Một loài sinh vật hoàn toàn mới vừa được các nhà khoa học Mỹ ghi danh từ một mẫu hóa thạch từng bị bỏ quên trong bảo tàng. Loài này được đặt tên là Eosphorosuchus lacrimosa, có thể hiểu là cá sấu bình minh than khóc, một đại diện rất cổ xưa trong lịch sử tiến hóa của dòng dõi cá sấu.
Theo nghiên cứu vừa công bố trên tạp chí khoa học Proceedings of the Royal Society B, phát hiện này không đến từ một cuộc khai quật mới, mà từ việc xem xét lại một mẫu vật đã nằm trong bộ sưu tập của Bảo tàng Lịch sử tự nhiên Yale Peabody, Mỹ. Mẫu hóa thạch được khai quật từ năm 1948 tại Ghost Ranch, tức Trang Trại Ma, ở bang New Mexico, Mỹ.
Mẫu vật cũ mở ra một loài mới
Nhóm nghiên cứu do tiến sĩ Bhart-Anjan Bhullar, nhà cổ sinh vật học tại Đại học Yale và Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Yale Peabody, dẫn đầu, đã xác định mẫu vật này thuộc về một loài chưa từng được ghi nhận. Sinh vật cổ đại đó từng sống trên Trái Đất cách đây 210 triệu năm, vào kỷ Tam Điệp.
Điểm đáng chú ý là hóa thạch của Eosphorosuchus lacrimosa không phải hiện vật mới được phát hiện ngoài thực địa. Nó đã được đưa về từ năm 1948, nhưng chỉ sau quá trình nghiên cứu lại bằng góc nhìn cổ sinh vật học hiện đại, giá trị khoa học của mẫu vật mới được nhận diện đầy đủ. Trường hợp này cho thấy nhiều bộ sưu tập bảo tàng vẫn còn chứa đựng những dữ liệu chưa được khai thác hết.
Địa điểm khai quật cũng khiến phát hiện trở nên đặc biệt. Ghost Ranch, nghĩa là Trang Trại Ma, là một địa danh gắn với những câu chuyện u ám, các tin đồn về ma quỷ và những vụ giết người bí ẩn ở bang New Mexico. Chính bối cảnh này đã góp phần tạo nên tên loài mang sắc thái than khóc.
Ý nghĩa tên gọi cá sấu bình minh than khóc
Tên chi Eosphorosuchus có nghĩa là cá sấu bình minh. Cách gọi này phản ánh vị trí cổ xưa của nhóm sinh vật trong lịch sử tiến hóa của dòng dõi cá sấu, thuộc giai đoạn được xem như buổi bình minh của nhánh bò sát này.
Trong khi đó, phần tên loài lacrimosa mang nghĩa than khóc. Theo nhóm nghiên cứu, ý tưởng đặt tên này bắt nguồn từ địa điểm tìm thấy hóa thạch là Trang Trại Ma. Sự kết hợp giữa một nhánh cá sấu cổ đại và địa danh nhiều màu sắc huyền bí đã tạo nên tên gọi vừa giàu tính khoa học, vừa gợi hình.
Dù được gọi theo hướng liên hệ với cá sấu, Eosphorosuchus lacrimosa không phải hình ảnh quen thuộc của cá sấu hiện đại sống dưới nước với thân hình nặng nề. Những mô tả giải phẫu từ nghiên cứu cho thấy đây là một loài bò sát săn mồi nhanh nhẹn, có cơ thể thích nghi với lối sống trên cạn trong hệ sinh thái kỷ Tam Điệp.
Kẻ săn mồi nhanh nhẹn của kỷ Tam Điệp
Eosphorosuchus lacrimosa được mô tả là một kẻ săn mồi chạy nhanh, có đôi chân sau to khỏe, trong khi đôi chân trước nhỏ và mảnh hơn. Cấu trúc này cho thấy khả năng vận động linh hoạt, khác với dáng vẻ thường được liên tưởng ở các loài cá sấu ngày nay.
Loài bò sát cổ đại này còn có mõm ngắn, hộp sọ được gia cố chắc chắn và hệ cơ hàm phát triển tốt. Những đặc điểm đó phù hợp với khả năng tạo ra cú đớp rất mạnh, giúp nó ngoạm chặt con mồi lớn. Trong hình dung của các nhà nghiên cứu, Eosphorosuchus lacrimosa là một thành viên đáng chú ý trong mạng lưới săn mồi của hệ sinh thái cổ đại.
Tư liệu đồ họa đi kèm nghiên cứu mô tả Eosphorosuchus lacrimosa ở bên trái, bị một loài cá sấu cổ đại khác là Hesperosuchus agilis ở bên phải quấy rầy gần xác một con Coelophysis. Hình ảnh do Julio Lacerda thực hiện giúp gợi lại bối cảnh cạnh tranh và săn mồi trong môi trường sống cách đây hàng trăm triệu năm.
Giá trị của các bộ sưu tập bảo tàng
Tiến sĩ Bhullar nhấn mạnh với Sci-News rằng, ngoài cấu tạo giải phẫu độc đáo và lịch sử bảo tồn đặc biệt, mẫu vật này còn chứng minh tiềm năng của các bộ sưu tập bảo tàng hiện có trong việc tiếp tục hé lộ những hiểu biết mới về lịch sử sự sống.
Nhận định này có ý nghĩa quan trọng đối với cổ sinh vật học. Không phải mọi phát hiện lớn đều bắt đầu từ một hố khai quật mới. Đôi khi, các hóa thạch đã nằm yên trong kho lưu trữ nhiều thập kỷ vẫn có thể cung cấp bằng chứng quan trọng nếu được tiếp cận bằng phương pháp nghiên cứu phù hợp và đặt trong hệ thống phân loại được cập nhật.
Việc xác định Eosphorosuchus lacrimosa cũng bổ sung một mảnh ghép cho bức tranh về hệ sinh thái kỷ Tam Điệp phong phú ở khu vực ngày nay là Bắc Mỹ. Đây là nơi các loài cá sấu cổ đại khác từng được tìm thấy, cho thấy sự đa dạng của các nhánh bò sát săn mồi trong giai đoạn rất sớm của lịch sử tiến hóa.
Từ một mẫu hóa thạch khai quật năm 1948 ở Trang Trại Ma, Eosphorosuchus lacrimosa đã được đưa ra ánh sáng sau 210 triệu năm. Phát hiện này không chỉ ghi danh một loài mới, mà còn nhắc lại vai trò bền bỉ của bảo tàng trong việc lưu giữ và mở khóa những trang sử sâu xa của sự sống trên Trái Đất.
