Từ một mẻ tôm khô đầu tiên khoảng 80 kg không bán được, hành trình khởi nghiệp của anh Nguyễn Trường Hải, ở xã Tam Giang, cho thấy con đường nâng giá trị con tôm địa phương không chỉ dựa vào nguồn nguyên liệu sẵn có, mà còn cần sự bền bỉ, uy tín và khả năng thích ứng với thị trường. Sinh ra trong gia đình làm nghề nuôi trồng thủy sản, anh sớm quen với con tôm quê nhà, hiểu được giá trị của nguồn nguyên liệu và những khó khăn của người dân khi đầu ra phụ thuộc nhiều vào thu mua thô.
Năm 2021, anh Hải bắt đầu khởi nghiệp bằng việc thu mua tôm của người dân địa phương. Đây là bước đi ban đầu nhằm tích lũy vốn, kinh nghiệm và quan trọng hơn là xây dựng niềm tin trong quan hệ mua bán. Từ hoạt động thu mua, anh dần nắm bắt nhu cầu thị trường, chất lượng nguyên liệu, cách bảo quản, thời điểm tiêu thụ và những yêu cầu ngày càng cao của khách hàng. Chính nền tảng này tạo tiền đề để anh chuyển sang chế biến sâu sau hai năm, đưa con tôm từ dạng nguyên liệu thành các sản phẩm có giá trị cao hơn.
Từ nghề quen thuộc đến quyết định chế biến sâu
Với một người sinh ra trong gia đình làm nghề nuôi trồng thủy sản, con tôm không phải là điều xa lạ với anh Nguyễn Trường Hải. Tuy nhiên, quen với nguyên liệu khác với việc đưa sản phẩm ra thị trường. Khi còn thu mua tôm, anh có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với người nuôi, hiểu rõ sự vất vả trong sản xuất và cũng nhận ra rằng nếu chỉ bán nguyên liệu, giá trị gia tăng thường không cao. Việc chế biến sâu vì vậy trở thành hướng đi phù hợp để nâng giá trị sản phẩm, đồng thời tạo thêm cơ hội tiêu thụ ổn định cho nguồn tôm tại địa phương.
Sau hai năm tích lũy, anh Hải mạnh dạn đầu tư hàng trăm triệu đồng mua máy móc, phát triển các mặt hàng như tôm khô, chả tôm, bánh phồng tôm và tôm sú cấp đông. Đây là quyết định không đơn giản với một cơ sở khởi nghiệp, bởi chế biến thủy sản đòi hỏi kiểm soát chất lượng ở nhiều khâu, từ lựa chọn nguyên liệu, sơ chế, chế biến, bảo quản đến bao bì và phân phối. Mỗi sản phẩm lại có yêu cầu riêng: tôm khô cần giữ được độ ngọt và hương vị tự nhiên; chả tôm cần độ kết dính, hương vị ổn định; bánh phồng tôm cần mẫu mã và chất lượng đồng đều; tôm sú cấp đông cần quy trình bảo quản phù hợp.
Tuy vậy, khi bước vào thị trường, sản phẩm của anh phải cạnh tranh với nhiều thương hiệu lớn. Đây là thách thức thường gặp của các cơ sở nhỏ khi chuyển từ sản xuất quen thuộc sang kinh doanh có nhãn hàng. Thị trường không chỉ nhìn vào nguồn gốc nguyên liệu, mà còn đánh giá độ ổn định, bao bì, kênh bán hàng, khả năng giao hàng và niềm tin của khách. Với anh Hải, giai đoạn đầu vì thế vừa là thử nghiệm sản phẩm, vừa là quá trình học cách lắng nghe phản hồi của thị trường.
Anh Nguyễn Trường Hải luôn theo sát các khâu sản xuất để đem đến sản phẩm chất lượng cho khách hàng. Ảnh: An Minh
Mẻ tôm khô khoảng 80 kg không bán được và bài học giữ mối
Mẻ tôm khô đầu tiên khoảng 80 kg không bán được là thử thách lớn đối với anh Hải. Sản phẩm làm ra nhưng chưa có khách hàng, chưa có hệ thống phân phối và chưa được thị trường nhận diện. Không chờ đợi tại địa phương, anh mang sản phẩm lên TP HCM, đi từng chợ, từng cửa hàng để chào bán. Việc tự đi tìm đầu ra giúp anh trực tiếp nghe ý kiến của người mua, hiểu cách người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm và nhận ra khoảng cách giữa sản xuất tốt với bán hàng thành công.
Anh từng chia sẻ: "Thời gian đầu tôi không được quyết định giá, khách trả bao nhiêu bán bấy nhiêu, gần như hòa vốn để giữ mối". Câu nói này phản ánh thực tế của nhiều người khởi nghiệp trong lĩnh vực nông sản, thủy sản: khi thương hiệu chưa có, người bán thường phải chấp nhận biên lợi nhuận rất thấp, thậm chí gần như hòa vốn, để sản phẩm có cơ hội xuất hiện trên kệ hàng và trong bữa ăn của khách. Với anh Hải, việc giữ mối lúc đó quan trọng không kém lợi nhuận, bởi mỗi khách hàng chấp nhận thử sản phẩm đều có thể trở thành kênh giới thiệu cho những lần bán tiếp theo.
