Đồng Tháp đang thúc đẩy chuyển giao công nghệ, kiến thức thực hành sản xuất nông nghiệp bền vững và các mô hình canh tác lúa tiết kiệm nước, giảm phát thải. Đây là một trong những hướng đi quan trọng nhằm góp phần thực hiện Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL.
Ngày 28/5, tại phường Cao Lãnh (Đồng Tháp), Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp cùng Công ty TNHH Bayer Việt Nam tổ chức hội thảo với chủ đề Thúc đẩy chuyển giao công nghệ, kiến thức thực hành sản xuất nông nghiệp bền vững, hiệu quả hỗ trợ thực hiện Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL. Sự kiện thu hút đại diện ngành nông nghiệp, hệ thống khuyến nông, hợp tác xã và nông dân nhiều địa phương trong vùng.
Diễn đàn kết nối cho ngành lúa gạo trong bối cảnh mới
Hội thảo được kỳ vọng là diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nông, qua đó lan tỏa các giải pháp sản xuất hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải trong ngành hàng lúa gạo. Với ĐBSCL, nơi sản xuất lúa giữ vai trò đặc biệt quan trọng, yêu cầu đổi mới phương thức canh tác không chỉ đến từ thực tiễn đồng ruộng mà còn từ thị trường tiêu thụ.
Những năm gần đây, vùng ĐBSCL chịu tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, trong đó hạn hán, xâm nhập mặn và suy giảm nguồn nước ngọt là các thách thức lớn. Cùng với đó, thị trường xuất khẩu đặt ra tiêu chuẩn khắt khe hơn về chất lượng, an toàn thực phẩm và phát thải carbon. Điều này buộc sản xuất lúa gạo phải chuyển dần từ mục tiêu tăng sản lượng đơn thuần sang nâng cao chất lượng, giảm chi phí đầu vào và kiểm soát tác động môi trường.
Tại hội thảo, các chuyên gia tập trung phân tích thực trạng nguồn nước tại ĐBSCL, đồng thời đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên nước trong sản xuất nông nghiệp. Đây được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng các quy trình canh tác lúa phát thải thấp, phù hợp hơn với điều kiện biến đổi khí hậu.
Tiết kiệm nước là yêu cầu cấp thiết trong canh tác lúa
Phân tích về những thách thức hiện nay, TS Hồng Minh Hoàng, Viện Mekong - Đại học Cần Thơ cho rằng nông nghiệp vùng ĐBSCL đang đối mặt với ba nguy cơ lớn gồm xâm nhập mặn trong mùa khô, ngập lụt do mực nước biển dâng và suy giảm nghiêm trọng nguồn nước ngọt. Các nguy cơ này có tác động trực tiếp đến sản xuất lúa, đặc biệt ở những khu vực phụ thuộc nhiều vào nguồn nước tự nhiên.
Theo TS Hoàng, biến động cực đoan của khí hậu đang đặt ra yêu cầu các địa phương phải thay đổi tư duy quản lý nguồn nước theo hướng tiết kiệm, linh hoạt và chủ động hơn. Một trong những giải pháp được đề xuất là tích trữ nước phân tán, tận dụng tối đa nguồn nước hiện có để phục vụ cả sản xuất và sinh hoạt.
Việc sử dụng nước, theo ông, cần dựa trên nguyên tắc đúng mục đích, phù hợp điều kiện thực tế và tránh lãng phí. Nguồn nước ngọt không phải vô tận, trong khi áp lực từ biến đổi khí hậu và khai thác quá mức ngày càng lớn. TS Hồng Minh Hoàng nhấn mạnh: Tài nguyên nước ngọt không phải là vô tận và đang dần cạn kiệt. Việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả ngay từ bây giờ là con đường duy nhất để duy trì sự ổn định cho cả sinh hoạt lẫn sản xuất trong tương lai.
Ứng dụng công nghệ để giảm chi phí và kiểm soát phát thải
Bên cạnh các giải pháp thủy lợi và quản lý nguồn nước, nhiều ý kiến tại hội thảo cho rằng ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nước, giảm chi phí và kiểm soát phát thải tốt hơn. Với sản xuất lúa, những thay đổi trong khâu gieo sạ, bón phân, tưới nước và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đều có thể tác động đến năng suất, chất lượng hạt gạo cũng như lượng phát thải khí nhà kính.
