Cục Biển và Hải đảo Việt Nam, thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, vừa có buổi làm việc với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức, gọi tắt là GIZ, nhằm trao đổi và định hướng hợp tác trong năm 2026 cũng như giai đoạn 2026-2030. Trọng tâm của cuộc làm việc là tăng cường phối hợp trong quản trị biển bền vững, kiểm soát rác thải nhựa đại dương và thúc đẩy phát triển kinh tế biển xanh.
Cuộc trao đổi diễn ra trong bối cảnh quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo đang được đặt trong yêu cầu mới: vừa bảo vệ hệ sinh thái biển, vừa khai thác hợp lý các giá trị kinh tế biển, đồng thời nâng cao năng lực điều phối liên ngành. Với Việt Nam, một quốc gia có không gian biển rộng và nhiều hoạt động sinh kế, kinh tế gắn với biển, việc mở rộng hợp tác quốc tế trong lĩnh vực này có ý nghĩa thiết thực đối với tiến trình phát triển bền vững.
Hoàn thiện thể chế là nền tảng của quản trị biển bền vững
Theo Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam Nguyễn Quốc Toản, cơ quan này hiện đang tập trung hoàn thiện thể chế, chính sách về tài nguyên, môi trường biển và hải đảo. Một nhiệm vụ trọng tâm là sửa đổi Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2026. Đây là nội dung có tính nền tảng, bởi hệ thống pháp luật là cơ sở để tổ chức quản lý, giám sát, sử dụng và bảo vệ không gian biển một cách thống nhất.
Cùng với quá trình sửa đổi luật, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam cũng đang tổng kết Nghị quyết 36-NQ/TW về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam. Việc tổng kết Nghị quyết 36-NQ/TW không chỉ nhằm đánh giá kết quả đã đạt được, mà còn giúp nhận diện những vấn đề cần tiếp tục điều chỉnh trong giai đoạn mới. Từ đó, các chính sách về kinh tế biển, bảo vệ môi trường biển, quản lý tài nguyên và ứng phó với các thách thức liên quan đến biển có thể được định hình rõ hơn.
Trong quản trị biển, hoàn thiện chính sách không chỉ là sửa đổi văn bản pháp luật. Đó còn là quá trình làm rõ trách nhiệm giữa các ngành, các cấp, giữa quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế và bảo tồn hệ sinh thái. Khi các quy định được thiết kế đầy đủ, có khả năng thực thi và phù hợp với thực tế, việc kiểm soát rác thải nhựa đại dương, quản lý dữ liệu biển hay phát triển các mô hình kinh tế biển xanh sẽ có cơ sở vững chắc hơn.
Cục Biển và Hải đảo Việt Nam đề xuất các hướng hợp tác trọng tâm với GIZ
Trên nền tảng hợp tác hiệu quả trong thời gian qua, Cục Biển và Hải đảo Việt Nam đề xuất GIZ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ trong một số lĩnh vực trọng tâm. Trước hết là hoàn thiện khung thể chế, chính sách về quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo. Đây là lĩnh vực cần sự tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh các mô hình quản trị biển hiện đại đều nhấn mạnh cách tiếp cận tổng hợp, liên ngành và dựa trên dữ liệu.
Lĩnh vực thứ hai được nhấn mạnh là kiểm soát, giảm thiểu rác thải nhựa đại dương. Rác thải nhựa đại dương là vấn đề môi trường có tính xuyên biên giới, chịu tác động từ nhiều nguồn phát sinh trên đất liền, ven biển và hoạt động trên biển. Vì vậy, giải pháp không thể chỉ dừng ở thu gom cuối nguồn, mà cần bao gồm giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, cải thiện quản lý chất thải và thay đổi mô hình sản xuất, tiêu dùng theo hướng tuần hoàn.
