Dịch tả lợn châu Phi đã xuất hiện trở lại trên địa bàn đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, đặt công tác phòng, chống dịch trong chăn nuôi lợn vào tình thế phải hành động nhanh, đồng bộ và quyết liệt. Trong bối cảnh tổng đàn lợn của tỉnh đạt khoảng 300.000 con, mỗi ổ dịch phát sinh đều không chỉ là vấn đề của một hộ chăn nuôi hay một thôn, mà còn là phép thử đối với năng lực giám sát, khoanh vùng, xử lý và kiểm soát vận chuyển của cả hệ thống địa phương.
Ổ dịch mới nhất được ghi nhận tại hộ chăn nuôi của anh Đỗ Văn Quang, ở thôn Cái Bầu, đặc khu Vân Đồn. Ngay sau khi có kết quả xét nghiệm xác định dương tính với virus dịch tả lợn châu Phi, lực lượng chức năng đã tổ chức tiêu hủy toàn bộ đàn lợn của gia đình theo đúng quy định. Cùng thời điểm, khu vực chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi và vùng phụ cận được vệ sinh, tiêu độc, khử trùng để hạn chế tối đa nguy cơ mầm bệnh phát tán ra môi trường xung quanh.
Ổ dịch tại thôn Cái Bầu và yêu cầu xử lý ngay từ đầu
Việc phát hiện ổ dịch tại thôn Cái Bầu cho thấy dịch tả lợn châu Phi vẫn là mối đe dọa trực tiếp đối với hoạt động chăn nuôi lợn ở Quảng Ninh. Khi kết quả xét nghiệm đã xác định dương tính, biện pháp tiêu hủy đàn lợn mắc bệnh là khâu bắt buộc nhằm cắt đứt nguồn lây. Đây là bước xử lý có tính quyết định, bởi nếu chậm trễ, virus có thể tiếp tục tồn tại trong chuồng trại, dụng cụ chăn nuôi, chất thải hoặc các khu vực phụ cận, từ đó làm tăng nguy cơ lây lan sang các hộ xung quanh.
Trong công tác dập dịch, xử lý lợn nhiễm bệnh theo đúng quy trình là yêu cầu then chốt. Lợn bị nhiễm dịch được xử lý theo đúng quy trình để tránh lây lan, như thông tin ghi nhận tại hiện trường. Ảnh: Nguyễn Thành. Cùng với tiêu hủy, việc vệ sinh, tiêu độc, khử trùng chuồng trại và dụng cụ chăn nuôi có vai trò làm giảm áp lực mầm bệnh trong môi trường. Nếu chỉ tiêu hủy đàn lợn mà không làm sạch nơi chăn nuôi, nguy cơ tái phát hoặc lan truyền vẫn còn hiện hữu.
Trường hợp hộ chăn nuôi của anh Đỗ Văn Quang cũng cho thấy tầm quan trọng của việc giám sát dịch bệnh ở cấp cơ sở. Dịch bệnh trong chăn nuôi thường phát sinh từ những dấu hiệu ban đầu tại từng hộ, từng khu chuồng. Khi người dân, thú y cơ sở và chính quyền địa phương phối hợp kịp thời, việc lấy mẫu xét nghiệm, xác định nguyên nhân và triển khai biện pháp xử lý sẽ được rút ngắn, qua đó hạn chế thiệt hại cho cả cộng đồng chăn nuôi.
Vân Đồn ghi nhận ổ dịch thứ hai từ đầu tháng 4 đến nay
Ổ dịch tại thôn Cái Bầu là ổ dịch thứ hai xuất hiện tại Vân Đồn kể từ đầu tháng 4 đến nay. Trước đó, dịch bệnh đã xảy ra tại thôn Điền Xá, ảnh hưởng đến 8 hộ chăn nuôi. Việc liên tiếp ghi nhận ổ dịch trong cùng địa bàn cho thấy nguy cơ lây lan không thể xem nhẹ, nhất là khi dịch tả lợn châu Phi có thể gây thiệt hại lớn nếu không được kiểm soát ngay từ giai đoạn đầu.
