Tại cơ sở nuôi ong ở ấp Trường An, xã Trường Khánh, huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng cũ, hàng trăm thùng ong được sắp đặt ngay ngắn, liên tục cho mật. Không chỉ là nơi đặt đàn ong, đây còn là điểm sơ chế, đóng gói để anh Nguyễn Minh Tùng đưa sản phẩm đến khách hàng ở nhiều địa phương trong cả nước.
Từ một người học công nghệ thông tin, anh Tùng đã rẽ sang nông nghiệp bằng số vốn ban đầu chỉ 15 triệu đồng. Sau nhiều lần thất bại, mô hình nuôi ong đa tầng của anh dần hình thành, mở rộng thành cơ sở có doanh thu 300-500 triệu đồng mỗi tháng, đồng thời tạo thêm hướng chuyển giao kỹ thuật cho người dân địa phương.
Rẽ hướng từ công nghệ thông tin sang nghề nuôi ong
Năm 2013, anh Tùng tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin tại một trường cao đẳng ở Cần Thơ. Tuy nhiên, niềm đam mê nông nghiệp khiến anh không đi theo con đường đã học. Năm 2015, với 15 triệu đồng tích cóp, anh mua 10 thùng ong để bắt đầu nuôi thử.
Những ngày đầu khởi nghiệp không hề thuận lợi. Do thiếu kinh nghiệm, anh liên tiếp thất bại 8 lần. Sai sót xuất hiện ở nhiều khâu, từ thiết kế thùng nuôi, lựa chọn vùng đặt ong đến quy trình chăm sóc đàn. Với nghề nuôi ong, mỗi lỗi nhỏ đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe đàn ong, khả năng lấy mật và hiệu quả kinh tế của cả vụ.
Không bỏ cuộc, anh Tùng tìm đọc tài liệu trong và ngoài nước, vừa học vừa quan sát thực tế tại địa phương. Từ đó, anh điều chỉnh thiết kế thùng, thay đổi cách chăm sóc để phù hợp hơn với khí hậu nơi nuôi. Những lít mật đầu tiên được anh mang tặng bạn bè, người thân và nhận lại phản hồi tích cực. Đây là động lực để anh tiếp tục mở rộng quy mô.
Mô hình hai tầng giúp ong tích mật ổn định
Từ vài thùng ong ban đầu, anh Tùng phát triển lên 350 đàn ong mật. Năm 2017, anh thành lập công ty và áp dụng thùng nuôi hai tầng. Trong thiết kế này, tầng dưới dành cho ong sinh sản, tầng trên là nơi ong tích mật, giúp tách biệt tương đối giữa khu vực phát triển đàn và khu vực khai thác sản phẩm.
Theo anh Tùng, cách làm này giúp mật chín tự nhiên, đạt độ tinh khiết trên 90%, đồng thời hạn chế tác động trực tiếp đến đàn ong khi thu hoạch. Khi đàn ong ít bị xáo trộn, khả năng duy trì sản lượng cũng ổn định hơn. Đây là yếu tố quan trọng đối với một cơ sở phải cung ứng mật đều đặn ra thị trường.
Bên cạnh cấu trúc hai tầng, thùng nuôi còn được cải tiến để thoát nhiệt tốt, giúp ong vẫn hoạt động trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Trung bình mỗi thùng cho 7-10 kg mật mỗi tháng. Thời gian khai thác kéo dài 6-8 tháng mỗi năm, tập trung vào hai mùa cao điểm từ tháng 1 đến tháng 7 và từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau.
Trong quá trình vận hành, anh Tùng cùng đội ngũ kỹ thuật thường xuyên kiểm tra thang di trùng và tình trạng đàn ong. Ngoài mật dạng lỏng, cơ sở còn làm mật bánh tổ, một dạng sản phẩm được xuất khẩu qua Hàn Quốc. Việc đa dạng hóa cách khai thác cho thấy mô hình không chỉ dừng ở nuôi ong lấy mật truyền thống mà đã hướng tới chế biến và thị trường có yêu cầu cao hơn.
