UBND tỉnh Gia Lai vừa ban hành Kế hoạch hành động triển khai thực hiện Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn tỉnh. Đây là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa định hướng phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao giá trị sản xuất trồng trọt trong bối cảnh yêu cầu về môi trường ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng của thị trường.
Theo kế hoạch, Gia Lai không chỉ đặt mục tiêu mở rộng diện tích canh tác giảm phát thải trên cây lúa, mà còn xây dựng các mô hình gắn với vùng nguyên liệu tập trung của nhiều cây trồng chủ lực. Cách tiếp cận này cho thấy tỉnh hướng đến chuyển đổi đồng bộ từ kỹ thuật canh tác, tổ chức sản xuất, quản lý dữ liệu đến kết nối doanh nghiệp, HTX và nông dân.
Mục tiêu đến năm 2035: 8.000 ha lúa giảm phát thải
Gia Lai đặt mục tiêu đến năm 2035 triển khai ít nhất 8.000 ha lúa giảm phát thải tại các địa phương có điều kiện phù hợp. Đây là nhóm cây trồng được ưu tiên do sản xuất lúa có liên quan trực tiếp đến sử dụng nước, phân bón, quản lý rơm rạ và phát thải khí nhà kính trong quá trình canh tác.
Bên cạnh cây lúa, tỉnh sẽ xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp giảm phát thải gắn với vùng nguyên liệu tập trung, gồm 2.000 ha mía, 1.000 ha chuối, 1.000 ha cà phê và 1.000 ha khoai mì (sắn). Việc lựa chọn các cây trồng này phù hợp với định hướng phát triển vùng nguyên liệu, tạo điều kiện để doanh nghiệp, HTX và nông dân cùng tham gia theo chuỗi.
Một mục tiêu đáng chú ý khác là tỉnh sẽ tổ chức đào tạo, tập huấn cho ít nhất 1.000 cán bộ kỹ thuật, khuyến nông, nông dân và doanh nghiệp về kỹ thuật canh tác giảm phát thải. Đây là nền tảng quan trọng để các quy trình kỹ thuật không chỉ dừng ở mô hình trình diễn, mà có thể được hiểu đúng, áp dụng đúng và nhân rộng trong thực tế sản xuất.
Chuyển đổi cơ cấu cây trồng và nâng cao sức khỏe đất
Để đạt các mục tiêu đã đề ra, Gia Lai xác định triển khai nhiều nhóm nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, tỉnh chú trọng chuyển đổi cơ cấu cây trồng kém hiệu quả sang các nhóm cây có giá trị kinh tế cao hơn, gồm rau, đậu đỗ các loại, cây ăn quả, cây dược liệu, cây thức ăn chăn nuôi và các cây trồng khác có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Định hướng này không chỉ nhằm tăng hiệu quả sử dụng đất, mà còn góp phần giảm rủi ro trong sản xuất khi điều kiện thời tiết, nguồn nước và chi phí đầu vào có nhiều biến động. Việc bố trí cây trồng phù hợp với từng vùng sinh thái cũng giúp địa phương khai thác tốt hơn lợi thế đất đai, nguồn lao động và hệ thống sản xuất sẵn có.
Cùng với cây hàng năm, Gia Lai sẽ mở rộng và phát triển diện tích các cây lâu năm có giá trị kinh tế cao, vừa góp phần tăng hiệu quả kinh tế, vừa có khả năng hấp thụ carbon. Tỉnh cũng định hướng phát triển mô hình 1 vụ lúa, 1 vụ màu hoặc 1 vụ lúa, 2 vụ màu, qua đó nâng cao sức khỏe đất, hạn chế canh tác đơn điệu và giảm phát thải trong sản xuất.
Áp dụng kỹ thuật canh tác giảm phát thải
Trong sản xuất trồng trọt, Gia Lai sẽ đẩy mạnh áp dụng các gói kỹ thuật canh tác giảm phát thải. Các giải pháp được nêu trong kế hoạch gồm tưới tiết kiệm nước, tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân, áp dụng quy trình 1 phải 5 giảm, 3 giảm 3 tăng và hệ thống thâm canh lúa cải tiến, thường được biết đến với tên gọi SRI.
Những kỹ thuật này hướng đến mục tiêu sử dụng đầu vào hợp lý hơn, nhất là nước tưới, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Khi được áp dụng đúng điều kiện sản xuất, các biện pháp canh tác tiết kiệm và chính xác hơn có thể góp phần giảm phát thải, đồng thời hỗ trợ nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất trên cùng đơn vị diện tích.
Tỉnh cũng khuyến khích tăng cường sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh, giảm thuốc bảo vệ thực vật hóa học và thúc đẩy sản xuất nông nghiệp tuần hoàn. Việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp để sản xuất than sinh học, phân bón hữu cơ được xem là hướng đi quan trọng nhằm giảm lãng phí tài nguyên, tăng khả năng hấp thụ carbon và hạn chế phát thải khí nhà kính.
Song song với kỹ thuật canh tác, Gia Lai khuyến khích ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất. Các giải pháp như cảm biến thông minh điều tiết nước, bón phân, phân tích đất và giám sát phát thải sẽ được đưa vào định hướng triển khai, giúp quá trình sản xuất có thêm cơ sở dữ liệu để quản lý chính xác hơn.
