Trà mãng cầu xiêm Minh Châu Trà Vinh đang trở thành một câu chuyện khởi nghiệp đáng chú ý ở vùng đất Vĩnh Long, khi những cây mãng cầu xiêm từng gần như bị bỏ quên dưới tán dừa được đưa vào chế biến, xây dựng thương hiệu và xuất khẩu sang thị trường Úc.
Đứng sau mô hình này là chị Mai Duy Hạnh, sinh năm 1985, Giám đốc Công ty TNHH Minh Châu Trà Vinh. Từ một cựu cán bộ Hội Phụ nữ có 16 năm công tác tại huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang cũ, nay là tỉnh An Giang, chị đã chọn một lối rẽ nhiều thử thách: rời công việc ổn định để về Trà Vinh cũ, nay là Vĩnh Long, khởi nghiệp từ nông sản địa phương. Câu chuyện không chỉ dừng ở một sản phẩm OCOP, mà còn mở ra hướng liên kết vùng nguyên liệu, tạo việc làm cho phụ nữ và đồng bào Khmer tại chỗ.
Hành trình xây dựng thương hiệu trà mãng cầu xiêm xuất khẩu Úc
Sau đại dịch Covid-19, mong muốn lớn nhất của chị Hạnh là gia đình sớm được sum họp, bởi chồng chị công tác tại tỉnh Trà Vinh cũ, nay là Vĩnh Long. Năm 2024, chị quyết định xin nghỉ việc để về địa phương này đồng hành cùng chồng và bắt đầu một hành trình mới. Quyết định ấy không dễ dàng, nhất là với một người đã có nhiều năm gắn bó với công tác Hội Phụ nữ, nhưng lại trở thành bước ngoặt đưa chị đến với nghề chế biến nông sản.
Tại vùng đất mới, chị nhận thấy nhiều vườn dừa có trồng xen mãng cầu xiêm. Tuy nhiên, loại cây này lâu nay ít được người dân chăm sóc đúng mức, thậm chí có nơi quả chín rụng mà không được thu hái. Nhìn thấy tiềm năng từ nguồn nguyên liệu sẵn có, tháng 5/2024, sau thời gian nghiên cứu, chị Hạnh bắt tay vào sản xuất trà mãng cầu xiêm.
Giai đoạn đầu, cơ sở của chị chủ yếu gia công sản phẩm cho các đơn vị lớn tại Hà Nội và TP.HCM. Theo chị Hạnh, giá gia công thấp, trong khi sản phẩm sau đó được đối tác bán ra thị trường với mức giá cao hơn nhiều. Sự chênh lệch này khiến chị nhận ra rằng nếu chỉ làm gia công, giá trị gia tăng của nông sản địa phương khó ở lại với người sản xuất và vùng nguyên liệu. Từ đó, chị quyết tâm xây dựng một thương hiệu riêng.
Bước ngoặt lớn đến vào tháng 12/2025, khi chị thành lập Công ty TNHH Minh Châu Trà Vinh tại phường Trà Vinh, tỉnh Vĩnh Long. Việc chuyển từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp giúp cơ sở vượt qua rào cản về hóa đơn VAT, một yếu tố từng khiến nhiều đối tác lớn từ chối hợp tác. Cùng với tư cách pháp lý rõ ràng, doanh nghiệp có điều kiện hoàn thiện cơ sở vật chất, chuẩn hóa quy trình, thực hiện đầy đủ chế độ bảo hiểm cho công nhân và đáp ứng yêu cầu khắt khe hơn từ thị trường.
Từ mãng cầu xiêm dưới tán dừa đến sản phẩm OCOP
Bước ngoặt của trà mãng cầu xiêm Minh Châu không chỉ nằm ở bao bì hay thương hiệu, mà trước hết ở cách doanh nghiệp tổ chức lại chuỗi giá trị. Chất lượng trà phụ thuộc lớn vào nguồn trái tươi, vì vậy chị Hạnh đã đến từng nhà vườn vận động nông dân thay đổi cách chăm sóc cây mãng cầu xiêm. Từ chỗ cây được trồng xen nhưng ít được quan tâm, bà con bắt đầu cải tạo vườn, chăm sóc bài bản hơn vì đã có doanh nghiệp cam kết bao tiêu đầu ra.
