Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết đã tiếp thu một phần các ý kiến góp ý đối với dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị, thường được gọi là ESG.
Điểm đáng chú ý trong báo cáo tổng hợp, tiếp thu và giải trình là việc rà soát, hoàn thiện theo hướng phân loại tiêu chí thành nhóm tiêu chí tuân thủ pháp luật và nhóm tiêu chí tự nguyện tuân thủ. Với nhóm tự nguyện, cơ chế phân tầng theo quy mô được thiết kế theo các mức 3/6/12/18 trên tổng số 35 tiêu chí, nhằm bảo đảm khung tiêu chí vừa đủ trách nhiệm, vừa khả thi cho từng nhóm chủ thể từ cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh đến doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa và các doanh nghiệp còn lại.
Khung ESG được quan tâm vì liên quan trực tiếp đến năng lực tuân thủ của doanh nghiệp
Dự thảo Quyết định đã thu hút sự quan tâm góp ý của các Bộ ngành, Hiệp hội doanh nghiệp và các địa phương. Đây là nội dung có tác động rộng, bởi ESG không chỉ là bộ tiêu chí quản trị nội bộ, mà còn liên quan đến khả năng tiếp cận thị trường, tài chính xanh, chuỗi cung ứng và yêu cầu minh bạch ngày càng tăng đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Theo Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, dự thảo hiện đặt ra một khung ESG có cấu trúc khá gần chuẩn quốc tế. Các nội dung được đề cập gồm hệ thống quản lý môi trường phù hợp ISO 14001 hoặc tương đương; đánh giá định kỳ rủi ro môi trường và rủi ro khí hậu theo ISO 14001 và/hoặc TCFD/ISSB; có mục tiêu môi trường và khí hậu trung hạn, dài hạn; đồng thời có cơ chế quản trị và trách nhiệm quản lý các vấn đề môi trường trong tổ chức.
Những yêu cầu này, theo Hiệp hội, phù hợp hơn với doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp niêm yết hoặc doanh nghiệp đã tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhóm doanh nghiệp này thường đã có bộ phận ESG hoặc bộ phận tuân thủ, có hệ thống kiểm soát nội bộ, dữ liệu quản trị tương đối hoàn chỉnh và có ngân sách để thuê tư vấn, kiểm toán hoặc xác minh độc lập.
SME, hộ kinh doanh gặp thách thức khi áp dụng tiêu chuẩn phức tạp
Ở chiều ngược lại, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam chưa có bộ phận ESG chuyên trách. Nhiều đơn vị chưa xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu ESG định kỳ, chưa quen với các khung TCFD/ISSB, quản trị rủi ro khí hậu hay báo cáo phi tài chính. Đây là những yêu cầu tương đối mới, đòi hỏi năng lực tổ chức, nhân sự và chi phí tuân thủ.
Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng khu vực SME rất nhạy cảm với chi phí tuân thủ, thời gian lập hồ sơ, chi phí thuê tư vấn và chi phí xác minh. Vì vậy, dù dự thảo đã có phân tầng theo quy mô doanh nghiệp, việc yêu cầu SME, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh lập báo cáo ESG định kỳ theo mẫu, đồng thời đáp ứng các tiêu chí bắt buộc trong Phụ lục III, vẫn có thể trở thành gánh nặng đáng kể nếu thiếu cơ chế hướng dẫn, hỗ trợ, huấn luyện và chuẩn hóa biểu mẫu ở mức tối giản.
Hiệp hội nêu rõ: “Nói cách khác, dự thảo hiện có thể phù hợp với logic quản trị của doanh nghiệp lớn, nhưng chưa thật sự có thể thực thi với SME”. Từ nhận định này, Hiệp hội đề xuất bổ sung, sửa đổi Điều 6 và Phụ lục III, VI theo hướng thiết kế riêng bộ tiêu chí ESG cốt lõi cho SME, với số lượng ít hơn, ngôn ngữ đơn giản hơn và chứng từ chứng minh dễ thực hiện hơn.
Hiệp hội cũng kiến nghị tách 3 cấp độ áp dụng, gồm doanh nghiệp lớn/FDI/niêm yết; SME; và hộ kinh doanh/cá nhân kinh doanh. Với SME, chỉ nên yêu cầu các tiêu chí nền tảng, trọng yếu về tuân thủ pháp luật, quản trị tối thiểu, an toàn lao động, sử dụng năng lượng - tài nguyên ở mức cơ bản, sau đó có lộ trình nâng dần. Với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, Hiệp hội đề xuất chuyển sang dạng checklist, tức danh sách kiểm tra tối giản, để bảo đảm dễ hiểu, dễ thực hiện.
Không chỉ đếm số tiêu chí, cần nhìn vào trọng yếu và kết quả đầu ra
Theo thuyết minh Dự thảo, Phụ lục III gồm 52 tiêu chí ESG. Trong đó, doanh nghiệp lớn và các đối tượng còn lại phải bảo đảm thông tin tối thiểu 40/52 tiêu chí; còn SME, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phải bảo đảm các tiêu chí bắt buộc theo từng quy mô.