Đầu tư sơ chế, xây chuỗi sản phẩm từ mật ong
Năm 2019, anh Tùng đầu tư hàng trăm triệu đồng xây dựng xưởng sơ chế hiện đại. Hệ thống thiết bị gồm máy hạ thủy phần, máy lọc, máy đóng gói và một số khâu phục vụ bảo quản, hoàn thiện sản phẩm. Khoản đầu tư này giúp cơ sở chủ động hơn về chất lượng, mẫu mã và khả năng đáp ứng đơn hàng.
Từ nguồn mật thu được, cơ sở phát triển nhiều sản phẩm như mật ong nguyên chất, nước mật ong tắc, sáp ong. Mỗi tháng, cơ sở cung ứng 1-2 tấn mật với giá 440.000 đồng mỗi lít. Doanh thu đạt 300-500 triệu đồng mỗi tháng, lợi nhuận ở mức 25-30%.
Để ổn định nguồn nguyên liệu, anh Tùng còn liên kết với hai cơ sở nuôi ong khác. Cách làm này giúp giảm áp lực khi nhu cầu tăng, đồng thời tạo mối liên kết giữa các hộ, cơ sở trong cùng lĩnh vực. Với ngành hàng phụ thuộc nhiều vào mùa hoa, thời tiết và sức khỏe đàn ong, việc có thêm nguồn cung liên kết là một giải pháp quan trọng để giữ nhịp sản xuất.
Mở rộng sang ong dú và chuyển giao kỹ thuật
Không chỉ nuôi ong mật, anh Tùng còn phát triển hơn 1.000 đàn ong dú. Đây là loài cho mật có hương thơm đặc biệt, giá bán khoảng 3 triệu đồng mỗi lít. Việc nuôi thêm ong dú giúp cơ sở có dòng sản phẩm giá trị cao, phục vụ nhóm khách hàng khác với mật ong thông thường.
Bên cạnh sản xuất, anh Tùng bán giống, đào tạo kỹ thuật và chuyển giao mô hình nuôi ong cho người dân. Anh cũng tham gia các dự án cộng đồng tại địa phương. Từ kinh nghiệm thất bại của mình, anh đúc kết rằng người mới vào nghề cần chuẩn bị kỹ từ dụng cụ, vị trí đặt ong đến cách chăm sóc giai đoạn đầu.
Theo anh, người mới có thể bắt đầu với thùng gỗ nuôi ong, chi phí khoảng 500.000 đồng mỗi bộ. Vị trí đặt thùng cần gần nguồn mật và phấn hoa. Sau khi mua giống, giai đoạn đầu có thể cho ong ăn mật cũ hoặc đường, rồi để đàn ong tự kiếm ăn khi đã ổn định. Khi sáp bịt kín lỗ tổ, người nuôi có thể tiến hành thu hoạch mật.
Ngoài cách mua giống sẵn, người dân có thể dẫn dụ ong bằng thùng xốp hoặc gốc cây trong vườn để tiết kiệm vốn. Cách làm này phù hợp với những người muốn thử nghiệm quy mô nhỏ trước khi đầu tư lớn hơn, nhất là trong bối cảnh nuôi ong đòi hỏi sự kiên trì và hiểu biết nhất định về tập tính đàn.
Trong thời gian tới, anh Nguyễn Minh Tùng đặt mục tiêu mở rộng quy mô, đồng thời đẩy mạnh phân phối sản phẩm qua các kênh thương mại điện tử và hệ thống siêu thị nông sản sạch. Từ 10 thùng ong ban đầu đến mô hình nuôi ong đa tầng, câu chuyện của anh cho thấy khi kỹ thuật, sự bền bỉ và tư duy thị trường được kết hợp, nghề nuôi ong có thể trở thành hướng làm nông nghiệp hiệu quả.
