TP Cần Thơ đang triển khai kế hoạch phát triển làng nghề, ngành nghề nông thôn giai đoạn 2026-2030, với kỳ vọng tạo thêm động lực cho khu vực nông thôn, nơi nhiều nghề truyền thống vẫn đang gắn bó trực tiếp với đời sống, việc làm và bản sắc văn hóa của người dân.
Trên nền tảng thực hiện Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội cùng nhiều quyết định, chiến lược của Chính phủ về phát triển ngành nghề nông thôn, kế hoạch vừa được UBND TP Cần Thơ ban hành không chỉ đặt mục tiêu tăng giá trị kinh tế cho sản phẩm làng nghề, mà còn hướng đến bảo tồn giá trị truyền thống, thúc đẩy kinh tế xanh, phát triển du lịch cộng đồng và nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn.
Từ bảo tồn giá trị truyền thống đến phát triển kinh tế nông thôn
Theo định hướng của thành phố, bảo tồn và phát triển làng nghề không đơn thuần là duy trì một hoạt động sản xuất lâu đời. Đây còn là giải pháp quan trọng để giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương, tạo thêm việc làm tại chỗ và hình thành các sản phẩm có khả năng cạnh tranh trên thị trường. Khi làng nghề được tổ chức lại theo hướng bài bản, người dân có thêm cơ hội chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết, nâng chất lượng sản phẩm và mở rộng đầu ra.
Các làng nghề tại Cần Thơ sẽ được phát triển theo hướng gắn với nhu cầu thị trường, ứng dụng công nghệ số, tăng cường liên kết sản xuất, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là những yêu cầu ngày càng quan trọng đối với ngành nghề nông thôn, bởi sản phẩm thủ công, sản phẩm đặc trưng địa phương muốn đi xa cần đáp ứng đồng thời yếu tố chất lượng, câu chuyện văn hóa, sự ổn định về nguồn cung và phương thức tiêu thụ hiện đại.
Đến năm 2030, Cần Thơ đặt mục tiêu bảo tồn và phát triển hiệu quả các làng nghề đã được công nhận; công nhận thêm ít nhất 2 làng nghề mới gắn với du lịch nông thôn; trên 50% làng nghề hoạt động hiệu quả; 30% làng nghề có gian hàng thương mại điện tử; ít nhất 10% làng nghề có sản phẩm OCOP. Thành phố cũng hướng đến việc phần lớn lao động trong làng nghề được đào tạo nghề, tiếp cận công nghệ thông tin và nâng cao kỹ năng sản xuất.
Nghề thủ công mở rộng sinh kế cho lao động nông thôn
Thực tế tại Cần Thơ cho thấy, nhiều mô hình ngành nghề nông thôn đã bước đầu phát huy hiệu quả trong tạo việc làm, tăng thu nhập và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm. Theo kế hoạch năm 2026, Chi cục Phát triển nông thôn và Kiểm lâm TP Cần Thơ sẽ khảo sát các làng nghề, nghề truyền thống trên địa bàn như khóm Cầu Đúc, trồng trầu, đan đát, nghề thủ công mỹ nghệ và các sản phẩm OCOP, từ đó xây dựng giải pháp hỗ trợ phù hợp với từng nhóm ngành nghề.
Một mô hình đáng chú ý là HTX thương mại và Dịch vụ Nông nghiệp Thanh Triều ở ấp 4, xã Vĩnh Thuận Đông, được thành lập từ tháng 10/2025. Anh Nguyễn Thanh Tiềm, Giám đốc HTX thương mại và Dịch vụ Nông nghiệp Thanh Triều cho biết, đơn vị hiện sản xuất hơn 10 loại sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ các nguyên liệu như dây giấy, dây mây, dây cối và lục bình. Các mặt hàng chủ lực gồm ghế, bệ ngồi, khung gương, thùng, sọt và kệ trang trí.
Mỗi tháng, HTX cung ứng khoảng 7.000-8.000 sản phẩm cho thị trường. Ngoài tiêu thụ trong nước, sản phẩm của HTX còn được xuất khẩu sang Mỹ, Nhật Bản thông qua liên kết gia công với doanh nghiệp đối tác. Mô hình này đang tạo việc làm cho khoảng 40 lao động nông thôn, trong đó có nhiều người nhận nguyên liệu về gia công tại nhà, nhờ đó có thêm nguồn thu nhập ổn định từ 3-8 triệu đồng mỗi tháng.
Theo anh Tiềm, sản xuất thủ công mỹ nghệ đã góp phần tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có tại địa phương, đồng thời tạo việc làm cho phụ nữ và lao động nhàn rỗi ở nông thôn. Tuy nhiên, HTX vẫn gặp khó khăn trong khâu vận chuyển và liên kết tiêu thụ. Lục bình sợi có kích thước cồng kềnh nên chi phí vận chuyển khá cao. Vì vậy, HTX mong được hỗ trợ máy nén ép để giảm thể tích hàng hóa, tối ưu chi phí logistics, đồng thời được kết nối thêm doanh nghiệp để mở rộng đầu ra cho sản phẩm.
