Sản xuất lúa giống đang được xem là một hướng đi có hiệu quả kinh tế cao trong nông nghiệp Đà Nẵng. Tuy nhiên, để chuỗi sản xuất này vận hành ổn định, các hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân vẫn còn nhiều điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ, từ vốn đầu tư, năng lực quản trị đến hạ tầng sau thu hoạch và cơ chế liên kết.
Ngày 28/5, Liên minh Hợp tác xã TP Đà Nẵng tổ chức tọa đàm “Vai trò của HTX trong liên kết chuỗi sản xuất lúa giống trên địa bàn”. Tọa đàm nhằm đánh giá thực trạng, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa giống theo chuỗi giá trị.
Lúa giống là lĩnh vực quan trọng trong nông nghiệp Đà Nẵng
Theo ông Đoàn Ngọc Trung, Phó Chủ tịch Liên minh HTX TP Đà Nẵng, sau sáp nhập, Thành phố có khoảng 960.950ha đất nông nghiệp. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững, trong đó sản xuất lúa và lúa giống giữ vai trò quan trọng.
Lĩnh vực này không chỉ góp phần bảo đảm an ninh lương thực mà còn tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn. Với đặc thù là khâu đầu vào quan trọng của sản xuất lúa hàng hóa, lúa giống đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật chặt chẽ hơn so với sản xuất lúa thông thường, từ chọn giống, gieo cấy, chăm sóc đến thu hoạch, bảo quản và tiêu thụ.
Những năm gần đây, mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, HTX và nông dân đã phát huy hiệu quả tích cực. Cách làm này giúp ổn định đầu ra, hình thành chuỗi sản xuất tương đối khép kín, đồng thời thúc đẩy nông dân chuyển dần từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Thông qua liên kết, người dân có thêm điều kiện tiếp cận tiến bộ kỹ thuật, nâng cao chất lượng lúa giống, xây dựng thương hiệu sản phẩm và giảm rủi ro thị trường.
Nhiều mô hình liên kết đã chứng minh hiệu quả
Tại Đà Nẵng, một số mô hình liên kết sản xuất lúa giống đã cho thấy kết quả rõ nét. Tiêu biểu như HTX Hòa Tiến 1 liên kết với Công ty TNHH Nông nghiệp Đồng Tâm và Công ty cổ phần Giống cây trồng Trung ương Quảng Nam. Bên cạnh đó, các HTX tại Hòa Phong, Quế Xuân, Đại Minh, Điện Hồng, Quế Phú... cũng tham gia chuỗi sản xuất với các doanh nghiệp giống cây trồng lớn.
Các mô hình này góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm lúa giống. Khi doanh nghiệp tham gia từ khâu cung ứng giống, hướng dẫn kỹ thuật đến thu mua, HTX có vai trò tổ chức sản xuất tập trung, còn nông dân tuân thủ quy trình kỹ thuật, chuỗi sản xuất có cơ sở để vận hành ổn định hơn.
Tuy nhiên, sản xuất lúa giống là ngành đặc thù, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ từ nghiên cứu, chọn tạo giống đến tổ chức vùng sản xuất. Chỉ cần một khâu trong chuỗi chưa đồng bộ, chất lượng sản phẩm và niềm tin giữa các bên có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, nâng cao vai trò điều phối của HTX được xem là yêu cầu quan trọng trong giai đoạn hiện nay.
Vốn, quản trị và hạ tầng là những điểm nghẽn lớn
Dù đã có chuyển biến, khu vực HTX vẫn đối mặt với nhiều khó khăn. Quy mô sản xuất ở một số nơi còn manh mún, năng lực quản trị hạn chế, thiếu vốn đầu tư và khó tiếp cận tín dụng. Đây là những yếu tố làm giảm khả năng mở rộng vùng sản xuất giống tập trung, cũng như hạn chế việc đầu tư trang thiết bị phục vụ sau thu hoạch.
Hạ tầng sau thu hoạch hiện chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của sản xuất lúa giống. Nhu cầu về kho chứa, máy sấy, hệ thống bảo quản, cơ giới hóa và giao thông nội đồng được các HTX nêu ra như những vấn đề cần được ưu tiên. Với lúa giống, chất lượng sau thu hoạch có ý nghĩa quyết định, bởi sản phẩm không chỉ cần đạt năng suất mà còn phải bảo đảm độ thuần, sức nảy mầm và khả năng bảo quản.
