Trồng dưa lê đang trở thành hướng chuyển đổi cây trồng hiệu quả tại thôn Bản Vền, xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai, nơi nhiều chân ruộng chua trũng từng cho năng suất lúa thấp, thậm chí có thời điểm bị bỏ hoang. Với giá bán dao động từ 25.000 - 40.000 đồng/kg, bình quân mỗi sào dưa người dân có lãi từ 7 đến 10 triệu đồng, cao gấp 3 - 4 lần so với trồng lúa trước đây.
Những ngày này, các ruộng dưa lê ở cánh đồng thôn Bản Vền đang bước vào vụ thu hoạch. Trên những thửa ruộng vốn khó canh tác, cây dưa lê sinh trưởng tốt, cho quả đều, tạo nguồn thu ổn định hơn cho nhiều hộ dân. Sự thay đổi này không chỉ nằm ở một loại cây trồng mới, mà còn thể hiện cách làm nông nghiệp có định hướng, có kỹ thuật và bám sát nhu cầu thị trường.
Trồng dưa lê trên chân ruộng chua trũng
Trước đây, người dân Bản Vền chủ yếu trồng lúa. Tuy nhiên, do đặc điểm đất chua, trũng và thường xuyên ngập úng, hiệu quả sản xuất không cao. Năng suất lúa thấp khiến nhiều hộ gặp khó trong việc duy trì thu nhập từ đồng ruộng. Một số diện tích canh tác kém hiệu quả dần không còn được khai thác đúng mức.
Từ thực tế đó, chính quyền địa phương và cán bộ nông nghiệp đã kiên trì vận động bà con chuyển đổi sang cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Việc lựa chọn cây trồng thay thế không thực hiện vội vàng, mà qua nhiều lần khảo sát điều kiện đất đai, khí hậu và khả năng chăm sóc của người dân. Sau quá trình đánh giá, dưa lê được chọn để đưa vào sản xuất.
Điểm đáng chú ý là việc chuyển đổi ở Bản Vền không diễn ra theo kiểu mạnh ai nấy làm. Ngay từ đầu, người dân được hướng dẫn theo quy trình, từ khâu cải tạo đất, lên luống, chọn giống đến bón phân, chăm sóc. Cách làm này giúp hạn chế rủi ro khi đưa cây trồng mới vào những chân ruộng trước đây vốn không thuận lợi cho sản xuất lúa.
Kỹ thuật canh tác làm thay đổi tư duy sản xuất
Trong quá trình canh tác, nhiều kỹ thuật mới lần đầu được áp dụng tại địa phương. Người dân được hướng dẫn phủ nilon để giữ ẩm, hạn chế cỏ dại; bấm ngọn đúng thời điểm nhằm tăng tỷ lệ đậu quả; đồng thời nhận biết sớm dấu hiệu sâu bệnh để xử lý kịp thời. Những kỹ thuật này tuy không quá phức tạp, nhưng đòi hỏi người trồng phải tuân thủ đúng thời điểm và chăm sóc thường xuyên.
Các buổi hướng dẫn được tổ chức ngay tại ruộng, giúp bà con quan sát trực tiếp và thực hành trên diện tích sản xuất của mình. Nhờ đó, kiến thức kỹ thuật không dừng ở lý thuyết, mà nhanh chóng được áp dụng vào từng luống dưa, từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Đây là yếu tố quan trọng giúp việc trồng dưa lê tại Bản Vền đạt kết quả rõ rệt.
Sự đồng hành của cán bộ kỹ thuật cũng góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ chỗ chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống, bà con từng bước chuyển sang cách làm bài bản hơn, biết tính toán chi phí, năng suất, đầu ra và hiệu quả kinh tế. Đối với vùng sản xuất từng gặp khó vì điều kiện đất đai, sự thay đổi về tư duy này có ý nghĩa không kém việc thay đổi giống cây trồng.
Hiệu quả kinh tế cao hơn trồng lúa
Dưa lê được đánh giá phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng ở Bản Vền. Cây có thời gian sinh trưởng ngắn, tương đối dễ chăm sóc nếu được hướng dẫn đúng kỹ thuật. So với cây lúa trên những chân ruộng chua trũng, dưa lê cho hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều lần, giúp người dân tận dụng lại diện tích đất từng kém hiệu quả.
Với mức giá bán dao động từ 25.000 - 40.000 đồng/kg và đầu ra tương đối ổn định, bình quân mỗi sào dưa người dân có lãi từ 7 đến 10 triệu đồng. Mức thu này gấp 3 - 4 lần so với trồng lúa trước đây. Con số này cho thấy chuyển đổi cây trồng không chỉ là giải pháp tình thế, mà có thể trở thành hướng phát triển sinh kế nếu được tổ chức sản xuất phù hợp.
Đối với các hộ dân Bản Vền, nguồn thu từ dưa lê mang lại sự chủ động hơn trong mùa vụ. Những chân ruộng trước kia khó tạo ra giá trị nay trở thành diện tích sản xuất hàng hóa. Khi hiệu quả được nhìn thấy ngay trên đồng ruộng, người dân có thêm niềm tin để tiếp tục đầu tư công chăm sóc, học kỹ thuật mới và mở rộng sản xuất theo hướng có kế hoạch.
Gắn sản xuất với thị trường tiêu thụ
Không chỉ hỗ trợ kỹ thuật, ngành nông nghiệp địa phương còn đồng hành cùng bà con trong việc kết nối thị trường và định hướng sản xuất theo nhu cầu tiêu thụ. Đây là khâu quan trọng, bởi hiệu quả của trồng dưa lê không chỉ phụ thuộc vào năng suất, mà còn nằm ở khả năng bán được sản phẩm với mức giá ổn định.
Thời gian tới, xã Bát Xát sẽ tiếp tục mở rộng diện tích trồng dưa lê, đồng thời đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật và xây dựng liên kết tiêu thụ sản phẩm. Nếu các khâu sản xuất, chăm sóc và tiêu thụ tiếp tục được tổ chức đồng bộ, mô hình này có thể giúp nhiều hộ dân khai thác tốt hơn quỹ đất nông nghiệp từng bị hạn chế bởi điều kiện tự nhiên.
Từ những ruộng lúa kém hiệu quả đến các luống dưa lê đang vào vụ thu hoạch, câu chuyện ở Bản Vền cho thấy chuyển đổi cây trồng cần bắt đầu từ thực tế địa phương, có sự hướng dẫn kỹ thuật và gắn với thị trường. Với mức lãi 7 đến 10 triệu đồng mỗi sào, cây dưa lê đang mở ra cơ hội tăng thu nhập bền vững hơn cho người dân trên vùng đất chua trũng của Lào Cai.
