Vụ lúa hè thu ở ĐBSCL đang bước vào giai đoạn sản xuất quan trọng trong điều kiện thời tiết nhiều biến động. Sau thời gian nắng nóng kéo dài, những cơn mưa đầu mùa xuất hiện liên tục đã làm thay đổi nhanh môi trường đồng ruộng, tạo điều kiện cho nhiều nhóm cỏ dại phát sinh mạnh ngay từ đầu vụ.
Tại Đồng Tháp, một trong những địa phương có diện tích sản xuất lúa lớn của vùng, áp lực cỏ dại đang trở thành mối lo đáng kể đối với nông dân. Việc chủ động quản lý cỏ đầu vụ được xem là giải pháp then chốt để giảm số lần phun xịt, tiết kiệm công lao động, hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng với cây lúa và bảo vệ năng suất về cuối vụ.
Cỏ dại bùng phát sau nắng nóng và mưa đầu mùa
Theo ghi nhận tại nhiều vùng sản xuất lúa ở ĐBSCL, thời tiết thất thường trong vụ hè thu năm nay làm cho cỏ dại phát sinh nhanh hơn. Các nhóm cỏ như chác lác, cỏ cú, cỏ lông heo, lồng vực, đuôi phụng xuất hiện dày trên ruộng, nhất là ở những chân ruộng khó giữ nước hoặc bị khô nứt sau nắng nóng.
Ngành chuyên môn cho biết cỏ dại cạnh tranh trực tiếp với cây lúa về dinh dưỡng, ánh sáng và nguồn nước. Giai đoạn đầu vụ, cây lúa còn non yếu, bộ rễ chưa phát triển mạnh nên khả năng cạnh tranh với cỏ rất thấp. Nếu không xử lý kịp thời, cỏ phát triển nhanh sẽ làm lúa đẻ nhánh kém, sinh trưởng không đồng đều, đồng thời tạo điều kiện để một số đối tượng sâu bệnh phát sinh về sau.
Đối với nông dân trồng lúa, cỏ đầu vụ không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn tác động trực tiếp đến chi phí sản xuất. Khi cỏ đã phủ kín mặt ruộng, việc xử lý thường khó hơn, phải tăng số lần phun xịt hoặc tốn thêm công làm cỏ thủ công. Trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng cao, kiểm soát cỏ chậm có thể làm giảm hiệu quả kinh tế của cả vụ.
Nông dân Đồng Tháp tăng cường xử lý cỏ sớm
Tại ấp Phú Lợi, xã An Long, ông Mai Văn Hải đang canh tác ruộng nếp Long An rộng 5ha. Dẫn chúng tôi thăm ruộng vừa xử lý cỏ đầu vụ, ông Hải cho biết những năm trước gia đình thường phải phun thuốc trừ cỏ từ 2 - 3 lần nhưng cỏ vẫn mọc trở lại khá nhanh, nhất là sau các đợt mưa.
Vụ này, ông Hải được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn sử dụng bộ đôi Betazol kết hợp Vitanil để xử lý cỏ đầu vụ. Theo ông, sau một lần xử lý, cỏ trên ruộng giảm mạnh, mặt ruộng sạch hơn, cây lúa phát triển đều và nhanh chóng phủ kín khoảng trống. Ông Hải nhận xét việc xử lý sớm giúp ruộng thông thoáng, lúa đẻ nhánh mạnh và hạn chế được áp lực sâu bệnh ở các giai đoạn tiếp theo.
Ông Hải cho rằng thời tiết năm nay khó hơn các năm trước do nắng nóng kéo dài, sau đó xuất hiện mưa lớn đầu mùa. Điều kiện này khiến các nhóm cỏ khó trị như chác lác, cỏ lông heo phát sinh mạnh. Tuy nhiên, nhờ chủ động xử lý từ sớm, ruộng lúa của gia đình vẫn sinh trưởng tốt, cây lúa đồng đều hơn so với những vụ phải xử lý cỏ muộn.
