Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang định hướng phát triển đồng bộ hệ thống logistics nông sản theo hướng liên kết vùng, trong đó nhấn mạnh yêu cầu kết nối các điểm thu gom, tập kết cấp xã, liên xã với các trung tâm logistics và trung tâm phân phối nông sản cấp tỉnh, cấp vùng. Mục tiêu đặt ra là giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng cần gắn chặt hơn với thị trường.
Định hướng này được xem là một nội dung quan trọng trong quá trình triển khai các chương trình phát triển nông thôn giai đoạn tới. Khi hạ tầng sau thu hoạch được tổ chức đồng bộ hơn, nông sản có điều kiện được bảo quản, sơ chế, phân loại, đóng gói và đưa đến thị trường theo chuỗi, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào các điểm thu mua rời rạc, nhỏ lẻ.
Logistics nông sản được đặt trong liên kết vùng
Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, hệ thống logistics nông sản sẽ được phát triển theo hướng bảo đảm liên thông giữa các điểm thu gom, tập kết ở cấp xã, liên xã với những trung tâm logistics, trung tâm phân phối nông sản ở cấp tỉnh và cấp vùng. Cách tiếp cận này hướng tới việc hình thành mạng lưới vận hành có tính kết nối, phù hợp với quy mô vùng nguyên liệu và nhu cầu tiêu thụ.
Trong chuỗi nông sản, khâu sau thu hoạch có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng, giá trị và khả năng tiếp cận thị trường. Nếu thiếu kho bảo quản, kho lạnh, điểm sơ chế hoặc cơ sở đóng gói phù hợp, nông sản dễ bị hao hụt, giảm chất lượng, khó đáp ứng yêu cầu phân phối hiện đại. Vì vậy, việc tổ chức lại hạ tầng logistics theo vùng không chỉ là vấn đề vận chuyển, mà còn là bước hoàn thiện chuỗi giá trị nông nghiệp.
Đáng chú ý, định hướng phát triển logistics nông sản được đề cập tại Thông tư số 23/2026/TT-BNNMT hướng dẫn thực hiện một số nội dung “Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2030” thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, vừa được ban hành.
Nhiều hạng mục hạ tầng phục vụ chuỗi nông sản
Theo nội dung thông tư, hệ thống logistics nông sản sẽ bao gồm nhiều cấu phần thiết yếu như kho bãi, điểm tập kết nông sản; kho bảo quản, kho lạnh, kho mát; trung tâm sơ chế, phân loại, sấy, đóng gói; cùng các cơ sở chế biến phù hợp với quy mô vùng nguyên liệu. Đây là những hạng mục trực tiếp hỗ trợ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong khâu xử lý sản phẩm sau thu hoạch.
Việc kết nối các hạng mục này với trung tâm phân phối cấp tỉnh, cấp vùng được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian lưu thông, giảm tình trạng dồn ứ cục bộ khi vào vụ thu hoạch, đồng thời tạo điều kiện để sản phẩm được chuẩn hóa tốt hơn trước khi đưa ra thị trường. Với nông sản tươi, khả năng bảo quản và phân loại đúng thời điểm có thể tác động lớn đến giá trị thương mại.
Thông tư cũng hướng dẫn các nội dung về phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn toàn diện, đồng bộ, hiện đại, kết nối hiệu quả với đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó là phát triển kinh tế nông thôn theo hướng sinh thái, hiện đại, tích hợp đa giá trị và đáp ứng nhu cầu thị trường; phát triển nguồn nhân lực, hỗ trợ tạo việc làm bền vững; phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ở nông thôn.
Lồng ghép kinh tế tuần hoàn và hạ tầng môi trường
Song song với logistics nông sản, thông tư của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề cập nhiều nội dung liên quan đến kinh tế tuần hoàn và hạ tầng môi trường trong cấu phần phát triển nông thôn mới. Trong đó, cơ quan quản lý khuyến khích phát triển các mô hình thu gom, tái chế, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp và xử lý chất thải chăn nuôi theo hướng tuần hoàn.
Các nội dung hỗ trợ hạ tầng xử lý chất thải rắn, nước thải và thúc đẩy phân loại rác tại nguồn ở khu vực nông thôn cũng được nhấn mạnh. Đây là những yêu cầu gắn trực tiếp với mục tiêu xây dựng môi trường và cảnh quan nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân nông thôn.
Thông tư còn đặt vấn đề tăng cường công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại khu vực nông thôn. Khi logistics, sơ chế, bảo quản và xử lý môi trường được triển khai đồng bộ, chuỗi nông sản có thêm điều kiện để kiểm soát chất lượng từ vùng sản xuất đến khâu phân phối. Đây cũng là nền tảng để phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững hơn.
Thích ứng biến đổi khí hậu và ổn định dân cư
Một điểm đáng chú ý khác là yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu trong phát triển nông thôn. Các nội dung như kiểm soát mặn - ngọt, tích trữ nước, cảnh báo thiên tai, thủy lợi thông minh, bố trí dân cư vùng sạt lở và vùng thiên tai được xác định là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc bố trí ổn định dân cư sẽ được triển khai tại các vùng thiên tai, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo, khu vực di cư tự do và những vùng chịu tác động lớn của biến đổi khí hậu theo quy hoạch, kế hoạch được phê duyệt. Các hình thức bố trí được định hướng gồm xây dựng điểm dân cư tập trung, bố trí xen ghép vào khu dân cư hiện có hoặc ổn định tại chỗ đối với nơi không còn quỹ đất tái định cư.
Cùng với đầu tư hạ tầng, các hoạt động hỗ trợ sinh kế, đào tạo, tập huấn và nâng cao năng lực quản lý cũng sẽ được triển khai nhằm giúp người dân từng bước ổn định cuộc sống, phát triển bền vững. Nhìn tổng thể, định hướng phát triển logistics nông sản gắn với hạ tầng nông thôn, môi trường, thích ứng khí hậu và sinh kế cho thấy cách tiếp cận đồng bộ hơn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030.
