Quản lý trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật đang bước vào giai đoạn thay đổi mạnh khi nhiều thủ tục hành chính được phân cấp, cắt giảm hoặc đơn giản hóa. Những điều chỉnh này được kỳ vọng tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và địa phương, song quá trình chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm cũng làm phát sinh không ít băn khoăn về cách tổ chức thực hiện.
Ngày 8/6, tại Hà Nội, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (BVTV) phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội nghị triển khai các nghị quyết của Chính phủ và thông tư của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về phân cấp, phân quyền, cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật. Hội nghị diễn ra theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, kết nối với các Sở Nông nghiệp và Môi trường, cơ quan chuyên ngành, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã cùng các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực trồng trọt, BVTV trên cả nước.
Quản lý trồng trọt chuyển mạnh sang phân cấp
Theo ông Nghiêm Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và BVTV, hội nghị nhằm phổ biến, hướng dẫn triển khai các quy định mới, bảo đảm thực hiện thống nhất từ Trung ương đến địa phương. Mục tiêu trực tiếp là tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu nông sản, đồng thời giúp các cơ quan quản lý nắm rõ trách nhiệm khi được giao thêm thẩm quyền.
Ông Tuấn cho biết việc triển khai các nghị quyết của Chính phủ và thông tư của Bộ Nông nghiệp và Môi trường là bước cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh cải cách thể chế, cải cách thủ tục hành chính, tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới. Chính phủ đặt mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% số ngành nghề kinh doanh có điều kiện, bãi bỏ các điều kiện đầu tư kinh doanh không cần thiết, đồng thời giảm 50% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính so với năm 2024.
Để thực hiện mục tiêu này, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 17/2026/NQ-CP, Nghị quyết số 66.19/2026/NQ-CP; Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư số 22/2026/TT-BNNMT. Riêng trong lĩnh vực Quản lý trồng trọt và BVTV, các văn bản trên tạo ra những thay đổi đáng kể về phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính.
Bốn thủ tục phân cấp thêm cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh
Theo nội dung được phổ biến tại hội nghị, ngành phân cấp thêm 4 thủ tục hành chính cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh. Các thủ tục này gồm kiểm tra nhà nước về chất lượng thuốc BVTV nhập khẩu; chứng nhận và chứng nhận lại chủng loại gạo thơm xuất khẩu được hưởng ưu đãi thuế quan; cấp quyết định công nhận lưu hành đặc cách giống cây trồng. Việc đưa thẩm quyền về địa phương được nhìn nhận là giải pháp rút ngắn khoảng cách xử lý hồ sơ, nhất là với những hoạt động sản xuất, kinh doanh diễn ra thường xuyên tại cơ sở.
Cùng với phân cấp, 11 thủ tục hành chính được bãi bỏ hoặc cắt giảm và 17 thủ tục khác được đơn giản hóa theo hướng giảm thành phần hồ sơ, rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí thực hiện. Đây là nhóm thay đổi có tác động trực tiếp tới doanh nghiệp, hợp tác xã và các cơ sở sản xuất khi phải thực hiện các hồ sơ liên quan đến giống cây trồng, phân bón, thuốc BVTV, kiểm dịch và xuất nhập khẩu nông sản.
Đáng chú ý, từ ngày 1/7/2026, hai ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là kinh doanh dịch vụ BVTV và kinh doanh dịch vụ khảo nghiệm giống cây trồng sẽ được bãi bỏ khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Cùng với đó, phạm vi quản lý đối với hoạt động kinh doanh phân bón và giống cây trồng cũng được thu hẹp theo hướng giảm bớt các điều kiện không cần thiết, nhưng vẫn đặt ra yêu cầu kiểm soát chất lượng thông qua hậu kiểm.
Hậu kiểm không có nghĩa là buông lỏng quản lý
Một số quy định chuyên ngành cũng được điều chỉnh để tạo thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh và xuất nhập khẩu. Từ ngày 29/4/2026, việc nhập khẩu cây mang theo bầu đất không còn phải kiểm tra tình trạng sinh vật gây hại tại nơi sản xuất ở nước xuất khẩu. Từ ngày 1/9/2026, thẩm quyền kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm có nguồn gốc thực vật nhập khẩu sẽ được phân cấp cho cơ quan do Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao hoặc chỉ định.
Ông Nghiêm Quang Tuấn nhấn mạnh, các thay đổi này là bước đi quan trọng trong tiến trình cải cách thể chế của ngành nông nghiệp, hướng tới chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đẩy mạnh phân cấp gắn với tăng cường giám sát, nâng cao tính chủ động của địa phương, giảm chi phí tuân thủ và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Với Quản lý trồng trọt, điểm mấu chốt là thủ tục được giảm nhưng trách nhiệm của tổ chức, cá nhân và cơ quan hậu kiểm phải được xác định rõ.
Đây cũng là nội dung thu hút nhiều ý kiến tại hội nghị. Đại diện Chi cục Nông nghiệp tỉnh Tây Ninh đề nghị hướng dẫn cụ thể về quản lý hoạt động công bố hợp quy trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng; trách nhiệm quản lý quảng cáo phân bón, thuốc BVTV sau khi bãi bỏ thủ tục xác nhận nội dung quảng cáo; hiệu lực của các giấy chứng nhận đã cấp trước đây và một số nội dung liên quan đến chứng nhận gạo thơm xuất khẩu. Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh Phú Thọ cũng băn khoăn về cơ chế quản lý quảng cáo phân bón khi chuyển sang hậu kiểm.