Không chỉ tại An Long, nhiều nông dân ở xã Tân Hồng cũng ghi nhận cỏ xuất hiện dày sau các đợt mưa đầu mùa. Ông Ngô Văn Ân, nông dân ấp 3, xã Tân Hồng cho biết các loại cỏ đầu vụ như cỏ cú, cỏ lông heo và chác lác mọc rất nhanh. Nếu chậm xử lý, chỉ sau vài ngày cỏ có thể phủ kín mặt ruộng, gây khó khăn cho cây lúa trong giai đoạn đẻ nhánh.
Trước đây, ông Ân từng sử dụng nhiều loại thuốc nhưng hiệu quả với nhóm cỏ khó trị chưa cao. Vụ này, sau khi được cán bộ kỹ thuật của Vipesco xuống ruộng tư vấn, ông sử dụng thử bộ sản phẩm Vitanil kết hợp Betazol để xử lý cỏ đầu vụ. Theo ông Ân, chỉ vài ngày sau xử lý, cỏ giảm rõ rệt, đặc biệt là chác lác và cỏ cú. Ruộng sạch cỏ giúp lúa phát triển đồng đều, bộ rễ khỏe và đẻ nhánh tốt hơn.
Quản lý cỏ đầu vụ gắn với giảm chi phí sản xuất
Theo đánh giá của nhiều nông dân, quản lý cỏ dại đầu vụ là một trong những yếu tố quyết định hiệu quả kinh tế của vụ lúa hè thu. Ông Nguyễn Phương, nông dân xã An Hòa cho biết nếu để cỏ phát triển mạnh trong giai đoạn đầu, cây lúa sẽ suy yếu và sinh trưởng không đồng đều. Khi đó, dù về sau có tăng lượng phân bón, cây lúa cũng khó phục hồi tốt như ban đầu, trong khi chi phí chăm sóc tăng lên nhiều.
Qua theo dõi thực tế tại nhiều ruộng trình diễn, ông Phương nhận thấy những ruộng được xử lý cỏ sớm thường có cây lúa phát triển khỏe hơn. Ruộng sạch cỏ giúp giảm cạnh tranh dinh dưỡng, hạn chế nơi trú ẩn của sâu bệnh và giảm đáng kể công lao động làm cỏ thủ công. Đây là lợi ích rõ ràng đối với nông dân trong điều kiện nhân công nông thôn ngày càng khan hiếm.
Trung tâm Trồng trọt và BVTV phía Nam, thuộc Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, khuyến cáo từ tháng 6 đến tháng 8 hằng năm là giai đoạn nhiều đối tượng dịch hại có nguy cơ phát sinh trên diện rộng. Ngoài cỏ dại, nông dân còn phải đối mặt với rầy nâu, sâu cuốn lá, bệnh đạo ôn và bệnh do vi khuẩn gây ra. Vì vậy, việc quản lý đồng ruộng cần được thực hiện đồng bộ, không chỉ tập trung vào một khâu riêng lẻ.
Các khuyến cáo kỹ thuật được nhấn mạnh gồm:
- Làm đất kỹ trước khi gieo sạ để hạn chế nguồn cỏ tồn lưu và tạo mặt ruộng thuận lợi cho cây lúa mọc đều.
- Xử lý cỏ sớm khi cỏ còn nhỏ, tránh để cỏ phát triển dày rồi mới can thiệp.
- Quản lý nước hợp lý, đặc biệt ở những ruộng đất gò cao, khó giữ nước sau các đợt nắng nóng.
- Bón phân cân đối, giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, tăng khả năng cạnh tranh với cỏ và giảm nguy cơ sâu bệnh.
- Thường xuyên thăm đồng để phát hiện sớm cỏ dại, rầy nâu, sâu cuốn lá, bệnh đạo ôn và các bệnh do vi khuẩn gây hại.
