Rừng tràm tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ, tỉnh Cà Mau đang ghi nhận tình trạng suy thoái trên diện tích gần 300ha, với nhiều khu vực cây bị chết, ngã đổ, tạo thành những khoảng trống lớn ngay trong vùng lõi bảo tồn. Diễn biến này xảy ra tại khu vực thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, nơi hệ sinh thái vốn được hạn chế tối đa tác động của con người.
Ngày 19/6, ông Trần Công Hoằng - Giám đốc Vườn Quốc gia U Minh Hạ cho biết, đơn vị đã có báo cáo và đề xuất UBND tỉnh Cà Mau mời các chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành tham gia đánh giá nguyên nhân. Trên cơ sở đó, địa phương kỳ vọng có thêm căn cứ khoa học để đưa ra giải pháp hỗ trợ phục hồi diện tích rừng đang bị suy thoái.
Gần 300ha rừng tràm suy thoái trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt
Theo ghi nhận của Vườn Quốc gia U Minh Hạ, diện tích rừng bị suy thoái hiện tập trung chủ yếu tại Tiểu khu 1 và Tiểu khu 4. Đây là các khu vực thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, có ý nghĩa quan trọng đối với chức năng bảo tồn của vườn quốc gia.
Tình trạng cây chết và ngã đổ trên diện tích lớn đã làm xuất hiện nhiều khoảng trống trong vùng lõi. Ở một số nơi, cảnh quan rừng bị đứt gãy rõ rệt, chỉ còn vài cây tràm đứng trơ trọi giữa vùng nước rộng. Với một hệ sinh thái đặc thù như U Minh Hạ, sự suy giảm mật độ cây không chỉ làm thay đổi cấu trúc cảnh quan, mà còn đặt ra yêu cầu theo dõi, đánh giá kỹ hơn về khả năng tự phục hồi của khu vực.
Việc sự cố xảy ra ở vùng lõi bảo tồn khiến công tác xử lý càng phải thận trọng. Mọi biện pháp can thiệp, nếu có, đều cần dựa trên cơ sở khoa học và phù hợp với quy định bảo vệ hệ sinh thái đặc biệt của Vườn Quốc gia U Minh Hạ.
Nguyên nhân ban đầu liên quan già hóa tự nhiên và đất than bùn
Theo đánh giá ban đầu của các cơ quan chuyên môn, nguyên nhân khiến rừng tràm tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ bị suy kiệt có thể đến từ quá trình già hóa tự nhiên của cây tràm. Yếu tố này kết hợp với sự suy thoái của hệ sinh thái đất than bùn dưới tác động của biến đổi khí hậu, làm gia tăng mức độ tổn thương của rừng.
Đất than bùn là nền tảng quan trọng của hệ sinh thái rừng U Minh Hạ. Khi điều kiện sinh thái thay đổi, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu, sự ổn định của tầng đất này có thể bị ảnh hưởng, kéo theo tác động đến sức sống của cây tràm. Vì vậy, việc xác định chính xác nguyên nhân cần sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học có chuyên môn sâu về rừng, đất than bùn và hệ sinh thái ngập nước.
Đề xuất mời các chuyên gia đầu ngành của Vườn Quốc gia U Minh Hạ vì thế được xem là bước cần thiết. Không chỉ nhằm lý giải hiện tượng suy thoái hiện nay, kết quả đánh giá còn có thể giúp địa phương lựa chọn cách phục hồi phù hợp, tránh những tác động bất lợi đến khu vực vốn đang được bảo vệ nghiêm ngặt.
Vai trò đặc biệt của Vườn Quốc gia U Minh Hạ
Vườn Quốc gia U Minh Hạ là 1 trong 3 vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau được UNESCO công nhận. Tổng diện tích vùng lõi của vườn hơn 8.500ha, trong đó có gần 2.600ha thuộc phân khu bảo tồn hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn, và hơn 5.000ha thuộc phân khu phục hồi sinh thái.
Những con số này cho thấy vai trò quan trọng của U Minh Hạ trong bảo tồn hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn ở Cà Mau. Đây không chỉ là không gian bảo tồn đa dạng sinh học, mà còn là vùng sinh thái đặc thù gắn với đặc điểm tự nhiên của khu vực cực Nam Tổ quốc.
Do thuộc khu dự trữ sinh quyển thế giới và có phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, các hoạt động tác động trực tiếp của con người vào vùng lõi luôn bị hạn chế. Chính đặc điểm này giúp bảo vệ giá trị tự nhiên của vườn, nhưng đồng thời cũng làm cho việc xử lý các khu vực rừng bị suy thoái trở nên phức tạp hơn so với những diện tích rừng sản xuất hoặc rừng ít nhạy cảm về bảo tồn.
Thách thức phục hồi rừng tràm trong thời gian tới
Với gần 300ha bị ảnh hưởng, bài toán phục hồi rừng tại U Minh Hạ không chỉ là trồng lại cây trên những khoảng trống. Vấn đề cốt lõi là phải hiểu được diễn biến của hệ sinh thái đất than bùn, tình trạng già hóa của cây tràm và tác động của biến đổi khí hậu để đưa ra giải pháp phù hợp.
Trong điều kiện phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, việc can thiệp cần bảo đảm nguyên tắc bảo tồn, hạn chế tối đa xáo trộn hệ sinh thái. Các giải pháp phục hồi, nếu được triển khai, cần dựa trên kết quả khảo sát, đánh giá khoa học và phải tính đến khả năng tự tái sinh của rừng cũng như đặc điểm thủy văn, nền đất tại từng khu vực.
Đối với đơn vị quản lý rừng, đây là thách thức lớn trong thời gian tới. Những khoảng trống xuất hiện giữa vùng lõi không chỉ đặt ra yêu cầu phục hồi diện tích cây bị chết, ngã đổ, mà còn đòi hỏi theo dõi lâu dài để bảo vệ tính ổn định của toàn bộ hệ sinh thái. Việc UBND tỉnh Cà Mau được đề xuất mời chuyên gia tham gia đánh giá là bước đi quan trọng nhằm tìm lời giải thận trọng, khoa học cho diện tích rừng tràm đang suy thoái tại Vườn Quốc gia U Minh Hạ.
