Trên vùng đất bãi ven sông Hồng thuộc thôn Tân Bảo, xã Bát Xát, tỉnh Lào Cai, anh Lý Văn Tiên, sinh năm 1973, dân tộc Giáy, đang phát triển một mô hình kinh tế tổng hợp có cách làm bài bản. Từ chỗ từng phụ thuộc vào vườn táo đại, gia đình anh chuyển sang trồng dưa lưới, ớt, cà chua Ruby trong nhà lưới kết hợp chăn nuôi lợn theo hướng khép kín.
Nhờ lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương và chủ động điều chỉnh sản xuất sau những biến động do thiên tai, mô hình của anh Tiên hiện mang lại doanh thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Câu chuyện của anh cho thấy sự năng động của người nông dân vùng biên trong quá trình chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang làm nông nghiệp có tính toán hơn.
Từ vườn táo bị lũ cuốn đến hướng đi kinh tế tổng hợp
Giữa cái nắng gay gắt của mùa hè, khu trang trại của gia đình anh Lý Văn Tiên hiện ra sát bờ sông Hồng. Trong căn lán nhỏ dựng bên vườn, anh Tiên kể lại những năm tháng bươn chải với ruộng vườn, vật nuôi và cả những lần phải làm lại từ đầu sau thiên tai.
Theo anh Tiên, trước đây khu đất này nổi tiếng với những vườn táo đại. Gia đình anh và một hộ khác là những hộ trồng nhiều nhất vùng. Tuy nhiên, nhiều trận lũ lớn liên tiếp đã làm ngập vườn, khiến cây chết sạch, đất bãi bị xói lở nặng, không còn điều kiện để canh tác như trước.
Sinh ra và lớn lên ở vùng ven sông Hồng, anh hiểu rõ rủi ro nếu chỉ trông chờ vào một loại cây trồng. Từ thực tế đó, anh quyết định chuyển hướng sang phát triển mô hình kinh tế tổng hợp. Ban đầu, gia đình trồng ngô, trồng ớt để có nguồn thu ngắn hạn, sau đó từng bước đầu tư chăn nuôi lợn và dựng nhà lưới trồng các loại rau màu có giá trị kinh tế cao hơn.
Trước khi có trang trại như hiện nay, anh Tiên từng làm nhiều nghề để tích lũy vốn, từ nấu rượu, chăn nuôi, mở xưởng xay xát đến bán vật tư nông nghiệp. Có thời điểm, anh tự lái xe chở cám đi khắp các thôn bản suốt gần 10 năm. Anh nói, làm được đồng nào lại tích góp đồng ấy, ban đầu mua đất dựng kho, rồi xây nhà, sau mới mở rộng trang trại dần dần. Với anh, làm nông nghiệp phải biết lấy ngắn nuôi dài, không thể nóng vội.
Nuôi lợn khép kín, chủ động con giống và nguồn thu
Trong mô hình kinh tế của gia đình, chăn nuôi lợn là một trụ cột quan trọng. Hiện anh Tiên duy trì cả lợn nái và lợn thịt theo hình thức khép kín. Cách làm này giúp gia đình chủ động hơn về nguồn con giống, đồng thời giảm phụ thuộc vào thị trường giống bên ngoài.
Mỗi năm, đàn lợn nái sinh sản hai lứa, trung bình từ 30 – 40 con mỗi lứa. Chuồng trại được xây dựng bài bản, chú trọng vệ sinh môi trường và theo dõi sát các giai đoạn phát triển của đàn vật nuôi. Với chăn nuôi lợn, yếu tố kỹ thuật, phòng dịch và chăm sóc hằng ngày giữ vai trò quyết định bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng lớn đến hiệu quả sản xuất.
Vừa qua, gia đình anh Tiên xuất bán khoảng 3,5 tấn lợn thịt ra thị trường. Với giá khoảng 65.000 đồng/kg, lứa lợn này mang về gần 200 triệu đồng. Theo anh, chăn nuôi lợn tuy vất vả nhưng nếu kiểm soát tốt dịch bệnh, chủ động thức ăn và kiên trì bám đàn thì có thể tạo nguồn thu khá ổn định.
Anh Tiên chia sẻ: “Nuôi lợn phải kiên trì và theo sát từng giai đoạn. Có lúc giá xuống thấp, có lúc dịch bệnh nhưng nếu bỏ cuộc thì chẳng làm được gì. Mình cứ làm chắc từng bước thôi”. Quan điểm làm chắc, không chạy theo phong trào cũng là cách anh giảm rủi ro trong sản xuất nông nghiệp.
Nhà lưới 2.500m2 trồng dưa lưới, cà chua Ruby và ớt ngọt
Bên cạnh chăn nuôi, anh Lý Văn Tiên mạnh dạn đầu tư khu nhà lưới rộng khoảng 2.500m2 để trồng dưa lưới, cà chua Ruby và nhiều loại ớt ngọt. Trong điều kiện đất bãi ven sông từng bị tác động bởi lũ, nhà lưới giúp gia đình kiểm soát tốt hơn môi trường canh tác, hạn chế một phần rủi ro từ thời tiết và sâu bệnh.