Bên cạnh đó, ứng dụng công nghệ số còn chậm, khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu chưa cao. Thương hiệu sản phẩm và sức cạnh tranh trên thị trường cũng còn hạn chế. Những vấn đề này cho thấy sản xuất lúa giống không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm canh tác, mà cần được tổ chức theo chuỗi giá trị có quản trị rõ ràng, minh bạch và có khả năng kiểm soát chất lượng.
Đề xuất củng cố liên kết 4 nhà, tăng minh bạch hợp đồng
Tại tọa đàm, đại diện các HTX cho rằng cần tiếp tục nâng cao năng lực quản trị cho đội ngũ cán bộ HTX. Đây là lực lượng trực tiếp điều phối sản xuất, kết nối doanh nghiệp với nông dân và xử lý các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng liên kết.
Các đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò liên kết “4 nhà”, gồm Nhà nước, nhà nông, nhà khoa học và doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ phù hợp, nhà khoa học góp phần chuyển giao kỹ thuật, doanh nghiệp bảo đảm đầu ra và HTX là đầu mối tổ chức sản xuất. Khi lợi ích và trách nhiệm của các bên được xác lập rõ, chuỗi liên kết mới có thể phát triển bền vững.
Một nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là hoàn thiện cơ chế hợp đồng liên kết theo hướng rõ ràng, minh bạch, có chế tài cụ thể. Điều này nhằm hạn chế tình trạng phá vỡ cam kết, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, HTX và nông dân. Song song với đó, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và nhật ký điện tử được xem là giải pháp quan trọng để tăng tính minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý và gia tăng giá trị sản phẩm.
Doanh nghiệp cam kết đồng hành cùng HTX và nông dân
Ông Triệu Tấn Phú, Giám đốc Công ty TNHH ThaiBinh Seed miền Trung - Tây Nguyên cho biết, doanh nghiệp hiện liên kết sản xuất với 17 HTX, diện tích khoảng 1.450 - 1.500ha mỗi năm, thu mua từ 6.000 - 7.000 tấn lúa giống, chiếm khoảng 1/3 diện tích liên kết của toàn vùng.
Theo ông Phú, để nâng cao hiệu quả liên kết giữa doanh nghiệp và HTX, các HTX cần tiếp tục nâng cao năng lực tổ chức sản xuất, quản lý chất lượng, điều phối thời vụ và bảo vệ quyền lợi nông dân. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, truy xuất nguồn gốc và lựa chọn cơ cấu giống phù hợp với nhu cầu thị trường. Về phía người dân, việc tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật và các cam kết liên kết là điều kiện then chốt để bảo đảm chất lượng sản phẩm.
Ông Phú nhấn mạnh: “Cần tiếp tục xây dựng các vùng sản xuất tập trung, ổn định, tạo thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ. Về phía doanh nghiệp, ThaiBinh Seed cam kết cung ứng giống chất lượng, chuyển giao kỹ thuật, đầu tư cơ sở vật chất và duy trì các hợp đồng liên kết minh bạch với HTX, hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu có giá trị kinh tế cao và phát triển nông nghiệp bền vững”.
Hơn 5.000ha lúa giống mỗi năm, hướng tới chuỗi giá trị ổn định
Hiện Đà Nẵng có 764 HTX đang hoạt động, trong đó 458 HTX nông nghiệp, chiếm gần 60%. Riêng HTX sản xuất lúa và lúa giống có khoảng 110 đơn vị, chiếm 24% trong lĩnh vực nông nghiệp. Những con số này cho thấy khu vực HTX đang giữ vai trò đáng kể trong tổ chức sản xuất nông nghiệp của Thành phố.
Hằng năm, diện tích sản xuất lúa giống tại Đà Nẵng đạt trên 5.000ha, sản lượng khoảng 25.700 tấn. Nguồn sản phẩm này cơ bản đáp ứng nhu cầu của Thành phố và cung ứng cho khu vực miền Trung. Hiện có khoảng 33 doanh nghiệp và đơn vị tham gia liên kết sản xuất giống lúa, bước đầu hình thành chuỗi giá trị và mở ra hướng phát triển ổn định hơn cho nông dân.
Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng đòi hỏi chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khả năng thích ứng thị trường, việc tháo gỡ các điểm nghẽn trong chuỗi liên kết lúa giống có ý nghĩa thiết thực. Nếu vốn, hạ tầng, quản trị HTX và cơ chế hợp đồng được cải thiện đồng bộ, Đà Nẵng có thêm cơ sở để phát triển vùng sản xuất lúa giống tập trung, nâng cao giá trị nông sản và bảo đảm sinh kế bền vững cho nông dân.
