy sản bền vững, an toàn hơn cho cả người sản xuất và người tiêu dùng.
Khái niệm bán tuần hoàn được anh Hoàng dùng để gọi mô hình đã cải tiến từ hệ thống tuần hoàn RAS, tức Recirculating Aquaculture System. Cách làm này giúp giảm chi phí đầu tư và giá thành so với hệ thống tuần hoàn hoàn chỉnh. Anh Hoàng cho biết công nghệ bán tuần hoàn hiện cũng đang được nhiều nông dân áp dụng trong nuôi tôm.
Thiết kế bể tròn, tự động hút thải trong nuôi cá tầm
Ưu điểm rõ nhất của công nghệ bán tuần hoàn kết hợp vi sinh là khả năng phân hủy chất thải, kiểm soát khí độc và mầm bệnh. Nhờ vậy, lượng nước xả thải ra môi trường được giảm đến mức tối đa, đồng thời bảo đảm an toàn sinh học trong quá trình sản xuất. Các yếu tố như nhiệt độ, oxy và ánh sáng được quản lý tự động, giảm phụ thuộc vào thời tiết, tạo điều kiện thả nuôi với mật độ lớn và rút ngắn thời gian nuôi.
Tại trang trại của Công ty Ngọc Mai Trang, các bể nuôi cá tầm được thiết kế dạng bể tròn với đường kính từ 6-17,3m. Hệ thống bể được quy hoạch bài bản, phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cá. Với bể nhỏ đường kính 6m, độ sâu nước từ 80-90cm; còn bể lớn có độ sâu 1,3-1,5m.
Giữa mỗi bể nuôi có lắp hệ thống hút chất thải của cá, thức ăn dư và các tạp chất phát sinh trong quá trình nuôi. Hệ thống này được cài đặt bằng đồng hồ tự động. Mỗi ngày, thiết bị hút 8 lần, mỗi lần 15 phút, nhằm giữ cho nguồn nước trong bể luôn sạch, giúp cá sinh trưởng thuận lợi.
Ngoài hệ thống hút thải, trang trại còn lắp cảm biến tại các hồ nuôi. Thiết bị sẽ phát tín hiệu báo động nếu xảy ra sự cố như mất điện, sục khí hoặc thổi khí bị hư hỏng. Khi có cảnh báo, bộ phận kỹ thuật có thể xử lý, sửa chữa ngay để hạn chế thiệt hại.
Thiết kế bể hình tròn với đáy bể lõm hình cầu cũng là một điểm đáng chú ý. Cấu trúc này giúp tối ưu hóa việc gom và xử lý chất thải. Đồng thời, cá bơi liên tục theo hình tròn nên chất lượng thịt được đánh giá rắn chắc, ngon hơn so với hình thức nuôi trong bể vuông.
Nâng chất lượng cá thương phẩm, chủ động giống và đầu ra
Với mỗi bể cá theo thiết kế hiện tại, trang trại có thể nuôi đến 6 tấn cá/bể. Nguồn cá thương phẩm của Công ty TNHH Ngọc Mai Trang chủ yếu được xuất đi thị trường TP.Hồ Chí Minh, TP.Đà Lạt và các địa phương lân cận. Đây là các thị trường có nhu cầu ổn định đối với sản phẩm cá nước lạnh chất lượng cao.
Không chỉ đầu tư vào khâu nuôi thương phẩm, Công ty Ngọc Mai Trang cũng đã làm chủ công nghệ sản xuất giống cá tầm. Những con cá tầm bố mẹ nặng đến 20-30kg được nuôi trong các bể riêng biệt để lấy trứng, cung cấp con giống cho toàn bộ trang trại.
Sau quá trình ương giống, cá bột và cá thương phẩm có trọng lượng khác nhau sẽ được bố trí nuôi trong những bể khác nhau. Khi cá đạt trọng lượng từ 1,8kg trở lên, trang trại sẽ xuất bán ra thị trường. Cách tổ chức sản xuất theo từng giai đoạn giúp kiểm soát tốt hơn tốc độ tăng trưởng, môi trường nước và chất lượng đàn cá.
Việc làm chủ công nghệ bán tuần hoàn sử dụng vi sinh đã giúp Công ty Ngọc Mai Trang giảm giá thành chăn nuôi cá tầm, hạn chế dịch bệnh, giúp cá khỏe mạnh hơn và nâng chất lượng sản phẩm. Trung bình mỗi năm, công ty cung ứng ra thị trường 500-600 tấn cá thương phẩm và đang dự kiến tăng lên 1.000 tấn trong thời gian tới.
Từ thực tế tại Lâm Đồng, có thể thấy công nghệ đang trở thành yếu tố quyết định trong nuôi thủy sản nước lạnh. Khi chi phí đầu vào biến động và yêu cầu về an toàn thực phẩm ngày càng cao, mô hình bán tuần hoàn kết hợp vi sinh mở ra hướng đi đáng chú ý cho người nuôi cá tầm, vừa nâng hiệu quả kinh tế, vừa giảm áp lực lên môi trường.
