El Nino đã chính thức hình thành và được dự báo có thể mạnh lên trong nửa cuối năm 2026, kéo dài sang đầu năm 2027. Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, thuộc Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cảnh báo cường độ đợt này nhiều khả năng tương đương sự kiện khốc liệt giai đoạn 2015-2016, thời kỳ từng ghi nhận các đợt nắng nóng kéo dài kỷ lục tại nhiều khu vực.
Tác động đáng lo ngại nhất là nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm, mưa thiếu hụt trên diện rộng, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn gia tăng. Với sản xuất nông nghiệp, nhất là ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ, những diễn biến này đòi hỏi các địa phương và người dân chủ động kế hoạch sử dụng nước, điều chỉnh mùa vụ và theo dõi sát bản tin dự báo.
El Nino hình thành nhanh trên vùng trung tâm Thái Bình Dương
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, quá trình chuyển từ trạng thái trung tính sang pha nóng lần này diễn ra tương đối nhanh so với thông thường. Số liệu quan trắc cho thấy nhiệt độ mặt nước biển tại vùng trung tâm Thái Bình Dương dọc theo đường xích đạo, còn gọi là khu vực Nino 3.4, đã ấm lên 0,5 độ C so với trung bình cùng kỳ nhiều năm ngay từ tháng 5, tức mức +0,5 độ C.
Đến đầu tháng 6, mức tăng tiếp tục lên khoảng +0,7 độ C, đánh dấu sự hình thành chính thức của El Nino. Khoảng thời gian chuyển tiếp ngắn phản ánh vùng trung tâm Thái Bình Dương đang ấm lên nhanh, đồng thời cho thấy sự tương tác giữa đại dương và khí quyển đang thuận lợi cho pha nóng phát triển.
Các dự báo hiện nay nhận định hiện tượng này gần như chắc chắn duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh dần từ nay đến cuối năm và có thể kéo dài sang đầu năm 2027. Đáng chú ý, xác suất xuất hiện một đợt cường độ rất mạnh, thường được gọi là siêu El Nino, lên tới khoảng 60-65%.
Kịch bản thời tiết đáng ngại nếu cường độ mạnh như 2015-2016
Diễn biến đợt El Nino lần này được đánh giá tương tự như năm 2023, nhưng cường độ có thể tương đương sự kiện giai đoạn 2015-2016. Nếu kịch bản này xảy ra, đây có thể là một trong những đợt mạnh nhất kể từ năm 1950 đến nay, cùng nhóm với các sự kiện đã từng gây tác động lớn đến thời tiết Việt Nam.
Trong điều kiện đó, nền nhiệt độ trên phạm vi cả nước được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm. Số đợt không khí lạnh có xu hướng giảm, trong khi nắng nóng xuất hiện nhiều hơn. Tình trạng thiếu hụt lượng mưa có thể diễn ra trên diện rộng, rõ nhất tại Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Hệ quả trực tiếp là nguy cơ hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng và xâm nhập mặn sâu vào nội đồng trong các tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027. Đây là các rủi ro có ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp, nguồn nước sinh hoạt, vận hành hồ chứa và kế hoạch gieo trồng của nhiều vùng.
Cơ quan khí tượng cũng lưu ý, trong các năm El Niño, số lượng bão và áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến Việt Nam thường ít hơn. Tuy vậy, vẫn có thể xuất hiện các cơn bão rất mạnh và gây thiệt hại lớn, nên không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai trong thời gian tới.
Bài học từ nắng nóng và xâm nhập mặn năm 2015-2016
Lịch sử khí hậu cho thấy các đợt El Nino mạnh thường để lại tác động rõ rệt đến thời tiết, khí hậu và thiên tai ở Việt Nam. Gần đây nhất là giai đoạn 2015-2016, được đánh giá là một trong những sự kiện mạnh nhất kể từ năm 1950, có cường độ tương đương các đợt năm 1982-1983 và 1997-1998.
Tác động nổi bật nhất khi đó là nắng nóng kéo dài và khốc liệt. Năm 2015 ghi nhận mùa nắng nóng diện rộng đặc biệt gay gắt. Đợt nắng nóng dài nhất năm tại khu vực ven biển Trung Bộ đã vượt kỷ lục năm 2014, kéo dài tới 32 ngày ở Nam Trung Bộ, 36 ngày ở Trung Trung Bộ và 39 ngày ở Bắc Trung Bộ.
Trong đợt nắng nóng này, nhiệt độ cao nhất tại Bắc Trung Bộ phổ biến từ 39-41 độ C. Riêng nhiệt độ cao nhất năm 2015 được ghi nhận tại trạm Con Cuông, Nghệ An, lên tới 42,7 độ C vào ngày 30/5. Những con số này cho thấy rủi ro nắng nóng kéo dài không chỉ là hiện tượng thời tiết cực đoan ngắn hạn, mà còn có thể tác động liên tục trong nhiều tuần.
Cùng thời điểm, lượng mưa thiếu hụt trên diện rộng dẫn tới hạn hán nghiêm trọng. Từ cuối năm 2015 sang đầu năm 2016, lượng mưa suy giảm kéo dài khiến dòng chảy trên nhiều hệ thống sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ thiếu hụt đáng kể. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng, gây nhiều khó khăn cho sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.
Hoạt động bão trên Biển Đông trong năm 2015 cũng giảm rõ rệt. Cả năm chỉ ghi nhận 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, tương đương khoảng 50% so với trung bình nhiều năm. Trong đó, chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta và cường độ khi đổ bộ không mạnh, chủ yếu gây gió cấp 7-8.
Nền nhiệt cuối năm 2026 có thể cao hơn trung bình nhiều năm
Trong những tháng cuối năm 2026, nền nhiệt độ trên phạm vi cả nước được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C. Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026, mức chênh lệch nhiệt độ có thể cao hơn, dao động từ 1-2 độ C.
Do vậy, trong các tháng còn lại của mùa hè năm 2026, Bắc Bộ và Trung Bộ tiếp tục có khả năng xuất hiện nắng nóng nhiều hơn trung bình nhiều năm, thậm chí có thể ghi nhận các giá trị nhiệt độ vượt lịch sử. Đây là thông tin cần được lưu ý trong bố trí sản xuất, chăm sóc cây trồng, vật nuôi và bảo đảm an toàn lao động ngoài trời.
Bên cạnh nắng nóng, El Nino thường gây thiếu hụt lượng mưa tại hầu hết các vùng trên cả nước, phổ biến từ 25-50%. Tình trạng này được dự báo rõ rệt nhất ở Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ. Vì vậy, nguy cơ cao xảy ra khô hạn cục bộ hoặc diện rộng tại những nơi có nhu cầu dùng nước lớn cho sản xuất và sinh hoạt.
Trước các dấu hiệu khí hậu cực đoan đang gia tăng, thông tin dự báo cần được cập nhật thường xuyên để giảm thiểu thiệt hại. Đợt El Nino lần này, nếu mạnh như dự báo, có thể đặt Việt Nam trước một giai đoạn nắng nóng kéo dài, thiếu mưa, hạn hán và xâm nhập mặn đáng lo ngại trong cuối năm 2026 và đầu năm 2027.