Bước vào khu nhà lưới, những hàng dưa lưới xanh mướt được chăm sóc cẩn thận, từng cây được cuốn ngay ngắn theo dây lên giàn. Theo anh Tiên, dưa lưới là cây trồng khó tính, đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc cao. Đổi lại, nếu làm đúng quy trình, cây có thể cho giá trị kinh tế cao hơn nhiều so với một số loại cây trồng thông thường.
Một trong những khâu quan trọng nhất là thụ phấn. Anh cho biết dưa lưới có thể tự thụ phấn nhưng tỷ lệ đậu quả thấp, năng suất không cao. Vì vậy, vào mỗi buổi sáng, anh phải vào vườn kiểm tra và thụ phấn thủ công cho từng bông hoa nhằm tăng khả năng đậu quả. Công việc này đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và phải thực hiện đúng thời điểm.
Anh Tiên nói: “Làm dưa phải chăm từng tí một. Mỗi cây chỉ giữ lại một quả thôi. Nếu để nhiều quả thì cây yếu, quả nhỏ, chất lượng không đẹp”. Sau khi chọn được quả đạt yêu cầu, anh tiếp tục cắt bỏ nhánh phụ, bấm ngọn và loại bỏ những cây sinh trưởng kém. Theo kinh nghiệm của anh, ngay từ lúc hoa mới nhú, người trồng đã phải quan sát để đánh giá cây nào khỏe cần giữ lại, cây nào yếu cần loại bỏ.
Với khoảng 2.500 cây dưa trong nhà lưới, mỗi ngày cần ít nhất hai lao động thường xuyên để quấn dây, thụ phấn và cắt tỉa. Đây là lượng công việc không nhỏ, nhưng giúp người trồng kiểm soát chất lượng quả đồng đều hơn, tạo uy tín với khách hàng và nâng cao hiệu quả sử dụng diện tích nhà lưới.
Doanh thu ổn định từ dưa lưới, cà chua Ruby và ớt nhập ngoại
Dưa lưới được gia đình anh Tiên trồng hai vụ mỗi năm. Riêng năm 2025, anh xuống giống khoảng 4.000 cây, thu hoạch hơn 6 tấn quả. Giá bán dao động từ 35.000 – 40.000 đồng/kg, mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng. Tính chung, khu nhà lưới mỗi năm cũng cho thu khoảng 200 triệu đồng.
Anh Tiên cho rằng hiệu quả của mô hình nhà lưới chủ yếu đến từ việc lấy công làm lãi, nhưng lợi thế là đầu ra tương đối ổn định và người sản xuất chủ động được quá trình chăm sóc. Khi cây trồng được bố trí hợp lý theo mùa vụ, nhà lưới không chỉ có dưa lưới mà còn được tận dụng để trồng thêm các cây có giá trị khác.
Bên cạnh dưa lưới, cà chua Ruby cũng là cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế khá tốt cho gia đình. Giống cà chua này có vị ngọt đậm, màu sắc đẹp nên được nhiều khách hàng ưa chuộng. Giá bán lẻ hiện khoảng 80.000 đồng/kg; nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, mỗi gốc có thể cho từ 5 – 6kg quả.
Ngoài ra, trong khu nhà lưới, anh Tiên còn trồng khoảng 6.000 cây ớt vàng, ớt đỏ ngọt nhập ngoại. Các giống ớt này được xuống giống từ tháng 8 âm lịch và cho thu hoạch trước Tết Nguyên đán. Giá bán tại vườn khoảng 80.000 đồng/kg, thấp hơn giá bán online nhưng nhờ sản lượng lớn nên vẫn đem lại nguồn thu ổn định.
Điểm đáng chú ý trong mô hình của anh Tiên là sự kết hợp giữa nhiều nguồn thu khác nhau. Khi giá lợn biến động, nhà lưới vẫn có thể tạo dòng tiền từ rau quả; khi một loại cây hết vụ, cây khác tiếp tục được chăm sóc và thu hoạch. Cách làm này giúp gia đình giảm bớt rủi ro do phụ thuộc vào một sản phẩm duy nhất.
Gợi mở hướng làm nông nghiệp thích ứng ở vùng biên
Giữa vùng đất biên cương còn nhiều khó khăn, mô hình kinh tế tổng hợp của anh Lý Văn Tiên không chỉ mang lại thu nhập cho gia đình mà còn cho thấy khả năng thích ứng của nông dân trước thiên tai và thị trường. Từ những trận lũ làm mất trắng vườn táo, anh đã chuyển sang cách sản xuất đa dạng hơn, kỹ thuật hơn và chủ động hơn.
Trên vùng đất ven sông Hồng hôm nay, những luống dưa lưới xanh mướt, những vườn ớt và cà chua Ruby trĩu quả đang tiếp tục mở ra hy vọng về một hướng đi mới cho kinh tế nông nghiệp ở vùng biên Lào Cai. Đó là hướng đi dựa trên sự cần cù, kinh nghiệm thực tế và tinh thần dám thay đổi của người nông dân.