Mô hình triển khai trên các cây trồng chủ lực
Theo kế hoạch, nhiều mô hình sản xuất giảm phát thải sẽ được triển khai trên các cây trồng chủ lực của tỉnh. Với cây lúa, các mô hình sẽ tập trung tại những địa phương như Bình Khê, Tuy Phước Bắc, Phù Mỹ Nam, Hoài Ân, Chư A Thai, Phú Thiện và một số nơi có điều kiện phù hợp.
Đối với cây công nghiệp và cây ăn quả, Gia Lai sẽ xây dựng mô hình giảm phát thải trên vùng nguyên liệu mía của các nhà máy đường, vùng cà phê của doanh nghiệp, HTX và các vùng sản xuất chuối tập trung. Cách làm này giúp mô hình giảm phát thải gắn trực tiếp với vùng nguyên liệu, nơi có nhu cầu rõ ràng về tổ chức sản xuất ổn định và nâng cao chất lượng nông sản.
Một số đơn vị tham gia triển khai mô hình gồm Công ty TNHH Sản xuất và Dịch vụ Tam Ba, Công ty Cổ phần chè Bàu Cạn, Công ty Cà phê Đăk Đoa, Công ty TNHH Vĩnh Hiệp. Sự tham gia của doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ hỗ trợ quá trình đầu tư công nghệ, thiết bị hiện đại trong canh tác, thu hoạch và chế biến, qua đó giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Xây dựng dữ liệu phát thải và hướng tới thị trường tín chỉ carbon
Một nội dung đáng chú ý trong kế hoạch là Gia Lai sẽ phối hợp xây dựng cơ sở dữ liệu về phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực trồng trọt. Cơ sở dữ liệu này sẽ được kết nối với hệ thống kiểm kê khí nhà kính quốc gia, phục vụ truy xuất nguồn gốc môi trường và hướng tới tiếp cận thị trường tín chỉ carbon.
Để thực hiện mục tiêu này, tỉnh xác định nâng cao nhận thức cho người dân, doanh nghiệp và cán bộ kỹ thuật là yếu tố then chốt. Các chương trình truyền thông, tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật canh tác giảm phát thải, hệ thống đo lường - báo cáo - thẩm định và tín chỉ carbon sẽ được triển khai thường xuyên trong giai đoạn 2026-2035.
Việc xây dựng dữ liệu, đo lường và thẩm định phát thải là yêu cầu quan trọng nếu các vùng trồng muốn chứng minh hiệu quả môi trường của quá trình sản xuất. Khi các thông tin này được quản lý có hệ thống, nông sản của địa phương có thêm cơ sở để đáp ứng các yêu cầu mới về truy xuất nguồn gốc và sản xuất có trách nhiệm.
Phân công trách nhiệm từ cơ sở đến sở, ngành
Về tổ chức thực hiện, UBND tỉnh Gia Lai giao các xã, phường căn cứ mục tiêu và định hướng của kế hoạch để xây dựng chương trình sản xuất giảm phát thải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Các địa phương sẽ triển khai mô hình trồng trọt giảm phát thải gắn với cây trồng chủ lực, vận động người dân, HTX và doanh nghiệp cùng tham gia.
Đồng thời, nội dung sản xuất giảm phát thải sẽ được lồng ghép vào chương trình xây dựng nông thôn mới và chuyển đổi cơ cấu cây trồng của địa phương. Việc lồng ghép này giúp các mục tiêu giảm phát thải không tách rời nhiệm vụ phát triển nông thôn, mà trở thành một phần trong quá trình tổ chức lại sản xuất nông nghiệp.
Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì tham mưu UBND tỉnh tổ chức thực hiện kế hoạch, xây dựng và nhân rộng các mô hình sản xuất giảm phát thải phù hợp. Sở cũng có nhiệm vụ tổ chức đào tạo, tập huấn cho cán bộ kỹ thuật, HTX, doanh nghiệp và nông dân về quy trình canh tác giảm phát thải; đồng thời tăng cường tuyên truyền, phổ biến kiến thức nhằm thúc đẩy chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh, bền vững.
Sở Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp đề xuất, triển khai các đề tài, dự án khoa học phục vụ sản xuất trồng trọt giảm phát thải. Sở Tài chính phối hợp tham mưu bố trí nguồn kinh phí thực hiện theo khả năng cân đối ngân sách địa phương. Các sở, ngành liên quan căn cứ chức năng, nhiệm vụ để phối hợp triển khai đồng bộ các nội dung của kế hoạch.
Đối với doanh nghiệp, tỉnh khuyến khích chủ động phối hợp với ngành nông nghiệp và môi trường, chính quyền địa phương để xây dựng mô hình sản xuất giảm phát thải trên vùng nguyên liệu. Doanh nghiệp cũng được khuyến khích tham gia xây dựng thị trường tín chỉ carbon và phát triển các dự án nông nghiệp carbon thấp.
Với kế hoạch này, Gia Lai đang đặt nền móng cho một giai đoạn sản xuất trồng trọt theo hướng giảm phát thải, quản lý bằng dữ liệu và gắn với vùng nguyên liệu. Nếu được triển khai đồng bộ, các mô hình trên cây lúa, mía, chuối, cà phê và khoai mì (sắn) sẽ góp phần thúc đẩy nông nghiệp xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở ra hướng tiếp cận mới với thị trường tín chỉ carbon.