Đánh giá về cách tiếp cận này, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho rằng vẫn còn một số hạn chế. Trước hết, việc quy định 40/52 tiêu chí có phần cơ học, vì chưa phản ánh đầy đủ mức độ trọng yếu khác nhau giữa các tiêu chí. Một tiêu chí về công bố thông tin không thể có trọng lượng tương đương với tiêu chí về kiểm soát phát thải, an toàn lao động, chống tham nhũng hay quản trị rủi ro.
Hạn chế thứ hai là khung tiêu chí còn thiên về kiểm tra sự tồn tại của chính sách, quy trình và hồ sơ hơn là đánh giá kết quả đầu ra. Nếu doanh nghiệp chỉ chứng minh rằng mình có quy trình, có mục tiêu hoặc có cơ chế, thì về hình thức vẫn có thể đáp ứng yêu cầu trên giấy tờ, nhưng chưa chắc phản ánh được tác động thực tế trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Hiệp hội cũng lưu ý nguy cơ trùng lặp với các nghĩa vụ tuân thủ đã có trong pháp luật chuyên ngành. Nhiều nội dung về môi trường, lao động, an toàn, kế toán, công khai thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân vốn đã được quy định trong các văn bản khác. Nếu Phụ lục III không được rà soát, tinh gọn, SME có thể phải thực hiện thêm một vòng hồ sơ mà chưa chắc tạo ra giá trị quản trị mới.
Từ các phân tích trên, Hiệp hội đề xuất chia tiêu chí ESG thành 3 nhóm: nhóm tiêu chí trọng yếu mang tính cốt lõi, bắt buộc; nhóm tiêu chí khuyến khích áp dụng; và nhóm tiêu chí nâng cao. Cùng với đó, nên thay cơ chế đếm số lượng tiêu chí bằng cơ chế trọng số theo trụ cột E/S/G hoặc theo nhóm tiêu chí trọng yếu; bổ sung chỉ số đầu ra định lượng đối với các tiêu chí có thể đo được; đồng thời quy định rõ tiêu chí nào doanh nghiệp được tự khai, tiêu chí nào cần tài liệu chứng minh và tiêu chí nào cần xác minh độc lập.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường điều chỉnh theo hướng khả thi hơn
Không chỉ Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cũng góp ý về vấn đề áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Cơ quan này cho rằng yêu cầu báo cáo và số lượng tiêu chí áp dụng còn cao, chưa phù hợp với năng lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. Do đó, Sở đề nghị phân loại đối tượng áp dụng và quy định mức độ phù hợp để bảo đảm tính khả thi.
Trước các ý kiến nêu trên, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết đã tiếp thu một phần. Bộ đã rà soát, hoàn thiện Phụ lục VI theo hướng tách riêng tiêu chí tuân thủ pháp luật và tiêu chí tự nguyện tuân thủ. Cách điều chỉnh này cho thấy cơ quan soạn thảo nhìn nhận nhu cầu cân bằng giữa mục tiêu nâng cao chuẩn quản trị bền vững và năng lực thực thi thực tế của từng nhóm chủ thể.
Theo phương án được Bộ nêu trong báo cáo tiếp thu, nhóm tiêu chí tự nguyện tuân thủ được phân theo quy mô. Cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh thực hiện tối thiểu 3/35 tiêu chí. Doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ thực hiện tối thiểu 6/35 tiêu chí. Doanh nghiệp quy mô vừa thực hiện tối thiểu 12/35 tiêu chí. Các doanh nghiệp còn lại thực hiện tối thiểu 18/35 tiêu chí.
Báo cáo tiếp thu, giải trình của Bộ nhấn mạnh: “Nhóm tiêu chí tự nguyện tuân thủ này được xây dựng nhằm bảo đảm khung tiêu chí vừa đầy đủ trách nhiệm, vừa khả thi cho từng nhóm chủ thể”. Với cơ chế phân tầng này, các chủ thể có quy mô nhỏ hơn sẽ không phải tiếp cận ngay một bộ tiêu chí quá nặng, trong khi doanh nghiệp lớn hơn vẫn phải đáp ứng mức độ yêu cầu cao hơn, phù hợp với năng lực quản trị và tác động của hoạt động kinh doanh.
Việc hoàn thiện khung tiêu chuẩn ESG theo hướng phân tầng được kỳ vọng giúp giảm áp lực thủ tục cho SME, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, nhưng vẫn giữ được mục tiêu thúc đẩy trách nhiệm môi trường, xã hội và quản trị trong cộng đồng doanh nghiệp. Vấn đề còn lại là các hướng dẫn, biểu mẫu và cơ chế hỗ trợ thực thi cần đủ rõ ràng, đơn giản và nhất quán để khung tiêu chí không chỉ dừng ở hồ sơ, mà trở thành công cụ cải thiện quản trị thực chất.