Giải đáp các ý kiến này, đại diện Cục Trồng trọt và BVTV khẳng định việc bãi bỏ thủ tục xác nhận nội dung quảng cáo không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Tổ chức, cá nhân thực hiện quảng cáo phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về nội dung quảng cáo. Cơ quan quản lý và chính quyền địa phương tiếp tục hậu kiểm, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm theo quy định.
Đối với công bố hợp quy, hồ sơ được thực hiện trên Cơ sở dữ liệu quốc gia. Trường hợp hệ thống gặp sự cố, tổ chức, cá nhân có thể nộp hồ sơ trực tiếp hoặc qua bưu chính để cơ quan chuyên môn tiếp nhận và cập nhật lên hệ thống. Các giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc BVTV đã được cấp trước khi Nghị quyết 66.19 có hiệu lực vẫn tiếp tục được sử dụng theo quy định.
Thống nhất thủ tục nhập khẩu và kiểm tra an toàn thực phẩm
Nhiều địa phương phản ánh vướng mắc liên quan đến nhập khẩu thuốc BVTV, giống cây trồng và các thủ tục chuyên ngành. Đại diện Chi cục Trồng trọt và BVTV TP. Cần Thơ đề nghị làm rõ thủ tục nhập khẩu thuốc BVTV, giống cây trồng phục vụ khảo nghiệm, nghiên cứu; cơ chế quản lý cơ sở kinh doanh phân bón mới thành lập và việc công nhận, hủy bỏ quyết định công nhận lưu hành giống cây trồng. TP. Hồ Chí Minh phản ánh những bất cập trong thủ tục kiểm tra nhà nước đối với thuốc BVTV nhập khẩu. Lâm Đồng đề nghị hướng dẫn cụ thể về đăng ký kiểm tra chất lượng, giám định và lựa chọn chỉ tiêu kiểm tra trong bối cảnh nhiều địa phương chưa có phòng thử nghiệm phù hợp.
Theo ông Nghiêm Quang Tuấn, các sản phẩm đã được công nhận lưu hành hoặc nằm trong danh mục được phép sử dụng sẽ thực hiện theo quy định hiện hành. Các trường hợp nhập khẩu phục vụ khảo nghiệm, nghiên cứu, hội chợ triển lãm, làm chất chuẩn hoặc tái xuất khẩu vẫn phải thực hiện thủ tục cấp phép. Đối với thuốc BVTV, việc cắt giảm giấy phép khảo nghiệm nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính, các thông tin cần thiết đã được tích hợp vào hồ sơ đăng ký. Những nội dung còn có sự khác nhau giữa các văn bản sẽ được thực hiện theo Nghị quyết số 66.19 để bảo đảm thống nhất.
Công tác phân cấp kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với hàng hóa có nguồn gốc thực vật nhập khẩu từ ngày 1/9/2026 cũng được nhiều địa phương quan tâm. Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai cho biết địa phương còn lúng túng trong việc triển khai công bố hợp quy trên cơ sở dữ liệu quốc gia cũng như quy trình kiểm tra an toàn thực phẩm sau khi được phân cấp. Gia Lai đề nghị hướng dẫn rõ tiêu chí áp dụng các hình thức kiểm tra thông thường, kiểm tra giảm và kiểm tra chặt.
Đại diện Cục Trồng trọt và BVTV cho biết, các cơ quan được Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao nhiệm vụ sẽ thực hiện kiểm tra theo quy định của Nghị định 15. Trong đó, kiểm tra thông thường chủ yếu là kiểm tra hồ sơ; kiểm tra giảm do cơ quan hải quan thực hiện; kiểm tra chặt áp dụng đối với các trường hợp có cảnh báo, vi phạm hoặc dấu hiệu rủi ro về an toàn thực phẩm. Cục cũng cho biết các Chi cục Kiểm dịch thực vật vùng sẽ tiếp tục phối hợp, hướng dẫn địa phương trong quá trình chuyển giao nhiệm vụ nhằm bảo đảm triển khai thống nhất trên toàn quốc.
Địa phương cần lực lượng chuyên môn đủ mạnh ở cơ sở
Từ góc độ địa phương, ông Dương Gia Định, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La, đánh giá các chính sách cải cách thủ tục hành chính đã góp phần giảm chi phí, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, Sơn La đề nghị tiếp tục tăng cường cơ chế hậu kiểm đối với hoạt động kinh doanh thuốc BVTV, đồng thời có hướng dẫn cụ thể hơn để tránh lúng túng trong quá trình triển khai.
Sơn La cũng phản ánh khó khăn trong công tác thu gom, quản lý bao gói thuốc BVTV sau sử dụng khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhất là về nhân lực và kinh phí ở cấp xã. Đây là vấn đề gắn trực tiếp với an toàn môi trường nông thôn, bởi bao gói thuốc BVTV sau sử dụng nếu không được thu gom, quản lý đúng cách có thể làm tăng rủi ro ô nhiễm và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp bền vững.
Ông Nghiêm Quang Tuấn cho biết việc phân cấp nhằm tăng tính chủ động cho địa phương, nhưng Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục rà soát, đánh giá để có điều chỉnh phù hợp. Theo ông, trong bối cảnh xuất hiện ngày càng nhiều đối tượng sinh vật gây hại mới, việc duy trì lực lượng chuyên môn đủ mạnh ở cơ sở có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công tác dự tính, dự báo và hướng dẫn phòng trừ dịch hại.
Với định hướng cải cách hiện nay, Quản lý trồng trọt không chỉ là câu chuyện giảm hồ sơ hay rút ngắn thời gian xử lý, mà còn là yêu cầu thiết lập cơ chế hậu kiểm hiệu quả, minh bạch và thống nhất. Cục Trồng trọt và BVTV cho biết sẽ tiếp thu các kiến nghị từ địa phương để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện trong thời gian tới.