Trước diễn biến đó, chính quyền địa phương đã nhanh chóng triển khai đồng bộ các biện pháp khoanh vùng, dập dịch. Việc cấp phát 500 lít hóa chất và 8,5 tấn vôi bột cho các khu vực có dịch là biện pháp cụ thể nhằm phục vụ tiêu độc, khử trùng trên diện rộng. Hóa chất và vôi bột được sử dụng tại các khu vực chuồng trại, lối ra vào, điểm có nguy cơ ô nhiễm, qua đó góp phần làm giảm khả năng tồn lưu và phát tán mầm bệnh.
Ở những địa bàn có dịch, khoanh vùng không chỉ là xác định phạm vi địa lý, mà còn là thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ các hoạt động có khả năng làm dịch lan rộng. Điều này bao gồm giám sát đàn lợn trong khu vực, hướng dẫn hộ chăn nuôi vệ sinh chuồng trại, kiểm soát nguồn thức ăn, dụng cụ, phương tiện ra vào và kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường. Khi ổ dịch đã xuất hiện tại nhiều điểm, sự nhất quán trong chỉ đạo và thực hiện ở từng thôn, từng khu dân cư càng trở nên quan trọng.
Siết chặt vận chuyển, giết mổ và kinh doanh để chặn đường lây lan
Cùng với xử lý ổ dịch, công tác kiểm soát địa bàn tại Vân Đồn được siết chặt, đặc biệt là yêu cầu không để xảy ra tình trạng vận chuyển lợn bệnh, lợn nghi mắc bệnh ra khỏi vùng dịch. Đây là giải pháp then chốt bởi hoạt động vận chuyển, nếu thiếu kiểm soát, có thể đưa mầm bệnh từ nơi phát sinh sang vùng chăn nuôi khác. Trong điều kiện nhiều hộ chăn nuôi vẫn hoạt động theo quy mô nông hộ, nhỏ lẻ, khả năng bảo đảm an toàn sinh học còn hạn chế, nguy cơ lây lan qua con giống, phương tiện, người ra vào chuồng trại hoặc sản phẩm động vật càng cần được phòng ngừa.
UBND tỉnh Quảng Ninh đã ban hành Văn bản số 1495/UBND-TC, yêu cầu các sở, ngành, địa phương tiếp tục tập trung chỉ đạo quyết liệt công tác phòng, chống dịch tả lợn châu Phi. Nội dung chỉ đạo này phản ánh yêu cầu không được chủ quan trước dịch bệnh, đồng thời đặt trách nhiệm rõ hơn cho từng cấp, từng lực lượng tham gia kiểm soát dịch. Khi tổng đàn lợn của tỉnh đạt khoảng 300.000 con, việc bảo vệ đàn vật nuôi không chỉ liên quan đến sản lượng chăn nuôi, mà còn gắn trực tiếp với sinh kế của người dân và sự ổn định của thị trường thực phẩm tại địa phương.
Theo yêu cầu của tỉnh, các lực lượng chức năng phải tăng cường kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ hoạt động vận chuyển, giết mổ, kinh doanh động vật và sản phẩm động vật. Những hành vi giết mổ lợn bệnh, lợn không rõ nguồn gốc phải bị xử lý nghiêm vì vừa gây mất an toàn thực phẩm, vừa làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh. Đây là nội dung đặc biệt quan trọng, bởi khi dịch phát sinh, tâm lý bán chạy, giết mổ lén hoặc che giấu tình trạng đàn lợn có thể làm công tác phòng, chống dịch trở nên phức tạp hơn.
Chăn nuôi an toàn sinh học là lớp phòng vệ từ từng hộ dân
Bên cạnh các biện pháp hành chính và chuyên môn, Quảng Ninh yêu cầu các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền về chăn nuôi an toàn sinh học. Với những hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, an toàn sinh học không phải là khái niệm xa vời, mà bắt đầu từ những việc rất cụ thể như vệ sinh chuồng trại, hạn chế người và phương tiện không cần thiết ra vào khu nuôi, sử dụng dụng cụ riêng cho từng khu vực, theo dõi sức khỏe đàn lợn và báo ngay khi có dấu hiệu bất thường. Khi các biện pháp này được duy trì thường xuyên, nguy cơ mầm bệnh xâm nhập hoặc lây lan sẽ được giảm bớt.