Phải mất gần một năm, sản phẩm mới dần được thị trường chấp nhận. Khoảng thời gian này cho thấy sự kiên trì là yếu tố quyết định. Một sản phẩm chế biến từ tôm, dù có nguồn nguyên liệu tốt, vẫn cần thời gian để chứng minh chất lượng qua từng lô hàng, từng lần giao dịch và từng phản hồi của khách. Trong quá trình đó, nếu chạy theo sản lượng hoặc hạ chất lượng để giảm chi phí, cơ sở dễ đánh mất niềm tin vừa mới xây dựng. Vì vậy, giai đoạn khó khăn ban đầu trở thành bài học quan trọng trong chiến lược phát triển sau này của anh Hải.
Chọn chất lượng thay vì chạy theo số lượng
Rút kinh nghiệm từ giai đoạn đầu, anh Hải không chạy theo số lượng mà tập trung vào chất lượng. Anh nói không với hóa chất, phụ gia tạo màu hay độ dai, đồng thời cải tiến mẫu mã và quy trình sản xuất. Lựa chọn này có ý nghĩa đặc biệt trong lĩnh vực thực phẩm, nơi niềm tin của khách hàng được xây dựng từ sự an toàn, hương vị ổn định và cảm nhận thật về nguyên liệu. Khi sản phẩm giữ được đặc trưng tự nhiên, người mua có lý do để quay lại, còn đại lý có cơ sở để tiếp tục phân phối.
Sự kiên định này giúp sản lượng tăng dần, từ vài kg mỗi tháng lên hàng chục, rồi hàng trăm kg khi có đầu ra ổn định. Con số tăng trưởng theo từng nấc nhỏ phản ánh cách phát triển thận trọng: không mở rộng quá nhanh khi thị trường chưa chắc chắn, nhưng cũng không dừng lại khi sản phẩm đã có tín hiệu tích cực. Với các cơ sở chế biến quy mô nhỏ, sự ổn định thường quan trọng hơn tốc độ tăng trưởng nóng, bởi mỗi sai sót về chất lượng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín đã mất nhiều thời gian xây dựng.
Trong suốt quá trình mở rộng, anh Hải luôn theo sát các khâu sản xuất để đem đến sản phẩm chất lượng cho khách hàng. Việc người sáng lập trực tiếp kiểm soát quy trình giúp cơ sở giữ được định hướng ban đầu, nhất là khi sản phẩm ngày càng nhiều và số lượng đơn hàng tăng. Từ thu mua nguyên liệu, chế biến đến hoàn thiện sản phẩm, mỗi khâu đều tác động đến hương vị cuối cùng. Đây cũng là cách anh chuyển kinh nghiệm gắn bó với con tôm quê nhà thành lợi thế cạnh tranh cụ thể.
Sự hỗ trợ khởi nghiệp và bước chuyển thành công ty
Song song với nỗ lực tự thân, anh Hải nhận được sự hỗ trợ từ các chương trình khởi nghiệp tại địa phương. Những chương trình này giúp anh hoàn thiện sản phẩm và kết nối thị trường. Với một cơ sở mới, hỗ trợ không chỉ nằm ở vốn hay kỹ thuật, mà còn ở khả năng tiếp cận thông tin, chuẩn hóa bao bì, nâng cao năng lực giới thiệu sản phẩm và mở rộng quan hệ với các kênh tiêu thụ. Khi sản phẩm địa phương được đặt trong hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp, cơ hội đi xa sẽ lớn hơn.
Khi nhu cầu tăng, anh mở rộng quy mô, đầu tư thêm máy móc, phương tiện thu mua và chuyển từ hộ kinh doanh sang thành lập công ty. Bước chuyển này cho thấy hoạt động sản xuất đã vượt qua phạm vi nhỏ lẻ. Việc thành lập công ty giúp cơ sở có điều kiện tổ chức sản xuất bài bản hơn, giao dịch thuận lợi hơn với đối tác, đồng thời tạo nền tảng cho việc phát triển nhiều dòng sản phẩm. Đây cũng là dấu mốc quan trọng trong quá trình chuyên nghiệp hóa một mô hình khởi nghiệp từ nông nghiệp địa phương.
Hiện cơ sở của anh Hải cung ứng hơn 4 tấn tôm sú cấp đông cho các xí nghiệp, cửa hàng; đồng thời tiêu thụ hơn 500 kg tôm khô và khoảng 200 kg chả tôm mỗi tháng qua hệ thống đại lý, mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Những con số này cho thấy sản phẩm đã có đầu ra đa dạng, không phụ thuộc vào một kênh duy nhất. Trong đó, kênh bán hàng online đóng góp khoảng 30% doanh số, giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng trên cả nước. Với hàng chế biến từ thủy sản, việc mở rộng qua mạng xã hội và sàn thương mại điện tử giúp rút ngắn khoảng cách giữa cơ sở sản xuất địa phương với người tiêu dùng ở nhiều nơi.