Đến nay, vùng nguyên liệu liên kết của công ty đã mở rộng lên tới 15ha. Trung bình mỗi tháng, doanh nghiệp tiêu thụ ổn định khoảng 7 tấn trái mãng cầu xiêm cho nông dân. Với các nhà vườn, điều này có ý nghĩa thiết thực: một loại cây từng bị xem nhẹ nay trở thành nguồn thu nhập đều đặn, góp phần cải thiện sinh kế trong mô hình canh tác dưới tán dừa.
Giữa thị trường cạnh tranh ngày càng rõ nét, Minh Châu Trà Vinh chọn hướng đi riêng trong chế biến. Thay vì sản xuất công nghiệp 100%, chị Hạnh kết hợp máy móc với phương pháp sao trà thủ công bằng bếp củi, không chỉ sấy hoàn toàn bằng máy. Cách làm này được lựa chọn nhằm giữ hương thơm đặc trưng của sản phẩm, tạo sự khác biệt trong cảm nhận của người dùng.
Bên cạnh dòng sản phẩm chủ lực là trà mãng cầu xiêm đạt chứng nhận 3 sao OCOP năm 2024, công ty còn phát triển sản phẩm mứt mãng cầu đạt 3 sao OCOP năm 2025. Từ trái mãng cầu xiêm thô, qua quy trình chế biến đạt chuẩn, sản phẩm được nâng giá trị, đi từ vườn cây địa phương đến bàn ăn, bàn trà của người tiêu dùng trong nước và xa hơn là thị trường quốc tế.
Liên kết vùng nguyên liệu, tạo việc làm cho lao động Khmer
Ý nghĩa của mô hình không chỉ nằm ở lợi nhuận của doanh nghiệp. Khi nguồn nguyên liệu được thu mua ổn định, người trồng có thêm động lực duy trì và chăm sóc vườn. Khi nhà xưởng được chuẩn hóa, nhiều lao động tại chỗ có cơ hội tham gia các công đoạn sơ chế, chế biến, đóng gói và hoàn thiện sản phẩm.
Đáng chú ý, lực lượng lao động trực tiếp tại địa phương có phần lớn là phụ nữ và đồng bào dân tộc Khmer. Với họ, một doanh nghiệp chế biến nông sản hoạt động ổn định không chỉ tạo thêm thu nhập, mà còn mở ra công việc gần nhà, phù hợp với điều kiện sinh hoạt của nhiều gia đình nông thôn. Đây cũng là điểm cho thấy vai trò của khởi nghiệp nông nghiệp khi gắn với cộng đồng: nông sản được nâng giá trị, còn người dân địa phương được tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất.
Từ góc nhìn phát triển nông thôn, việc biến một nguồn nguyên liệu sẵn có thành sản phẩm có thương hiệu giúp hạn chế tình trạng nông sản bị bỏ phí. Khi doanh nghiệp, nông dân và lao động địa phương cùng tham gia, mô hình có điều kiện bền vững hơn so với cách làm manh mún, thiếu đầu ra.
Đưa trà mãng cầu xiêm ra thị trường Úc và mở hướng mới
Năm 2025, nhờ sự hỗ trợ của các đơn vị chức năng, dòng sản phẩm trà mãng cầu túi lọc của công ty được một đối tác phân phối quốc tế. Hiện nay, sản phẩm trà mãng cầu xiêm Minh Châu xuất khẩu đều đặn sang thị trường Úc thông qua hợp đồng độc quyền kéo dài 3 năm. Tần suất trung bình đạt 1-2 đơn hàng/tháng, mỗi đơn hàng lên tới 1.000 hộp.
Ở thị trường trong nước, chị Hạnh cho biết các dòng sản phẩm của công ty chủ yếu vẫn tiêu thụ nội địa. Kênh bán hàng offline hiện chiếm 80% sản lượng tiêu thụ, đồng thời doanh nghiệp đang tập trung khai thác thêm kênh online. Trong thời gian tới, chị mong muốn phát triển sản phẩm sang các thị trường mới như Campuchia, Lào và Trung Quốc.
Hành trình của chị Mai Duy Hạnh, từ một cán bộ Hội Phụ nữ đến nữ giám đốc đưa nông sản Việt ra nước ngoài, đang truyền cảm hứng cho phong trào khởi nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long. Câu chuyện trà mãng cầu xiêm Minh Châu cho thấy, nếu biết nhìn ra giá trị từ những cây trồng tưởng như bình thường, tổ chức vùng nguyên liệu và làm sản phẩm đúng chuẩn, nông sản địa phương hoàn toàn có thể bước vào các thị trường lớn hơn.