Khuyến cáo kỹ thuật từ thực tế Đồng Tháp Mười
Anh Nguyễn Thanh Phong, cán bộ kỹ thuật Công ty cổ phần Thuốc sát trùng Việt Nam, Vipesco, khu vực Đồng Tháp Mười cho biết điều kiện nắng nóng xen kẽ mưa đầu mùa năm nay tạo môi trường thuận lợi cho các nhóm cỏ khó trị phát triển mạnh. Ở những ruộng đất gò cao, khó giữ nước, nếu nông dân không xử lý ngay từ đầu vụ, cỏ sẽ phát triển rất nhanh, cạnh tranh mạnh với cây lúa và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đẻ nhánh.
Theo anh Phong, qua quá trình thăm đồng, đội ngũ kỹ thuật đang khuyến cáo nông dân sử dụng bộ đôi Vitanil kết hợp Betazol để quản lý các nhóm cỏ khó trị như chác lác, cỏ cú, cỏ lông heo và u du. Ưu điểm được ghi nhận là xử lý cỏ tốt ngay từ đầu vụ, giúp mặt ruộng thông thoáng, cây lúa phát triển đồng đều, tăng chồi hữu hiệu và góp phần tăng năng suất.
Để đạt hiệu quả cao, nông dân cần xử lý đúng thời điểm khi cỏ còn nhỏ, sử dụng đúng liều lượng và quản lý nước hợp lý sau phun. Với ruộng lúa từ 10 - 15 ngày tuổi, khuyến cáo sử dụng khoảng 120ml Vitanil kết hợp 120ml Betazol cho bình 25 lít nước. Sau phun khoảng 24 giờ, cần đưa nước vào ruộng để tăng hiệu lực xử lý cỏ.
Qua theo dõi tại nhiều mô hình trình diễn ở Đồng Tháp Mười, hiệu quả quản lý cỏ đạt từ 95 - 100%, đặc biệt đối với các nhóm cỏ khó trị. Khi ruộng sạch cỏ sớm, cây lúa có điều kiện đẻ nhánh khỏe, giảm công chăm sóc và hạn chế phải xử lý bổ sung nhiều lần trong vụ.
Hướng đến sản xuất lúa bền vững ở ĐBSCL
Ông Nguyễn Đức Trọng, Trưởng khu vực Đồng Tháp Mười của Công ty cổ phần Thuốc sát trùng Việt Nam, phân tích rằng nếu không quản lý cỏ ngay đầu vụ, cỏ sẽ cạnh tranh dinh dưỡng, ánh sáng và nguồn nước với cây lúa. Hệ quả là lúa sinh trưởng kém, đẻ nhánh yếu và năng suất bị ảnh hưởng trực tiếp. Ngoài ra, cỏ dại còn là nơi lưu tồn một số đối tượng gây hại như rầy nâu, sâu cuốn lá, bệnh đạo ôn và vi khuẩn gây hại.
Theo ông Trọng, xử lý cỏ sớm giúp nông dân tiết kiệm đáng kể chi phí so với để cỏ phát triển mạnh rồi mới xử lý. Song song với việc cung cấp giải pháp kỹ thuật, đội ngũ kỹ thuật của Vipesco thường xuyên xuống đồng theo dõi từng giai đoạn sinh trưởng của lúa để tư vấn phù hợp cho nông dân.
Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp chịu tác động ngày càng rõ của thời tiết cực đoan, cách làm chủ động từ đầu vụ có ý nghĩa lớn đối với ngành lúa gạo ĐBSCL. Quản lý cỏ hiệu quả không chỉ giúp giảm chi phí và số lần phun xịt, mà còn góp phần xây dựng nền ruộng khỏe, hạn chế sâu bệnh, nâng cao hiệu quả canh tác và hướng đến sản xuất lúa bền vững hơn.
Thực tế tại Đồng Tháp cho thấy, khi nông dân xử lý cỏ sớm, kết hợp đồng bộ các biện pháp kỹ thuật và tăng cường liên kết với doanh nghiệp, hiệu quả sản xuất lúa được cải thiện rõ rệt. Đây là hướng đi quan trọng để ngành lúa gạo ĐBSCL thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, giảm chi phí đầu vào và nâng cao giá trị sản xuất trong những vụ mùa tiếp theo.