Tạo việc làm, giữ nguyên liệu địa phương và nâng giá trị con tôm
Cơ sở của anh Hải hiện tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động với thu nhập khoảng 9 triệu đồng mỗi tháng, cùng 20 lao động thời vụ thu nhập khoảng 6 triệu đồng. Đây là tác động kinh tế đáng chú ý ở cấp cộng đồng. Một mô hình chế biến thành công không chỉ mang lại doanh thu cho chủ cơ sở, mà còn tạo thêm việc làm, giúp lao động địa phương có thu nhập ổn định hơn, đặc biệt trong các khâu sơ chế, chế biến, đóng gói và hỗ trợ sản xuất theo mùa vụ.
Những năm gần đây, sản phẩm của anh ngày càng được biết đến rộng rãi, nhiều thời điểm không đủ hàng để bán. Dù mở rộng sản xuất, anh Hải vẫn giữ định hướng sử dụng nguyên liệu chất lượng, chủ yếu là tôm sinh thái từ địa phương. Theo anh, đây là yếu tố quan trọng giúp sản phẩm giữ được hương vị đặc trưng và tạo niềm tin với khách hàng. Việc gắn sản phẩm chế biến với nguồn nguyên liệu địa phương còn góp phần tạo bản sắc riêng, bởi khách hàng không chỉ mua tôm khô hay chả tôm, mà còn tìm kiếm hương vị gắn với vùng nuôi cụ thể.
Cơ sở của anh Hải tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Ảnh: An Minh
Hiện tôm khô của cơ sở đạt chứng nhận OCOP 3 sao, được công nhận là sản phẩm nông nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh năm 2025. Ngoài tôm khô, chả tôm và tôm sú cấp đông, anh còn phát triển thêm bánh phồng tôm để đa dạng sản phẩm. Việc có thêm sản phẩm mới giúp cơ sở mở rộng lựa chọn cho khách hàng, tận dụng tốt hơn nguồn nguyên liệu và giảm rủi ro khi nhu cầu ở từng nhóm hàng thay đổi. Tổng doanh thu mỗi năm đạt khoảng 10 tỷ đồng, lợi nhuận hơn 10%, cho thấy mô hình đã hình thành dòng tiền ổn định sau giai đoạn khởi đầu nhiều khó khăn.
Giải thưởng, khát vọng xuất khẩu và ý tưởng làng nghề
Với những kết quả đạt được, anh Hải được trao giải thưởng Lương Định Của năm 2025 cùng nhiều bằng khen của địa phương. Đây là sự ghi nhận cho nỗ lực khởi nghiệp từ nông nghiệp, đặc biệt là cách anh biến một sản phẩm từng không bán được thành hàng hóa có thị trường, có chứng nhận và có khả năng tạo việc làm. Từ góc nhìn phát triển nông thôn, trường hợp này cho thấy người trẻ nếu bám sát lợi thế bản địa và kiên trì nâng chất lượng sản phẩm có thể tạo ra giá trị mới ngay trên quê hương.
Anh cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục mở rộng sản xuất, hướng đến đưa sản phẩm từ con tôm sinh thái Cà Mau ra thị trường nước ngoài. Mục tiêu này đòi hỏi cơ sở tiếp tục giữ vững chất lượng, ổn định quy trình và xây dựng niềm tin với khách hàng. Dù chặng đường phía trước còn nhiều yêu cầu khắt khe hơn so với thị trường trong nước, định hướng này phù hợp với quá trình phát triển của một cơ sở đã có nền tảng sản phẩm, kênh tiêu thụ và nhận diện nhất định.
Ngoài ra, anh Hải ấp ủ kế hoạch xây dựng làng nghề tôm khô gắn với du lịch cộng đồng. Mô hình này không chỉ giúp quảng bá sản phẩm mà còn tạo thêm sinh kế, tăng thu nhập cho người dân địa phương. Khi hoạt động chế biến được kết nối với trải nghiệm cộng đồng, câu chuyện về con tôm, người làm nghề và vùng nguyên liệu có thể được truyền tải trực tiếp đến du khách. Đây là hướng đi giúp sản phẩm không chỉ được bán như một món hàng, mà còn mang theo câu chuyện văn hóa sản xuất của địa phương.
Từ 80 kg tôm khô ế hàng đến doanh thu mỗi năm đạt khoảng 10 tỷ đồng, hành trình của anh Nguyễn Trường Hải là câu chuyện về sự kiên trì, lựa chọn chất lượng và cách nâng giá trị cho con tôm sinh thái Cà Mau. Thành công ấy không đến từ một bước nhảy nhanh, mà được xây dựng qua từng mối hàng, từng cải tiến sản phẩm, từng quyết định giữ uy tín với khách hàng và từng cơ hội tạo sinh kế cho lao động địa phương.
