Sau khi thực hiện sáp nhập các đơn vị hành chính, tỉnh Phú Thọ đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc không gian phát triển với yêu cầu đặt ra rất rõ: quy hoạch phải đi trước, đồng bộ và đủ khả năng mở đường cho các nguồn lực mới. Trọng tâm hiện nay là rà soát, hoàn thiện hệ thống quy hoạch đô thị và nông thôn, từ đó tạo nền tảng cho quá trình phát triển theo hướng xanh, hiện đại và bền vững.
Trong bối cảnh địa giới hành chính có nhiều thay đổi, công tác quy hoạch không chỉ là thủ tục kỹ thuật mà còn là cơ sở pháp lý để tổ chức lại không gian sản xuất, dân cư, hạ tầng và dịch vụ. Nếu làm tốt, đây sẽ là chìa khóa giúp Phú Thọ hạn chế chồng chéo trong quản lý, khơi thông đầu tư và định hình rõ hơn vai trò của từng khu vực đô thị, nông thôn trong giai đoạn phát triển mới.
Hoàn thiện nền tảng quy hoạch sau sáp nhập
Để tạo cơ sở cho quá trình tái cấu trúc, UBND tỉnh Phú Thọ đã ban hành Quyết định số 2468/QĐ-UBND phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây được xem là văn bản định hướng quan trọng, đóng vai trò kim chỉ nam cho phát triển dài hạn của địa phương trong giai đoạn mới.
Theo định hướng mới, Phú Thọ hiện có 148 đơn vị hành chính cấp xã, bao gồm 15 phường và 133 xã. Điểm đáng chú ý trong lần rà soát này là việc phân loại, tổ chức lập quy hoạch được xác định theo từng nhóm cụ thể, nhằm tránh tình trạng lập quy hoạch trùng lặp hoặc không phù hợp với vai trò phát triển của từng địa bàn.
Trong 133 xã, có 57 xã được định hướng phát triển thành đô thị loại II, III nên sẽ không lập quy hoạch chung xã. Có 4 xã thuộc phạm vi quy hoạch Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình và được quản lý theo quy hoạch cấp vùng. 72 xã còn lại tiếp tục giữ vai trò nông thôn, bắt buộc phải lập mới quy hoạch chung để phù hợp với mô hình quản lý sau sáp nhập.
Về tiến độ, đối với 17 xã chưa có quy hoạch chung trước sáp nhập, công tác phê duyệt dự kiến hoàn thành trong quý IV/2026. Riêng 55 xã phải lập lại quy hoạch theo mô hình quản lý mới, tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành vào cuối năm 2027. Đây là khối lượng công việc lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, địa phương và đơn vị tư vấn để bảo đảm chất lượng quy hoạch.
Định hình hệ thống đô thị đa trung tâm
Cùng với quy hoạch nông thôn, Phú Thọ đang tái thiết hệ thống đô thị theo hướng đa trung tâm. Mục tiêu đến năm 2030, tỉnh có 4 đô thị loại II và 10 đô thị loại III. Tầm nhìn đến năm 2045, hệ thống đô thị tiếp tục được nâng lên với 8 đô thị loại II và 20 đô thị loại III.
Các đô thị trọng điểm như Việt Trì, Vĩnh Yên, Hòa Bình, Phúc Yên đang được rà soát, điều chỉnh quy hoạch tổng thể để phù hợp với địa giới hành chính mới. Việc cập nhật quy hoạch ở các đô thị này có ý nghĩa quan trọng, bởi đây là những khu vực có khả năng dẫn dắt phát triển, kết nối hạ tầng, dịch vụ, thương mại và không gian sống trong toàn tỉnh.
Đặc biệt, quy hoạch Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình cũng đang được điều chỉnh toàn diện để thích ứng với các tuyến giao thông chiến lược. Khi quy hoạch được hoàn thiện, khu vực này được kỳ vọng mở ra dư địa lớn để thu hút đầu tư, phát triển du lịch, dịch vụ và các không gian chức năng gắn với lợi thế cảnh quan hồ, núi và hệ sinh thái đặc thù.
Tỉnh cũng đang triển khai nhiều đồ án có tính đột phá như quy hoạch đô thị hai bên bờ sông Lô, phát triển đô thị theo mô hình TOD, tức lấy đầu mối giao thông công cộng làm trung tâm, tại các ga đường sắt, cùng các khu chức năng nghỉ dưỡng, sân golf. Những đồ án này được kỳ vọng trở thành các hạt nhân tăng trưởng mới, tạo động lực phát triển không chỉ cho đô thị mà còn cho vùng phụ cận.
Hướng tới làng thông minh, phố trong làng
Dù quyết tâm rất lớn, Phú Thọ vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn trong quá trình triển khai. Khối lượng công việc sau sáp nhập lớn, trong khi nguồn nhân lực, áp lực tài chính và dữ liệu bản đồ chưa đồng bộ là những vấn đề cần được tháo gỡ. Tuy vậy, lãnh đạo tỉnh khẳng định quan điểm xuyên suốt là phải đưa quy hoạch đi trước một bước, làm cơ sở cho phát triển dài hạn.
Ở khu vực đô thị hiện hữu, tỉnh tập trung chỉnh trang theo hướng xanh - sạch - đẹp. Các hạng mục được ưu tiên gồm cải tạo hạ tầng kỹ thuật, nâng cấp không gian công cộng, tăng diện tích cây xanh và từng bước xây dựng đô thị thông minh, đô thị sinh thái. Cách tiếp cận này cho thấy Phú Thọ không chỉ mở rộng đô thị về quy mô, mà còn chú trọng chất lượng sống và khả năng thích ứng với yêu cầu phát triển bền vững.
Một hướng đi quan trọng khác là khai thác hiệu quả không gian các dòng sông như sông Lô, sông Hồng, sông Đà. Đây là những trục cảnh quan, sinh thái và giao thông có giá trị, nếu được quy hoạch hợp lý có thể hình thành các không gian đô thị ven sông, khu dịch vụ, du lịch và các điểm nhấn công cộng, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của địa phương.
Tại khu vực nông thôn, Phú Thọ hướng tới mô hình xây dựng nông thôn mới nâng cao gắn với gìn giữ bản sắc văn hóa. Những yếu tố then chốt như hạ tầng số, hệ thống xử lý môi trường sẽ được đầu tư để hình thành các mô hình làng thông minh và phố trong làng. Đây là cách tiếp cận dung hòa giữa hiện đại hóa nông thôn và bảo tồn không gian sinh hoạt, văn hóa truyền thống của cộng đồng.
Quy hoạch là nhiệm vụ trước mắt và chiến lược lâu dài
Việc đẩy nhanh tiến độ lập, rà soát và điều chỉnh quy hoạch đang được Phú Thọ coi là nhiệm vụ cấp thiết sau sáp nhập. Tuy nhiên, ý nghĩa của công việc này không dừng ở việc hoàn thiện hồ sơ quản lý, mà còn là chiến lược để tổ chức lại không gian phát triển, nâng cao hiệu quả sử dụng đất đai, hạ tầng và nguồn lực xã hội.
Với định hướng đô thị đa trung tâm, chú trọng đô thị xanh, đô thị thông minh, đồng thời nâng cấp nông thôn theo hướng hiện đại nhưng vẫn giữ bản sắc, Phú Thọ đang đặt nền móng cho một giai đoạn phát triển mới. Mục tiêu cuối cùng là hiện thực hóa hình ảnh một địa phương xanh, đáng sống, có sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong tương lai.