Việc hướng dẫn người dân kê khai chăn nuôi cũng là một nội dung đáng chú ý. Kê khai giúp chính quyền và cơ quan chuyên môn nắm được quy mô đàn, vị trí chăn nuôi, biến động đàn lợn và mức độ rủi ro trên từng địa bàn. Trong tình huống có dịch, dữ liệu từ kê khai là cơ sở để tổ chức giám sát, khoanh vùng, hỗ trợ tiêu độc, khử trùng và xử lý đàn lợn mắc bệnh hoặc nghi mắc bệnh một cách kịp thời.
Các địa phương cũng được yêu cầu chủ động giám sát, phát hiện và báo cáo dịch bệnh. Đây là mắt xích có ý nghĩa quyết định, bởi dịch bệnh càng được phát hiện sớm thì phạm vi xử lý càng hẹp, chi phí dập dịch càng giảm và khả năng bảo vệ các đàn lợn khỏe mạnh càng cao. Ngược lại, nếu có tình trạng giấu dịch hoặc chậm báo cáo, mầm bệnh có thêm thời gian lan rộng, gây thiệt hại lớn hơn cho người chăn nuôi và gây áp lực cho lực lượng phòng, chống dịch.
Tổ chống dịch cấp thôn và yêu cầu tiêu hủy trong vòng 24 giờ
Một điểm nhấn trong chỉ đạo của Quảng Ninh là yêu cầu các địa phương phải thành lập tổ chống dịch tại từng thôn, khu dân cư. Cách làm này đưa lực lượng phòng, chống dịch xuống gần nhất với hộ chăn nuôi, nơi phát sinh và cần xử lý tình huống nhanh nhất. Tổ chống dịch ở cấp thôn, khu dân cư có thể hỗ trợ tuyên truyền, giám sát, ghi nhận thông tin, phối hợp tiêu độc, khử trùng và báo cáo kịp thời lên cấp có thẩm quyền.
Đặc biệt, việc tiêu hủy lợn mắc bệnh, nghi mắc bệnh phải được bảo đảm trong vòng 24 giờ kể từ khi có kết quả xét nghiệm hoặc xác minh dịch tễ. Mốc thời gian 24 giờ cho thấy yêu cầu rất rõ về tốc độ xử lý. Trong phòng, chống dịch tả lợn châu Phi, chậm trễ dù chỉ trong thời gian ngắn cũng có thể làm tăng nguy cơ phát tán mầm bệnh qua hoạt động chăm sóc, vận chuyển, giết mổ hoặc tiếp xúc gián tiếp với môi trường chuồng trại.
Cùng với đó, tỉnh yêu cầu xử lý nghiêm các trường hợp giấu dịch, chậm báo cáo, vận chuyển, buôn bán lợn bệnh hoặc vứt xác lợn chết ra môi trường. Đây không chỉ là biện pháp răn đe, mà còn nhằm bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng chăn nuôi. Một hành vi thiếu trách nhiệm có thể khiến nỗ lực khoanh vùng, dập dịch của nhiều lực lượng bị ảnh hưởng, đồng thời làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường và mất an toàn thực phẩm.
Việc dịch tả lợn châu Phi tái xuất tại Vân Đồn là lời nhắc nhở rằng phòng, chống dịch bệnh trong chăn nuôi cần được duy trì liên tục, không chỉ khi đã có ổ dịch. Với đàn lợn khoảng 300.000 con, Quảng Ninh đang đứng trước yêu cầu vừa xử lý dứt điểm các điểm dịch hiện có, vừa củng cố hệ thống giám sát, kiểm soát vận chuyển, giết mổ và chăn nuôi an toàn sinh học. Sự chủ động của chính quyền, lực lượng chức năng và từng hộ chăn nuôi sẽ là yếu tố quyết định để hạn chế thiệt hại, bảo vệ sinh kế người dân và giữ an toàn cho ngành chăn nuôi địa phương.