Các mô hình canh tác thông minh vì vậy được xem là hướng đi tất yếu để ngành lúa gạo ĐBSCL thích ứng với bối cảnh mới. Khi nông dân có thêm công cụ quản lý đồng ruộng và tiếp cận quy trình kỹ thuật phù hợp, việc sử dụng vật tư đầu vào có thể được điều chỉnh theo nhu cầu thực tế, tránh lãng phí và giảm rủi ro trong sản xuất.
Trong định hướng đó, vai trò của khuyến nông trở nên rõ nét hơn. Khuyến nông không chỉ truyền đạt kỹ thuật, mà còn là cầu nối giúp nông dân, hợp tác xã tiếp cận doanh nghiệp, mô hình sản xuất mới và yêu cầu của thị trường. Đây là yếu tố cần thiết để các giải pháp giảm phát thải không dừng ở mô hình trình diễn, mà có khả năng lan rộng trên nhiều cánh đồng.
Mở rộng mô hình canh tác lúa bền vững ForwardFarming
Ông Nguyễn Trường Vương, Trưởng phòng Đối ngoại nhánh Khoa học cây trồng - Công ty TNHH Bayer Việt Nam cho biết, Bayer đang đẩy mạnh hợp tác công - tư với hệ thống khuyến nông nhằm mở rộng mô hình canh tác lúa bền vững ForwardFarming gắn với Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại ĐBSCL.
Thời gian qua, mô hình này ghi nhận nhiều kết quả tích cực khi giúp nông dân giảm lượng giống gieo sạ từ 50 - 70%, giảm lượng phân bón và nước tưới, đồng thời góp phần cắt giảm phát thải khí nhà kính, tăng năng suất và nâng cao lợi nhuận cho nông dân. Những kết quả này cho thấy canh tác bền vững không tách rời hiệu quả kinh tế, mà có thể hỗ trợ nông dân giảm chi phí và cải thiện thu nhập nếu được áp dụng đúng quy trình.
Không chỉ chuyển giao kỹ thuật, Bayer còn phối hợp cùng Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và các địa phương tổ chức hàng trăm lớp tập huấn cho nông dân và hợp tác xã. Nội dung tập huấn tập trung vào các giải pháp canh tác thông minh như quản lý nước theo quy trình AWD, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, quản lý dư lượng hóa chất và nâng cao chất lượng hạt gạo để đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.
Theo ông Vương, Bayer xác định mục tiêu không chỉ nâng cao giá trị hạt gạo mà còn đồng hành cùng nông dân xây dựng nền nông nghiệp bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu và hướng tới tăng trưởng xanh. Giai đoạn tới, doanh nghiệp sẽ tiếp tục mở rộng mô hình tại nhiều tỉnh thành ĐBSCL, đồng thời tăng cường đào tạo lực lượng khuyến nông cộng đồng, hợp tác xã và nông dân nòng cốt nhằm lan tỏa quy trình sản xuất hiện đại đến từng cánh đồng.
Khuyến nông chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp
Chia sẻ về định hướng chiến lược của hệ thống khuyến nông, ông Doãn Văn Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông vùng ĐBSCL (Trung tâm Khuyến nông Quốc gia) cho biết, hệ thống khuyến nông đang chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp gắn với nhu cầu thị trường.
Mục tiêu hiện nay là tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Cách tiếp cận này được xem là giải pháp quan trọng nhằm tạo đột phá về năng suất, chất lượng nông sản, đồng thời hướng tới xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại và nông dân văn minh.
Ông Chiến đánh giá hội thảo lần này mở ra không gian hợp tác chặt chẽ giữa hệ thống khuyến nông, doanh nghiệp và hợp tác xã để xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp. Trong bối cảnh đổi mới hệ thống, lực lượng khuyến nông được định hướng hoạt động theo phương châm gần dân, sát cơ sở, trực tiếp hỗ trợ nông dân tiếp cận các tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới.
Với vai trò là cánh tay nối dài tại cơ sở, khuyến nông được kỳ vọng giúp các mô hình canh tác thông minh được chuyển giao nhanh chóng và hiệu quả hơn đến từng địa phương. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân sẽ là điều kiện quan trọng để Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL đi vào thực chất, vừa nâng cao giá trị hạt gạo, vừa góp phần sử dụng tiết kiệm tài nguyên và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.