Cục Biển và Hải đảo Việt Nam cũng đề xuất hợp tác trong xây dựng, vận hành hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý tổng hợp, liên ngành. Trong lĩnh vực biển và hải đảo, dữ liệu có vai trò đặc biệt quan trọng. Cơ sở dữ liệu đầy đủ, cập nhật và có khả năng chia sẻ sẽ hỗ trợ quá trình hoạch định chính sách, giám sát môi trường, đánh giá nguồn lực, đồng thời giúp các cơ quan quản lý phối hợp hiệu quả hơn.
Ngoài ra, các nội dung như thúc đẩy mô hình kinh tế biển xanh, tăng cường chuyển giao công nghệ, chia sẻ tri thức và huy động nguồn lực tài chính cũng được đặt ra. Những nội dung này cho thấy hợp tác Việt Nam-GIZ không chỉ tập trung vào xử lý ô nhiễm, mà hướng tới cách tiếp cận rộng hơn: biến bảo vệ môi trường biển thành một phần của chiến lược phát triển bền vững, trong đó tăng trưởng kinh tế đi cùng trách nhiệm sinh thái.
GIZ khẳng định quan hệ hợp tác bền chặt với Việt Nam
Đại diện GIZ, ông Daniel Herrmann, Trưởng Khối Chính sách Khí hậu, khẳng định mối quan hệ hợp tác bền chặt với Bộ Nông nghiệp và Môi trường nói chung, cũng như với Cục Biển và Hải đảo Việt Nam nói riêng. Theo ông Daniel Herrmann, thông qua các chương trình, dự án, GIZ đã hỗ trợ Việt Nam thực hiện các mục tiêu về bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển bao trùm.
Những nội dung hợp tác này gắn với các thách thức mang tính toàn cầu. Bảo vệ môi trường biển không còn là nhiệm vụ riêng của một quốc gia, bởi rác thải nhựa, suy giảm hệ sinh thái, biến đổi khí hậu và áp lực khai thác tài nguyên đều có liên hệ với nhau. Việc GIZ tiếp tục phối hợp với Việt Nam cho thấy tầm quan trọng của các cơ chế hợp tác kỹ thuật, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ năng lực trong giải quyết những vấn đề phức tạp này.
Đối với Việt Nam, hợp tác với các tổ chức quốc tế như GIZ có thể hỗ trợ quá trình chuyển hóa mục tiêu chính sách thành hoạt động cụ thể. Các dự án kỹ thuật, nếu được thiết kế phù hợp, sẽ giúp kiểm nghiệm mô hình, nâng cao năng lực cán bộ, hỗ trợ xây dựng dữ liệu, đồng thời tạo thêm kênh huy động nguồn lực. Đây là những yếu tố cần thiết để các mục tiêu về quản trị biển bền vững không chỉ nằm trên văn bản, mà được triển khai trong thực tiễn.
Dự án 3RproMar và định hướng kiểm soát rác thải nhựa đại dương
Một trong những dấu ấn hợp tác nổi bật giữa hai bên là dự án “Giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế để bảo vệ môi trường biển và rạn san hô”, có tên gọi 3RproMar. Dự án giai đoạn I được triển khai tại nhiều quốc gia trong khu vực, trong đó có Việt Nam. Đến nay, giai đoạn I đã hoàn thành và đang trong giai đoạn tổng kết, đóng gói.
Tên gọi của dự án thể hiện rõ ba hướng tiếp cận quan trọng: giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế. Đây là các nguyên tắc phù hợp với mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải được nhìn nhận không chỉ là vấn đề cần xử lý, mà còn là dòng vật chất cần được quản lý hiệu quả ngay từ khâu phát sinh. Đối với rác thải nhựa đại dương, cách tiếp cận này đặc biệt cần thiết, bởi khi nhựa đã đi vào môi trường biển, chi phí thu gom và phục hồi môi trường thường rất lớn.
Việc dự án 3RproMar giai đoạn I hoàn thành và chuyển sang tổng kết, đóng gói có ý nghĩa quan trọng. Tổng kết giúp hệ thống hóa kết quả, nhận diện bài học và đánh giá khả năng nhân rộng. Đóng gói kết quả cũng là bước cần thiết để các mô hình, công cụ hoặc phương pháp đã triển khai có thể được chuyển giao, tham khảo và áp dụng trong các chương trình tiếp theo.