Từ câu chuyện của HTX thương mại và Dịch vụ Nông nghiệp Thanh Triều có thể thấy, ngành nghề nông thôn nếu được hỗ trợ đúng điểm nghẽn sẽ tạo ra sinh kế phù hợp với điều kiện địa phương. Nghề thủ công không đòi hỏi người lao động phải rời quê đi làm xa, có thể tổ chức sản xuất linh hoạt tại hộ gia đình, nhưng vẫn cần liên kết thị trường, cải tiến kỹ thuật và giảm chi phí trung gian để phát triển bền vững hơn.
Làng trầu Vĩnh Thuận Đông gắn sản xuất với du lịch cộng đồng
Bên cạnh thủ công mỹ nghệ, nhiều làng nghề truyền thống tại Cần Thơ cũng đang được quan tâm bảo tồn theo hướng kết hợp du lịch trải nghiệm. Làng trầu ở xã Vĩnh Thuận Đông là một trong những điểm nhấn đặc sắc. Dù trải qua nhiều thay đổi về địa giới hành chính, tên gọi làng trầu Vĩnh Thuận Đông vẫn được người dân địa phương gìn giữ như niềm tự hào của vùng chuyên canh trầu lớn nhất miền Tây.
Nghề trồng trầu nơi đây đã tồn tại hơn 60 năm, gắn liền với phong tục cưới hỏi, lễ Tết và đời sống văn hóa của người Nam bộ. Nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, đặc biệt là nguồn nước ngọt từ sông Hậu, lá trầu ở Vị Thủy có màu vàng xanh đặc trưng, vị cay nồng và được thị trường ưa chuộng. Ngoài tiêu thụ tại các tỉnh, thành trong nước, lá trầu còn được xuất khẩu sang Campuchia và Đài Loan (Trung Quốc).
Hiện nhiều hộ dân trong làng duy trì từ vài trăm đến hàng nghìn nọc trầu. Mỗi tháng có ba đợt thu hoạch, tạo nguồn thu nhập khá cao cho người dân. Theo tính toán, một công trầu có thể cho thu nhập hơn 100 triệu đồng mỗi năm, vượt xa nhiều loại cây trồng truyền thống khác. Đây là cơ sở quan trọng để địa phương tiếp tục khuyến khích người dân gìn giữ nghề, đồng thời nâng giá trị sản phẩm theo hướng đa dạng hóa.
Ông Nguyễn Văn Đời, Giám đốc HTX Trầu Vàng cho biết, năm 2019, nghề trồng trầu tại ấp 5, xã Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang (cũ), nay là ấp 5B, xã Vĩnh Thuận Đông, TP Cần Thơ, được công nhận là nghề truyền thống. Sau đó, người dân liên kết thành lập HTX Trầu Vàng với gần 30 thành viên sản xuất trên diện tích gần 20 ha. Hiện nay, HTX cung ứng khoảng 90.000 ốp trầu mỗi tháng cho thị trường; vào dịp Tết, nhu cầu tăng gấp nhiều lần, giá bán cũng cao hơn ngày thường.
Không dừng lại ở thị trường lá trầu tươi phục vụ lễ cưới, lễ hội, HTX Trầu Vàng và người dân địa phương còn quan tâm đến hướng nghiên cứu chế biến tinh dầu, xà bông và sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ lá trầu. Nếu các sản phẩm chế biến được phát triển phù hợp, làng trầu có thêm cơ hội kéo dài chuỗi giá trị, giảm phụ thuộc vào tiêu thụ nguyên liệu thô và tăng khả năng tham gia các chương trình sản phẩm đặc trưng địa phương.
Du lịch làng nghề trở thành sản phẩm đặc trưng nông thôn
Cùng với sản xuất nông nghiệp, xã Vĩnh Thuận Đông định hướng phát triển làng trầu thành điểm du lịch cộng đồng. Theo ông Phạm Văn Bằng, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Vĩnh Thuận Đông, xã đã xây dựng đề án phát triển làng trầu gắn với du lịch trải nghiệm. Hiện toàn xã có trên 200 hộ trồng trầu xanh với có 32 ha.
Theo định hướng này, du khách đến làng trầu có thể tham quan vườn trầu, trải nghiệm hái lá, têm trầu, tìm hiểu sự tích trầu cau và thưởng thức các sản phẩm chế biến từ trầu. Những hoạt động trải nghiệm không chỉ giúp tăng giá trị kinh tế cho nghề trồng trầu mà còn góp phần kể lại câu chuyện văn hóa dân gian, tạo thêm việc làm và dịch vụ phụ trợ cho người dân địa phương.
Ông Lâm Văn Út, Phó Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn và Kiểm lâm TP Cần Thơ nhìn nhận, phát triển ngành nghề nông thôn là giải pháp quan trọng để khai thác tiềm năng khu vực nông thôn, nâng cao giá trị sản phẩm làng nghề, tạo sinh kế và cải thiện đời sống người dân. Theo ông, phát triển làng nghề cần gắn với nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu; đồng thời thúc đẩy du lịch làng nghề trở thành sản phẩm đặc trưng vùng nông thôn.
Với kế hoạch giai đoạn 2026-2030, Cần Thơ đang đặt làng nghề vào một không gian phát triển rộng hơn, nơi sản xuất, văn hóa, thương mại điện tử, OCOP và du lịch cộng đồng có thể bổ trợ cho nhau. Khi các mô hình được hỗ trợ đúng nhu cầu, làng nghề nông thôn không chỉ được gìn giữ như ký ức truyền thống, mà còn có thể trở thành động lực kinh tế bền vững cho người dân địa phương.