Trên cơ sở kết quả đạt được, hai bên thống nhất tiếp tục thúc đẩy triển khai giai đoạn II của dự án 3RproMar. Giai đoạn II sẽ tập trung vào các giải pháp kiểm soát và giảm thiểu rác thải nhựa đại dương gắn với mô hình kinh tế tuần hoàn. Đây là định hướng cho thấy trọng tâm hợp tác không chỉ là xử lý hậu quả của ô nhiễm, mà còn là thay đổi cách quản lý dòng thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và giảm áp lực lên môi trường biển.
Giai đoạn 2026-2030: tăng cường năng lực, thúc đẩy kinh tế biển xanh
Đáng chú ý, trong giai đoạn 2026-2030, dự án sẽ hỗ trợ kỹ thuật và tăng cường năng lực cho Cục Biển và Hải đảo Việt Nam trong các lĩnh vực then chốt như kiểm soát rác thải nhựa đại dương và phát triển kinh tế biển xanh. Hỗ trợ kỹ thuật có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện công cụ quản lý, nâng cao năng lực chuyên môn và thúc đẩy phương thức làm việc dựa trên bằng chứng.
Kinh tế biển xanh là hướng phát triển đặt yêu cầu cân bằng giữa khai thác lợi ích kinh tế và bảo vệ nền tảng tự nhiên của biển. Trong cách tiếp cận này, môi trường biển không phải là yếu tố phụ trợ, mà là điều kiện để các ngành kinh tế biển phát triển lâu dài. Vì vậy, giảm ô nhiễm nhựa, bảo tồn tài nguyên và tăng năng lực quản trị đều là những mắt xích có liên quan trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng.
Dự án 3RproMar giai đoạn II cũng được kỳ vọng góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác khu vực ASEAN về quản trị biển. Đây là điểm đáng chú ý, bởi các vấn đề biển và đại dương thường vượt ra ngoài phạm vi quản lý của từng quốc gia. Khi Việt Nam tăng cường năng lực thể chế, dữ liệu, kỹ thuật và mô hình thực hành, khả năng tham gia, đóng góp và phối hợp trong các khuôn khổ khu vực sẽ được củng cố.
Từ góc độ quản lý nhà nước, hợp tác trong giai đoạn 2026-2030 có thể giúp kết nối nhiều nhiệm vụ cùng lúc: sửa đổi chính sách, nâng cao năng lực thực thi, phát triển hệ thống thông tin, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tăng cường phối hợp quốc tế. Sự kết nối này rất quan trọng vì quản trị biển bền vững không thể dựa vào một giải pháp đơn lẻ. Nó đòi hỏi sự đồng bộ giữa pháp luật, nguồn lực, dữ liệu, công nghệ và nhận thức xã hội.
Mở rộng hợp tác vì mục tiêu phát triển bền vững và thịnh vượng
Buổi làm việc giữa Cục Biển và Hải đảo Việt Nam và GIZ tiếp tục khẳng định quyết tâm phối hợp của hai bên trong việc mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ hợp tác. Mục tiêu chung được đặt ra là bảo vệ môi trường biển, phát triển bền vững và thịnh vượng. Đây cũng là định hướng phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, khi biển vừa là không gian sinh tồn, vừa là không gian phát triển kinh tế, đồng thời là khu vực chịu nhiều sức ép từ ô nhiễm và biến đổi khí hậu.
Với những nội dung đã được trao đổi, hợp tác Việt Nam-GIZ trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030 cho thấy một hướng tiếp cận khá toàn diện: hoàn thiện chính sách, kiểm soát rác thải nhựa đại dương, phát triển dữ liệu, thúc đẩy kinh tế biển xanh và tăng cường năng lực quản trị. Nếu các định hướng này được triển khai hiệu quả, chúng sẽ góp phần tạo nền tảng vững chắc hơn cho quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo của Việt Nam trong thời gian tới.
